Ο Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ και το έργο ζωής του

Είκοσι ολόκληρα χρόνια ένας μοναχός της Λαύρας του Κιέβου έσκυβε πάνω σε χειρόγραφα, για να συντάξει τους βίους των αγίων όλου του εκκλησιαστικού έτους. Όταν εκοιμήθη το χίλια επτακόσια εννέα μετά Χριστόν, στο κελί του βρέθηκαν μόνο βιβλία και χειρόγραφα, καμία άλλη περιουσία. Πρόκειται για τον Άγιο Δημήτριο, μητροπολίτη Ροστόφ, που γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του χίλια εξακόσια πενήντα ένα μετά Χριστόν στην κωμόπολη Μακάρωφ, κοντά στο Κίεβο.

Ο πατέρας του, ο αξιωματικός Σάββας Τουπτάλα, ανέθρεψε το παιδί του μέσα σε ατμόσφαιρα βαθιάς ευσέβειας και θερμής πίστης. Το βαπτιστικό όνομα του αγίου ήταν Δανιήλ, και τα πρώτα γράμματα τα διδάχθηκε δίπλα στη μητέρα και τον πατέρα του. Όταν η οικογένεια μετακόμισε στο Κίεβο, ο Δανιήλ φοίτησε στο φημισμένο κολλέγιο Κιεβο-Μογγιλιάνσκυ.

Εκεί φάνηκαν αμέσως τα σπάνια χαρίσματα και η οξυδέρκεια του νεαρού μαθητή. Σπούδασε με ζήλο την ελληνική και τη λατινική γλώσσα, και αφομοίωσε όλο τον κύκλο των κλασικών επιστημών. Στις εννέα Ιουλίου του χίλια εξακόσια εξήντα οκτώ μετά Χριστόν εκάρη μοναχός στη μονή του Αγίου Κυρίλλου και πήρε το όνομα Δημήτριος.

Το όνομα αυτό το έλαβε προς τιμήν του μεγαλομάρτυρα Δημητρίου του Θεσσαλονικέως, που πάντοτε αγαπούσε με ιδιαίτερη ευλάβεια. Στις είκοσι πέντε Μαρτίου του χίλια εξακόσια εξήντα εννέα μετά Χριστόν χειροτονήθηκε διάκονος από τον μητροπολίτη Κιέβου Ιωσήφ. Λίγα χρόνια αργότερα, στις είκοσι τρεις Μαΐου του χίλια εξακόσια εβδομήντα πέντε μετά Χριστόν, ο αρχιεπίσκοπος Τσερνιγώφ Λάζαρος τον χειροτόνησε πρεσβύτερο.

Ως ιερομόναχος έζησε με μεγάλη άσκηση και κήρυξε τον λόγο του Θεού σε διάφορες μονές και ναούς της Ουκρανίας, της Λιθουανίας και της Λευκορωσίας. Παντού όπου πήγαινε, οι πιστοί τον αγαπούσαν για το θερμό κήρυγμα και την πραότητα της ψυχής του. Γύρω στα χίλια εξακόσια ογδόντα τέσσερα μετά Χριστόν, ενώ ηγουμένευε στη μονή Μαξίμωφ, κλήθηκε στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου.

Ο προϊστάμενος της Λαύρας, αρχιμανδρίτης Βαρλαάμ Γιασίνσκυ, γνώριζε καλά τη μόρφωση, τη φιλοπονία και το συγγραφικό χάρισμα του παλιού του μαθητή. Με επιμονή τον προέτρεψε να αναλάβει το τεράστιο έργο της συντάξεως του Συναξαριστή, δηλαδή των βίων των αγίων για όλους τους μήνες του έτους. Ο Δημήτριος δέχθηκε με υπακοή και ταπείνωση το βάρος αυτής της ευθύνης.

Από εκείνη τη στιγμή ολόκληρη η ζωή του αφιερώθηκε σε τούτο το ασκητικό μόχθο, που απαιτούσε υπεράνθρωπη υπομονή και πνευματική νηφαλιότητα. Έπρεπε να συγκεντρώσει και να αναλύσει πλήθος πηγών, και έπειτα να τις αποδώσει σε γλώσσα ρέουσα και αντάξια του ιερού περιεχομένου. Συγχρόνως όμως η γραφή του έπρεπε να μένει προσιτή σε κάθε απλό πιστό που θα διάβαζε τους βίους.

Ο ίδιος ο άγιος μαρτυρούσε αργότερα ότι η ψυχή του γέμιζε από τη χάρη και την παρουσία των αγίων που μελετούσε. Αυτή η εσωτερική παρηγοριά τον δυνάμωνε σώμα και πνεύμα, και του χάριζε βέβαιη πίστη στην ολοκλήρωση του έργου. Ο πρώτος τόμος, με τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο, τυπώθηκε το χίλια εξακόσια ογδόντα οκτώ μετά Χριστόν.

Ο δεύτερος τόμος ολοκληρώθηκε το χίλια εξακόσια ενενήντα πέντε μετά Χριστόν, και ο τρίτος το χίλια επτακόσια μετά Χριστόν. Στο διάστημα αυτό ο όσιος Δημήτριος ηγουμένευσε διαδοχικά σε πολλές μονές της περιοχής. Το κηρυκτικό και συγγραφικό του έργο τράβηξε την προσοχή του πατριάρχη Μόσχας Αδριανού και άλλων εκκλησιαστικών αξιωματούχων του καιρού του.

Με διάταγμα του τσάρου Πέτρου του Πρώτου, ο αρχιμανδρίτης Δημήτριος κλήθηκε στη Μόσχα για να αναλάβει υψηλό αρχιερατικό αξίωμα. Στις είκοσι τρεις Μαρτίου του χίλια επτακόσια ένα μετά Χριστόν χειροτονήθηκε στον ναό της Κοιμήσεως του Κρεμλίνου μητροπολίτης Τομπόλσκ και Σιβηρίας. Η εύθραυστη όμως υγεία του δεν του επέτρεπε να μετακινηθεί στις μακρινές και σκληρές περιοχές της Σιβηρίας.

Έτσι, στις τέσσερις Ιανουαρίου του χίλια επτακόσια δύο μετά Χριστόν εξελέγη μητροπολίτης Ροστόφ και Γιαροσλάβ. Έφθασε στην έδρα του την πρώτη Μαρτίου του ίδιου έτους και ξεκίνησε αμέσως ένα ευρύ ποιμαντικό και πνευματικό έργο. Στόχος του ήταν η πνευματική και υλική ανόρθωση της επαρχίας και του ποιμνίου που του εμπιστεύθηκε ο Θεός.

Πολλά όμως από τα σχέδιά του έμειναν ημιτελή, καθώς η πολιτεία της εποχής περιόριζε με κάθε τρόπο τους πόρους της Εκκλησίας. Παρά τις δυσκολίες, ο Δημήτριος αγωνίστηκε σθεναρά για την ενότητα της Ρωσικής Εκκλησίας, που είχε πληγεί από το σχίσμα των παλαιοπίστων. Με πολυάριθμα κηρύγματα και με ειδική μελέτη για την πίστη των σχισματικών της περιοχής του Μπρύνσκ, στήριξε την Ορθοδοξία και απάντησε στις πλάνες με σαφήνεια και αγάπη.

Το τελευταίο έτος της επίγειας ζωής του ο άγιος ολοκλήρωσε και τον τέταρτο τόμο του Συναξαριστή, με τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Συγχρόνως αναθεώρησε προσεκτικά τους τρεις προηγούμενους τόμους, για να παραδώσει το έργο όσο πιο τέλειο γινόταν στις γενιές που θα ακολουθούσαν. Στις είκοσι οκτώ Οκτωβρίου του χίλια επτακόσια εννέα μετά Χριστόν, κατά τη διάρκεια της νυκτερινής του προσευχής, αναπαύθηκε εν Κυρίω μέσα σε απόλυτη πτωχεία.

Εκτός από βιβλία και χειρόγραφα δεν βρέθηκε κανένα άλλο περιουσιακό του στοιχείο, όπως μαρτυρεί και η συγκινητική διαθήκη του. Ετάφη στη μονή του Αγίου Ιακώβου του Ροστόφ, σε μια γωνιά του καθολικού που είχε διαλέξει ο ίδιος όσο ζούσε. Η εύρεση του ιερού σκηνώματός του έγινε στις είκοσι μία Σεπτεμβρίου του χίλια επτακόσια πενήντα δύο μετά Χριστόν, και βρέθηκε άφθορο μέσα στην υγρασία του τόπου.

Πολλοί ασθενείς πήραν τότε τη θεραπεία τους, και ο λαός τον ονόμασε θαυματουργό. Η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας τον κατέταξε επίσημα στη χορεία των αγίων στις είκοσι εννέα Απριλίου του χίλια επτακόσια πενήντα επτά μετά Χριστόν. Η μνήμη του τιμάται και την εικοστή πρώτη Σεπτεμβρίου, ημέρα ανευρέσεως των ιερών λειψάνων του.