Ο Βαρλαάμ των Σπηλαίων του Κιέβου

Ένας νεαρός βογιάρος, γιος του πρώτου άρχοντα του πρίγκιπα Ιζιάσλαβ, πέταξε τα χρυσοκέντητα ρούχα του μέσα σε έναν λάκκο με ακαθαρσίες για χάρη του Χριστού. Λίγο αργότερα έγινε ο πρώτος ηγούμενος της περίφημης Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου, εκεί όπου έλαμπαν οι όσιοι Αντώνιος, Θεοδόσιος και Νίκων. Ο Βαρλαάμ μεγάλωσε σε αρχοντικό σπίτι, μέσα σε πλούτο, δόξα και χριστιανική αγωγή.

Ο πατέρας του Ιωάννης ήταν ο πρώτος ανάμεσα στους βογιάρους του πρίγκιπα του Κιέβου. Η μητέρα του Μαρία καταγόταν από τη γενιά του ξακουστού πολεμιστή Βισιάτα και του στρατηγού Οστρομίρου. Από μικρός ο νέος ξεχώριζε για την ομορφιά του σώματος και την καθαρότητα της ψυχής του.

Συχνά κατέβαινε στα σπήλαια του Κιέβου για να ακούσει τους τρεις φωτισμένους γέροντες. Οι συζήτησεις τους άναβαν μέσα του πόθο για τη μοναχική ζωή και αδιαφορία προς τα εγκόσμια. Τον συγκλόνισε ιδιαίτερα ο λόγος του Κυρίου ότι ευκολότερα περνά καμήλα από τρύπα βελόνας παρά πλούσιος στη Βασιλεία του Θεού.

Έτσι ωρίμασε μέσα του η απόφαση να εγκαταλείψει τα πάντα και να ακολουθήσει τον Χριστό μαζί τους. Κάποια μέρα ο Βαρλαάμ πήγε στον όσιο Αντώνιο και του φανέρωσε την επιθυμία του να γίνει μοναχός κοντά τους. Ο γέροντας ευλόγησε τον σκοπό του, αλλά τον προειδοποίησε για τους πειρασμούς που φέρνουν ο πλούτος και η δόξα του κόσμου.

Του θύμισε τον λόγο ότι όποιος βάζει το χέρι στο αλέτρι και κοιτάζει πίσω δεν είναι άξιος για τη Βασιλεία. Ο νέος γύρισε στο σπίτι του με την καρδιά να φλέγεται από αγάπη προς τον Θεό. Την επομένη άφησε γονείς και αρραβωνιαστικιά και κίνησε καβάλα στο άλογο προς το σπήλαιο.

Φορούσε λαμπρά πολυτελή ρούχα και τον συνόδευε πλήθος υπηρετών με στολισμένα άλογα. Όταν οι όσιοι πατέρες βγήκαν να τον υποδεχτούν με υπόκλιση, εκείνος ξεπέζεψε και προσκύνησε ταπεινά μπροστά τους. Έβγαλε τα αρχοντικά του ρούχα και τα έβαλε στα πόδια του οσίου Αντωνίου.

Παρουσίασε τα στολισμένα άλογα μαζί με τα μάταια αγαθά του κόσμου και ζήτησε να μείνει για πάντα στο σπήλαιο. Δεν θέλησε πια να επιστρέψει στο πατρικό του. Ο όσιος Αντώνιος τον προειδοποίησε ότι οι άγγελοι του Θεού δέχονταν αόρατα την υπόσχεσή του.

Του είπε ακόμη να σκεφτεί τι θα γίνει αν ο πατέρας του έρθει με ένοπλους και τον πάρει με τη βία πίσω. Ο Βαρλαάμ απάντησε ότι ακόμη και βασανιστήρια να υποστεί δεν θα γυρίσει στην κοσμική ζωή. Ζήτησε να τον κουρέψουν μοναχό όσο γίνεται πιο γρήγορα.

Τότε ο όσιος Αντώνιος πρόσταξε τον όσιο Νίκωνα να τελέσει την κουρά και να τον ντύσει με το μοναχικό σχήμα. Όταν ο βογιάρος Ιωάννης έμαθε ότι ο αγαπημένος του γιος έγινε μοναχός, οργίστηκε φοβερά εναντίον των οσίων. Πήρε πλήθος υπηρετών, επιτέθηκε στο σπήλαιο και διασκόρπισε τους αδελφούς.

Άρπαξε τον γιο του με τη βία, του έσκισε τη μανδύα και το κουκούλι και τα πέταξε σε ένα ρυάκι. Τον έντυσε ξανά με πολυτελή ενδύματα, αλλά εκείνος τα πετούσε αμέσως από πάνω του. Ο πατέρας διέταξε να του δέσουν τα χέρια και να τον οδηγήσουν δεμένο μέσα από την πόλη προς το σπίτι του.

Καθώς προχωρούσαν, ο Βαρλαάμ είδε έναν λάκκο γεμάτο ακαθαρσίες και πήδησε αμέσως μέσα. Έβγαλε γρήγορα τα αρχοντικά του ρούχα και τα πάτησε μέσα στη λάσπη, ποδοπατώντας μαζί τους και τα τεχνάσματα του πονηρού. Στο σπίτι αναγκάστηκε να καθίσει στο τραπέζι με τον πατέρα του, αλλά δεν άγγιξε τίποτε από τα φαγητά.

Μετά το γεύμα ο πατέρας του τον έκλεισε στο δωμάτιό του με φρουρούς για να μη φύγει. Διέταξε τη μνηστή του να φορέσει τα ομορφότερα στολίδια και να τον δελεάσει με κάθε τρόπο. Εκείνη πήγε κοντά του και τον παρακαλούσε να καθίσει μαζί της στο κρεβάτι.

Ο νέος κατάλαβε αμέσως ότι ο πατέρας του την έστειλε για να τον παρασύρει σε πτώση. Σήκωσε μυστική προσευχή από τα βάθη της καρδιάς του προς τον πανελεήμονα Θεό. Έμεινε τρεις ημέρες ασάλευτος στην ίδια γωνιά, χωρίς να φάει, χωρίς να ντυθεί, μόνο με ένα τρίχινο ένδυμα.

Οι όσιοι στο σπήλαιο θρηνούσαν για την τύχη του και προσεύχονταν θερμά για τη σωτηρία του. Ο Θεός άκουσε τις προσευχές των οσίων και μαλάκωσε τη σκληρή καρδιά του πατέρα του Βαρλαάμ. Όταν οι υπηρέτες ανέφεραν ότι τέταρτη μέρα ο γιος δεν τρώει και δεν ντύνεται, ο Ιωάννης φοβήθηκε μήπως πεθάνει από την πείνα και το κρύο.

Τον φώναξε κοντά του, τον αγκάλιασε με αγάπη και τον άφησε ελεύθερο να γυρίσει στο σπήλαιο. Τότε ακούστηκαν σε όλο το αρχοντικό θρήνοι και κλάματα, σαν να επρόκειτο για νεκρό. Οι γονείς θρηνούσαν τον γιο, η μνηστή θρηνούσε τον αρραβωνιαστικό της, οι δούλοι έκλαιγαν τον καλό κύριό τους.

Ο Βαρλαάμ όμως, σαν πουλί που γλίτωσε από τα δίχτυα, έτρεξε χαρούμενος προς το σπήλαιο. Οι αδελφοί τον δέχτηκαν με μεγάλη χαρά και δόξασαν τον Θεό που εισάκουσε την προσευχή τους. Όταν ο αριθμός των αδελφών έφτασε τους δώδεκα, ο όσιος Αντώνιος είδε στον νεαρό Βαρλαάμ πνευματικούς καρπούς γέροντα και χάρη αληθινού οδηγού.

Συμβουλεύτηκε όλους τους αδελφούς και έβαλε τον Βαρλαάμ ηγούμενο στη θέση του, ενώ ο ίδιος αποτραβήχτηκε σε άλλο λόφο για ησυχία. Ο όσιος Βαρλαάμ ανέλαβε την πνευματική φροντίδα των αδελφών και ζούσε ο ίδιος ακόμη πιο αυστηρή ασκητική ζωή. Όταν το πλήθος των μοναχών αυξήθηκε, το σπήλαιο δεν χωρούσε πια όλους κατά τις συνάξεις της λατρείας.

Τότε, με την ευλογία του οσίου Αντωνίου, έκτισε πάνω από το σπήλαιο μικρό ξύλινο ναό αφιερωμένο στην Κοίμηση της Παναγίας. Εκεί συγκεντρώνονταν για ψαλμωδία όσοι αδελφοί δεν χωρούσαν μέσα στο σπήλαιο. Από τότε φανερώθηκε καθαρά και ο τόπος του σπηλαίου, που έμενε ως τότε αφανής στους ανθρώπους.

Μετά από μερικά χρόνια, ο μεγάλος πρίγκιπας Ιζιάσλαβ Γιαροσλάβιτς, ονομασμένος στο βάπτισμα Δημήτριος, έκτισε πέτρινο ναό προς τιμή του μεγαλομάρτυρα Δημητρίου του προστάτη του. Ίδρυσε δίπλα στον ναό μοναστήρι και έβαλε εκεί ηγούμενο τον όσιο Βαρλαάμ ως συγγενή του και έμπειρο μοναχό. Στη νέα μονή ο όσιος κράτησε την αυστηρότητα της σπηλαιωτικής του πολιτείας.

Δίδασκε αδιάκοπα τους αδελφούς να φροντίζουν με κάθε ζήλο για τη σωτηρία της ψυχής. Τους παρακινούσε να έχουν πάντοτε καθαρή τη συνείδηση μπροστά στον Θεό και στους ανθρώπους. Στους πολλούς αγώνες του ο όσιος Βαρλαάμ πρόσθεσε αργότερα και τη χάρη του προσκυνητή των αγίων Τόπων.

Έφυγε με ευλογία και έφτασε στην αγία πόλη Ιερουσαλήμ, όπου περιόδευσε όλα τα ιερά προσκυνήματα της Παλαιστίνης. Μετά την ευλογημένη αυτή αποδημία γύρισε ξανά στο μοναστήρι του και συνέχισε το ποιμαντικό του έργο. Ύστερα από λίγο καιρό ξεκίνησε δεύτερο μακρύ ταξίδι προς την Κωνσταντινούπολη, τη βασιλεύουσα πόλη της Ορθοδοξίας.

Επισκέφθηκε όλα τα μοναστήρια της Πόλης και αγόρασε όσα ιερά σκεύη και βιβλία χρειαζόταν η αδελφότητά του. Στον δρόμο της επιστροφής όμως τον χτύπησε βαριά αρρώστια και δεν μπόρεσε να συνεχίσει. Έφτασε με κόπο κοντά στην πόλη Βλαντίμιρ και κατέλυσε στη μονή που ονομαζόταν Άγιο Όρος.

Εκεί παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο, αφού άφησε τις τελευταίες του εντολές. Παρακάλεσε τους συνοδούς του να μεταφέρουν το λείψανό του στη μονή των Σπηλαίων του Κιέβου. Όρισε ακόμη να δοθούν στον όσιο Θεοδόσιο όλα όσα είχε αγοράσει για τις ανάγκες της μονής.

Η διαθήκη του εκπληρώθηκε πιστά και τα τίμια λείψανά του αναπαύονται άφθαρτα μέσα στο σπήλαιο μέχρι σήμερα.