Ο Βασιλιάς Μιριάν, η Βασίλισσα Νάνα και ο Ζωηφόρος Στύλος της Μτσχέτα

Όταν οι Ρωμαίοι στρατιώτες κάρφωναν τον Σωτήρα στον Σταυρό του Γολγοθά, η μητέρα του Ελιόζ άκουσε θαυματουργικά κάθε χτύπημα του σφυριού από τη μακρινή Μτσχέτα. Λίγα χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Άρραφος Χιτώνας του Κυρίου έφτασε στη Γεωργία και έγινε ο πυρήνας της πίστης ενός ολόκληρου έθνους. Στους χρόνους του βασιλιά Αδέρκι της Καρτλί, η εβραϊκή κοινότητα της Μτσχέτα έμαθε πως στην Ιερουσαλήμ είχε γεννηθεί ένα θαυμαστό παιδί.

Τριάντα χρόνια αργότερα έφτασε μήνυμα ότι ο νέος αυτός κήρυττε ως Υιός του Θεού μια Νέα Διαθήκη. Το Σανχεντρίν κάλεσε λογίους από κάθε διασπορά, ώστε να κρίνουν τι έπρεπε να γίνει. Από τη Μτσχέτα στάλθηκε ο Ελιόζ και από το Καρσάνι ο Λογγίνοζ, για να ταξιδέψουν μέχρι την Αγία Πόλη.

Η ευσεβής μητέρα του Ελιόζ τον ξεπροβόδισε με δάκρυα και τον παρακάλεσε θερμά να μην πάρει μέρος στο αίμα του Μεσσία. Όταν η μητέρα άκουσε νοερά τα χτυπήματα στον Σταυρό, αναφώνησε με τρόμο πως η βασιλεία των Ιουδαίων χάθηκε, αφού σκότωσαν τον Σωτήρα τους. Με αυτά τα λόγια παρέδωσε το πνεύμα της στον Θεό.

Οι στρατιώτες έβαλαν κλήρο για τον Χιτώνα του Κυρίου και ο ιερός θησαυρός κατέληξε στα χέρια του Ελιόζ και του Λογγίνοζ. Οι δύο άντρες τον μετέφεραν με μεγάλη ευλάβεια στη Μτσχέτα, όπου τους υποδέχτηκε η αδελφή του Ελιόζ, η Σιδωνία. Εκείνη πήρε τον Άγιο Χιτώνα στα χέρια της και άκουσε με συντριβή την ιστορία της Σταύρωσης του Σωτήρα.

Έσφιξε το ιερό ένδυμα στο στήθος της και αμέσως παρέδωσε την ψυχή της στον Θεό. Πολλά θαύματα έγιναν από τον Χιτώνα και η φήμη απλώθηκε αστραπιαία σε όλη τη Μτσχέτα. Ο βασιλιάς Αδέρκι ήθελε πολύ να αποκτήσει τον Χιτώνα, όμως τα θαύματα τον γέμισαν φόβο και δεν τόλμησε να τον αποσπάσει από την αγκαλιά της Σιδωνίας.

Ο Ελιόζ αναγκάστηκε να θάψει την αδελφή του μαζί με το Τίμιο Ένδυμα. Πάνω από τον τάφο της φύτρωσε ένα κυπαρίσσι που έγινε ορόσημο της περιοχής. Όταν οι μαθητές του Χριστού έβαλαν κλήρο μετά την Πεντηκοστή, η Γεωργία έπεσε στην Υπεραγία Θεοτόκο.

Όμως ο Χριστός φανέρωσε στη Μητέρα Του ότι δεν ήταν θέλημά Του να κηρύξει η ίδια εκεί. Ο Κύριος εμπιστεύθηκε στη Θεοτόκο τη μόνιμη προστασία του γεωργιανού λαού, ενώ το έργο του ευαγγελισμού ανέθεσε στον Απόστολο Ανδρέα τον Πρωτόκλητο. Έστειλε μαζί του και την αχειροποίητη εικόνα του προσώπου της, για να σκεπάζει τη χώρα έως το τέλος των αιώνων.

Με τη βούληση του Θεού και την ευλογία της Παναγίας, ο Απόστολος Ανδρέας ξεκίνησε για τη Γεωργία να κηρύξει την πίστη του Χριστού. Μπήκε στη χώρα από τα νοτιοδυτικά, στην περιοχή της Ατσάρα, και κήρυξε σχεδόν σε κάθε τόπο του έθνους. Οργάνωσε ιεραρχία για την τοπική Εκκλησία και κατόπιν επέστρεψε στην Ιερουσαλήμ για να γιορτάσει το Πάσχα.

Όταν επισκέφθηκε τη Γεωργία για δεύτερη φορά, τον συνόδευαν οι Απόστολοι Ματθίας και Σίμων ο Κανανίτης. Πέρασαν όμως τα χρόνια και υπό την πίεση των Περσών πυρολατρών και άλλων ειδωλολατρικών κοινοτήτων, η μνήμη του Χριστού άρχισε να σβήνει από τις καρδιές των Γεωργιανών. Ο λαός βυθίστηκε ξανά στα είδωλα και ζούσε μακριά από την αλήθεια του Ευαγγελίου.

Η θεία πρόνοια, ωστόσο, ετοίμαζε ήδη το νέο φως που θα ξαναζέσταινε τη Γεωργία. Στις αρχές του τέταρτου αιώνα, με τη βούληση του Θεού και την ευλογία της Παναγίας, η αγία παρθένος Νίνα έφτασε στην Καρτλί για να κηρύξει την πίστη του Χριστού. Εγκαταστάθηκε στα προάστια της Μτσχέτα, μέσα στα βάτα του βασιλικού κήπου, και ξεκίνησε εκεί τον πνευματικό της αγώνα.

Ρώτησε για τον Χιτώνα του Κυρίου, αλλά κανείς πια δεν θυμόταν τον τόπο όπου είχε φυλαχθεί. Στην αναζήτησή της γνώρισε τους απογόνους του Ελιόζ, τον Εβραίο ιερέα Αβιαθάρ και την κόρη του Σιδωνία, τους οποίους οδήγησε στη χριστιανική πίστη. Ο Θεός χάρισε στην αγία Νίνα και το δώρο της ίασης, ώστε θεράπευε τους πάσχοντες με το όνομα του Σωτήρα.

Χρησιμοποιούσε επίσης τον σταυρό από κλήματα που η ίδια η Θεοτόκος της είχε δώσει, δεμένο με τα μαλλιά της. Εκείνη την εποχή κυβερνούσε την Καρτλί ο βασιλιάς Μιριάν, που στα βήματα των προγόνων του λάτρευε το είδωλο Αρμάζι. Στο βάθος της καρδιάς του όμως ο βασιλιάς ένιωθε μυστική έλξη για την πίστη που κήρυττε η αγία παρθένος.

Η σύζυγός του Νάνα ήταν κόρη γνωστού στρατηγού του Πόντου και γνώριζε ήδη κάτι από την πίστη των Ελλήνων. Κάποτε η βασίλισσα Νάνα έπεσε σε βαριά αρρώστια και μόνο με τις προσευχές της αγίας Νίνας γλίτωσε από τον θάνατο. Μετά τη θαυμαστή θεραπεία, ο βασιλιάς Μιριάν ζήτησε να μάθει περισσότερα για την πίστη της και ρωτούσε τον νεοφώτιστο Αβιαθάρ για τις Άγιες Γραφές.

Μια ημέρα, καθώς κυνηγούσε στο όρος Τχότι κοντά στη Μτσχέτα, ο Μιριάν κυριεύθηκε ξαφνικά από πονηρό πνεύμα. Φλεγόταν από την επιθυμία να αφανίσει τους χριστιανούς της χώρας και πάνω από όλους την παρθένο Νίνα. Τότε ο ήλιος σκοτείνιασε ξαφνικά και ο βασιλιάς βρέθηκε τυλιγμένος σε πυκνό σκοτάδι.

Με τρόμο επικαλέστηκε τους ειδωλολατρικούς θεούς, οι προσευχές του όμως έμειναν αναπάντητες. Σε απελπισία, στράφηκε στον Εσταυρωμένο Θεάνθρωπο, και αμέσως το σκοτάδι διαλύθηκε και ο ήλιος έλαμψε όπως πριν. Υψώνοντας τα χέρια του στην ανατολή, ο Μιριάν φώναξε ότι αληθινά Αυτός είναι ο Θεός που κηρύττει η Νίνα.

Επιστρέφοντας στην πρωτεύουσα, πήγε αμέσως στα βάτα όπου ζούσε η αγία και της ζήτησε ταπεινά συμβουλή. Με προτροπή της, έστειλε αγγελιοφόρους στον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο στο Βυζάντιο, ζητώντας ιερείς για βάπτιση και αρχιτέκτονες για ναούς. Αυτό συνέβη στις είκοσι τέσσερις Ιουνίου του τριακοσιοστού εικοστού τετάρτου έτους, ημέρα Σάββατο.

Ο βασιλιάς Μιριάν άρχισε να χτίζει ναό, ώστε οι ιερείς που θα έρχονταν από την Κωνσταντινούπολη να έχουν τόπο να λειτουργούν. Επτά κίονες ετοιμάστηκαν για τη στήριξη του ναού από το ξύλο του κυπαρισσιού που είχε φυτρώσει στον βασιλικό κήπο. Οι έξι κίονες υψώθηκαν χωρίς δυσκολία, αλλά ο έβδομος δεν μπορούσε με κανένα τρόπο να μετακινηθεί από τη θέση όπου είχε λαξευτεί.

Η αγία Νίνα και οι μαθήτριές της προσευχήθηκαν όλη τη νύχτα και την αυγή είδαν ένα θαυμαστό όραμα. Ένας νέος, λουσμένος σε εκτυφλωτικό φως, κατέβηκε από τους ουρανούς και ύψωσε ο ίδιος τον κίονα. Ο θαυματουργός κίονας άρχισε να λάμπει και στάθηκε στον αέρα σε ύψος δώδεκα πήχεων.

Από τη βάση του ιερού Στύλου άρχισε να αναβλύζει ευωδιαστό μύρο, και όλος ο λαός της Μτσχέτα έτρεξε για ευλογία. Όσοι πλησίαζαν τον Ζωηφόρο Στύλο θεραπεύονταν, οι τυφλοί έβρισκαν το φως τους και οι παράλυτοι σηκώνονταν. Έτσι ο νέος ναός έγινε από την αρχή τόπος ορατής χάριτος και θείας παρουσίας.

Εκείνη την περίοδο έφτασε στη Μτσχέτα ο επίσκοπος Ιωάννης με τη συνοδεία του από την Κωνσταντινούπολη. Ο Μέγας Κωνσταντίνος έστειλε ως δώρα έναν σταυρό, μια εικόνα του Σωτήρα, ένα τμήμα του Ζωοποιού Σταυρού και ένα καρφί της Σταύρωσης. Στη συμβολή των ποταμών Μτκβάρι και Αραγκβί, ο βασιλιάς, η βασίλισσα, η αυλή και όλος ο λαός της Καρτλί βαπτίστηκαν στη χριστιανική πίστη.

Μετά τη λαμπρή βάπτιση, ο επίσκοπος Ιωάννης κατευθύνθηκε προς τη νότια Γεωργία, στο χωριό Ερουσέτι. Εκεί έχτισαν ναούς και παρέδωσαν στην κοινότητα το καρφί της Σταύρωσης του Κυρίου. Λίγο αργότερα ξεκίνησαν την ανέγερση του ναού Μανγκλίσι, όπου τοποθέτησαν το τμήμα του Ζωοποιού Σταυρού.

Ο Μιριάν ήθελε να κρατήσει στην πρωτεύουσα κάποια από αυτά τα ιερά, αλλά η αγία Νίνα τον πληροφόρησε ότι ο Χιτώνας του Σωτήρα φυλασσόταν ήδη στη Μτσχέτα. Ο βασιλιάς κάλεσε τον ιερέα Αβιαθάρ, που επιβεβαίωσε τα λόγια της αγίας. Ο Άγιος Χιτώνας βρισκόταν στην αγκαλιά της Σιδωνίας, κάτω από το κούτσουρο του κυπαρισσιού που στήριζε τον Ζωηφόρο Στύλο.

Ο Μιριάν δόξασε τον Θεό για όσα του είχε φανερώσει. Πάνω σε ένα βουνό κοντά στη Μτσχέτα φύτρωσε ένα ευωδιαστό και θαυματουργό δέντρο, με τα κλαδιά του γεμάτα ζωή. Με προτροπή του επισκόπου Ιωάννη, ο πρίγκιπας Ρέβι, ο γιος του βασιλιά Μιριάν, διέταξε να κοπεί το δέντρο για να φτιαχτούν σταυροί.

Το δέντρο μεταφέρθηκε χωρίς τις ρίζες του δίπλα σε έναν ναό που χτιζόταν και ξαναφυτεύθηκε εκεί. Για τριάντα επτά ημέρες κράτησε ζωντανή την εμφάνισή του και τα φύλλα του δεν ξεράθηκαν. Όταν πέρασαν οι ημέρες αυτές, λαξεύτηκαν από το ξύλο του τρεις σταυροί.

Στις επόμενες νύχτες ο λαός είδε όραμα φλογερό. Πάνω από τον ναό έλαμπε σταυρός από φωτιά, περιτριγυρισμένος από αστέρια που τον τιμούσαν. Το πρωί, δύο αστέρια απομακρύνθηκαν από τον σταυρό, ένα προς τη δύση και ένα προς την ανατολή.

Ο φλογερός σταυρός κινήθηκε προς τον βορρά, στάθηκε για λίγο πάνω από τον λόφο πέρα από τον Αραγκβί και κατόπιν χάθηκε. Η αγία Νίνα συμβούλεψε τον Μιριάν να στήσει τον έναν σταυρό στα δυτικά, στο όρος Τχότι, και τον δεύτερο στα ανατολικά, στο χωριό Ουτζάρμα. Για τον τρίτο όμως κανείς δεν γνώριζε τον τόπο και ο βασιλιάς προσευχήθηκε στον Κύριο.

Ο Κύριος άκουσε τις προσευχές του βασιλιά Μιριάν και έστειλε άγγελο να του φανερώσει τον τόπο του τρίτου σταυρού. Ήταν ένας βραχώδης λόφος βόρεια της πρωτεύουσας, στη συμβολή των ποταμών Αραγκβί και Μτκβάρι. Σήμερα ο λόφος αυτός ονομάζεται Τζβάρι, που σημαίνει Σταυρός, και πάνω του υψώνεται ο περίφημος ναός της Μονής Τζβάρι.

Τη στιγμή που στήθηκε ο σταυρός σε εκείνον τον λόφο, όλα τα είδωλα της Μτσχέτα έπεσαν και έγιναν θρύψαλα. Πριν από τον θάνατό του, ο βασιλιάς Μιριάν ευλόγησε τον διάδοχό του, πρίγκιπα Μπάκαρ. Τον προέτρεψε να αφιερώσει τη ζωή του στην Αγία Τριάδα και να αγωνίζεται ασταμάτητα ενάντια στους ειδωλολάτρες.

Έπειτα αναπαύθηκε ειρηνικά εν Κυρίω, αφήνοντας πίσω του ένα χριστιανικό έθνος. Σύμφωνα με τη θέλησή του, ο Ισαπόστολος βασιλιάς ενταφιάστηκε στον άνω ναό του Σαμταβρό, όπου σήμερα λειτουργεί μοναστήρι αφιερωμένο στην αγία Νίνα. Ήταν τόσο ταπεινός, ώστε δεν θέλησε να αναπαυθεί στον κάτω ναό, στον καθεδρικό του Σβετιτσχοβέλι, που φυλάσσει τον Ζωηφόρο Στύλο.

Δύο χρόνια αργότερα κοιμήθηκε και η βασίλισσα Νάνα και ενταφιάστηκε δίπλα στον σύζυγό της.