Η Αγία Σκέπη της Παναγίας στις Βλαχέρνες

Μέσα στον κατάμεστο ναό των Βλαχερνών, τέταρτη ώρα της νύχτας, ο διά Χριστόν σαλός Ανδρέας ύψωσε τα μάτια και αντίκρισε την Παναγία να αιωρείται μέσα στο ναό. Δίπλα της στέκονταν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο Ιωάννης ο Θεολόγος, ενώ πλήθος αγίων και αγγέλων την συνόδευαν με λευκές στολές. Το γεγονός συνέβη σε μια Κυριακή, την πρώτη Οκτωβρίου, στα μέσα του δέκατου αιώνα, κατά τη βασιλεία του ευσεβούς Λέοντος του Σοφού στην Κωνσταντινούπολη.

Ο ναός των Βλαχερνών φύλασσε την τιμία εσθήτα, το μαφόριο και τμήμα της ζώνης της Θεοτόκου από τον πέμπτο αιώνα. Εκείνη την ώρα τελούνταν ολονύκτια αγρυπνία και ο λαός προσευχόταν με κατάνυξη για τη σωτηρία της πόλης. Η Παναγία γονάτισε με δάκρυα και προσευχήθηκε για πολλή ώρα υπέρ των χριστιανών όλου του κόσμου.

Έπειτα πλησίασε τον Άμβωνα και συνέχισε την ικεσία της προς τον Υιό και Θεό της. Όταν τελείωσε την προσευχή, έβγαλε το ολόλαμπρο μαφόριό της και το άπλωσε πάνω από τους πιστούς που γέμιζαν τον ναό. Έτσι σκέπασε ολόκληρο τον λαό με προστασία ορατή και αόρατη.

Το μαφόριο έλαμπε στα χέρια της περισσότερο και από τις ακτίνες του ηλίου, καθώς η Θεοτόκος ακτινοβολούσε ουράνια δόξα. Ο όσιος Ανδρέας έτρεμε κοιτάζοντας το θαυμαστό όραμα και στράφηκε προς τον μαθητή του Επιφάνιο που στεκόταν πλάι του. Τον ρώτησε αν βλέπει την Κυρία και Δέσποινα του κόσμου να προσεύχεται για ολόκληρη την οικουμένη.

Ο Επιφάνιος αποκρίθηκε ότι την έβλεπε καθαρά και ένιωθε δέος μπροστά στο μεγαλείο της. Και οι δύο αξιώθηκαν να ατενίσουν για πολλή ώρα τη Σκέπη απλωμένη πάνω από το εκκλησίασμα, να αστράφτει με λάμψεις θεϊκής δόξας. Όσο η Θεοτόκος βρισκόταν εκεί, η Σκέπη παρέμενε ορατή σε όσους είχαν καθαρή καρδιά.

Μόλις όμως αναχώρησε προς τον ουρανό, πήρε μαζί της το πέπλο, αφήνοντας πίσω τη χάρη της επισκέψεώς της. Η Παναγία παρακαλούσε τον Χριστό να δεχθεί κάθε προσευχή ανθρώπων που επικαλούνται με πίστη το όνομά της. Ζητούσε από τον Βασιλέα των ουρανών να μην αφήνει κανέναν να φεύγει αβοήθητος από την εικόνα της και τη χάρη της.

Έτσι αναδείχθηκε ως ακαταίσχυντη πρεσβεία. Η εμφάνιση αυτή έγινε σε εποχή μεγάλου κινδύνου, όταν η Κωνσταντινούπολη απειλούνταν από επιδρομές εχθρών που ήθελαν να κυριεύσουν τη βασιλεύουσα. Σύμφωνα με το Χρονικό του οσίου Νέστορα, η πόλη είχε δεχθεί επίθεση από μεγάλο ειδωλολατρικό στόλο με αρχηγούς τον Ασκόλδο και τον Δίρ.

Η εορτή τιμά τη θαυμαστή καταστροφή του στόλου, που συνέβη ανάμεσα στα έτη οκτακόσια εξήντα τέσσερα και οκτακόσια εξήντα επτά μετά Χριστόν. Άλλοι ιστορικοί τοποθετούν το γεγονός στο έτος οκτακόσια εξήντα μετά Χριστόν, λίγο πριν από το θερινό ηλιοστάσιο. Η σωτηρία της πόλης ακολούθησε ολονύκτια αγρυπνία και την εμβάπτιση της εσθήτας της Θεοτόκου στα νερά της θάλασσας, μπροστά στον ναό των Βλαχερνών.

Η Παναγία ήρθε ως ζωντανή κλίμακα του Ιακώβ, ενώνοντας ουρανό και γη, με συνοδεία αγγέλων που ανέβαιναν και κατέβαιναν φέρνοντας προστασία. Στάθηκε ανάμεσα στους δύο μεγάλους Ιωάννηδες, σαν την Κιβωτό ανάμεσα στα Χερουβίμ, ζητώντας έλεος για τον χριστιανικό λαό. Έτσι έπεσε ο νοητός Αμαλήκ, μαζί με όλη τη δύναμη του σκότους που πολιορκούσε την πόλη και τους πιστούς της εκκλησίας.

Στη συνέχεια η μνήμη του θαυμαστού οράματος διατηρήθηκε ζωντανή στον ναό των Βλαχερνών, όπου συνέρρεαν προσκυνητές για πολλούς αιώνες. Τον δέκατο τέταρτο αιώνα ο Ρώσος προσκυνητής και κληρικός Αλέξανδρος είδε στον ίδιο ναό εικόνα της Θεοτόκου να προσεύχεται για τον κόσμο. Στην παράσταση εκείνη απεικονιζόταν και ο όσιος Ανδρέας, καθώς ατένιζε με δέος το ουράνιο θέαμα της Σκέπης.

Η εορτή της Αγίας Σκέπης διαδόθηκε γρήγορα στους σλαβικούς λαούς, που την τίμησαν με ιδιαίτερη ευλάβεια και αγάπη. Στη Ρωσική Εκκλησία η εορτή καθιερώθηκε γύρω στο έτος χίλια εκατόν εξήντα τέσσερα μετά Χριστόν, με τις φροντίδες του ευσεβούς πρίγκιπα Ανδρέα Μπογκολιούμπσκι. Ο ίδιος ηγεμόνας ανήγειρε τον περίφημο ναό της Σκέπης στον ποταμό Νερλ, το έτος χίλια εκατόν εξήντα πέντε μετά Χριστόν.

Στο Νόβγκοροντ λειτούργησε μοναστήρι αφιερωμένο στην Αγία Σκέπη της Θεοτόκου, γνωστό ως μονή Ζβέριν. Στη Μόσχα, επί του τσάρου Ιβάν του Τρομερού, υψώθηκε ο μεγαλοπρεπής καθεδρικός ναός της Σκέπης, που σήμερα φέρει το όνομα του αγίου Βασιλείου του διά Χριστόν σαλού. Η εορτή απλώθηκε έτσι από τις Βλαχέρνες σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο.

Η Εκκλησία της Ελλάδος μετέθεσε τον εορτασμό της Αγίας Σκέπης στις είκοσι οκτώ Οκτωβρίου, ενώνοντάς τον με τη μνήμη της εθνικής σωτηρίας. Εκείνη την ημέρα τιμάται η διάσωση και η απελευθέρωση του ελληνικού λαού από τον ιταλογερμανικό ζυγό, με τη σκέπη της Παναγίας. Στρατιώτες και άμαχοι ομολόγησαν πως είδαν τη μορφή της Θεοτόκου να τους προστατεύει στα βουνά της Πίνδου και στα παγωμένα μέτωπα του πολέμου.

Έτσι η αρχαία εμπειρία των Βλαχερνών έγινε ζωντανή πραγματικότητα για τη νεότερη Ελλάδα, μέσα από νέα θαύματα προστασίας. Στους ιερούς ύμνους της εορτής ψάλλουμε με κατάνυξη να μας σκεπάζει η Παναγία με το τίμιο πέπλο της. Της ζητούμε να μας λυτρώνει από κάθε κακό και να πρεσβεύει τον Υιό της Χριστό για τη σωτηρία των ψυχών μας.

Η Παρθένος στέκεται σήμερα μέσα στην εκκλησία και, μαζί με τους χορούς των αγίων, προσεύχεται αόρατα για εμάς. Άγγελοι συμπροσεύχονται με αρχιερείς, ενώ απόστολοι και προφήτες σκιρτούν για χάρη του εορτασμού της Σκέπης. Με την προστασία της η Εκκλησία πορεύεται ασφαλής μέσα στους πειρασμούς του βίου και τις θύελλες της ιστορίας.

Δοξάζουμε λοιπόν τη μεγαλόδωρη χάρη της και την προσκυνούμε ως αδιάλειπτη μεσίτρια όλων των πιστών.