Όσιος Συμεών ο Μεταφραστής, ο σοφός λογοθέτης

Με τη σοφία των λόγων του υπέταξε τους Άραβες της Κρήτης χωρίς καν να τραβήξει σπαθί από το θηκάρι. Όταν επέστρεψε νικητής, αρνήθηκε χρυσάφι και αξιώματα από τον αυτοκράτορα και ζήτησε μόνο να γίνει ταπεινός μοναχός. Ο Όσιος Συμεών καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη και έζησε στα χρόνια του ευσεβέστατου βασιλιά Λέοντος του Σοφού, γύρω στα οκτακόσια ογδόντα έξι μετά Χριστόν.

Μια νεότερη όμως εκδοχή, που διατυπώθηκε το χίλια εννιακόσια τριάντα ένα, τον τοποθετεί στα χρόνια του Δούκα Παραπινάκη και θεωρείται από πολλούς η επικρατέστερη άποψη. Πριν λάβει το μοναχικό ένδυμα, λεγόταν Νικήτας Παφλαγών και ξεχώριζε ανάμεσα στους λογίους της εποχής του. Χάρη στη μεγάλη αρετή και τη βαθιά σοφία του, ανέβηκε στο υψηλό αξίωμα του Μαγίστρου και Λογοθέτου του Δρόμου.

Ο αυτοκράτορας τον τιμούσε ιδιαίτερα και τον κρατούσε κοντά του ως πιστό σύμβουλο σε δύσκολες αποφάσεις. Ο Συμεών διέθετε σπάνια συνδυασμό προσόντων, καθώς ήταν ταυτόχρονα σοφός λόγιος, ικανός διπλωμάτης και έμπειρος στα στρατιωτικά ζητήματα της εποχής. Όμως η καρδιά του δεν αναπαυόταν στα εγκόσμια αξιώματα ούτε στις τιμές της αυτοκρατορικής αυλής, αλλά λαχταρούσε την ησυχία.

Όταν οι Άραβες με μεγάλο στόλο κατέλαβαν την Κρήτη και λεηλατούσαν χωριά και κάστρα, ο βασιλιάς όρισε στρατηγό τον γενναίο και ικανότατο Ημέριο. Μαζί του έστειλε και τον Όσιο Συμεών ως αποκρισιάριο, για να διαπραγματευτεί με τους Άραβες που τυραννούσαν τότε το νησί. Έδωσε στους δύο άνδρες την εξουσία είτε να υποτάξουν ειρηνικά τους Άραβες στη βασιλεία, είτε να τους αφανίσουν με τα πολεμικά όπλα.

Ο Συμεών στάθηκε μπροστά στους αρχηγούς των Αράβων και μίλησε με τέτοια γλυκύτητα και πειστικότητα, που μαλάκωσαν οι καρδιές τους. Χωρίς να χυθεί ούτε σταγόνα αίματος, οι εχθροί νικήθηκαν από τη δύναμη του λόγου και δέχτηκαν να πληρώνουν φόρο υποτέλειας στον αυτοκράτορα. Η ίδια η αφήγηση αυτή σώζεται από τον Μεταφραστή στον βίο της Οσίας Θεοκτίστης της Λεσβίας, που εορτάζει την ίδια ημέρα με εκείνον.

Ο βασιλιάς αγαπούσε πολύ τον Όσιο και τον τιμούσε για τη σοφία, την αρετή και τη φυσική του ανδρεία στα δύσκολα. Όμως ο αοίδιμος Συμεών δεν είχε καμία προσκόλληση στα μάταια πράγματα του κόσμου τούτου. Πριν φύγει για την Κρήτη, ο Συμεών είπε στον βασιλιά πως αν γυρίσει νικητής, θα του ζητήσει μια ξεχωριστή χάρη.

Ο αυτοκράτορας υποσχέθηκε ολόψυχα πως θα εκπληρώσει χωρίς δισταγμό όποιο αίτημα του παρουσιάσει ο αγαπημένος του σύμβουλος. Όταν λοιπόν επέστρεψε θριαμβευτής στην Κωνσταντινούπολη, προσκύνησε τον βασιλιά και του θύμισε ταπεινά την υπόσχεσή του. Ο βασιλιάς, νομίζοντας πως θα ζητούσε χρυσάφι ή κάποιο μεγαλύτερο αξίωμα, του έδωσε το χέρι κατά τη συνήθεια της εποχής.

Ο φιλόχριστος όμως, και όχι φιλόχρυσος Συμεών, δεν ζήτησε τίποτε άλλο παρά μόνο την άδεια να γίνει μοναχός. Ο βασιλιάς λυπήθηκε βαθιά, γιατί έχανε έναν τόσο σοφό και στρατηγικό άνδρα από το πλευρό του. Δεν μπορούσε όμως να αθετήσει τον λόγο που του είχε δώσει με τόση επισημότητα.

Αγκάλιασε τον Όσιο με δάκρυα και τον φίλησε λέγοντάς του να πορευτεί στο έλεος του Θεού. Του ζήτησε μάλιστα να προσεύχεται και για τις δικές του αμαρτίες κατά την προσευχή στο κελί. Έτσι ο Συμεών ελευθερώθηκε από τη σύγχυση του κόσμου και αφοσιώθηκε ολόψυχα στον Χριστό.

Όταν ο Όσιος έγινε μοναχός, άρχισε να συγκεντρώνει με ζήλο όσους βίους Αγίων μπορούσε να βρει γύρω του. Επειδή ήταν πλούσιος και είχε δύναμη και τρόπους, έστειλε ανθρώπους σε διάφορα κάστρα και τόπους να αναζητήσουν παλιά χειρόγραφα. Όσα κείμενα του έφεραν, τα μετέφραζε με υπομονή και τα ξανάγραφε σε γλυκύτατη και ομαλή φράση.

Από αυτή ακριβώς την εργασία πήρε και την προσωνυμία Μεταφραστής, με την οποία τον γνώρισαν οι μετέπειτα γενιές της Εκκλησίας. Όσα έγραψε για τους Αγίους Μάρτυρες είναι αληθή και αλάνθαστα, καρπός βαθιάς γνώσης και πνευματικής έμπνευσης. Οι διδάσκαλοι των Ιταλών μετέφρασαν τα κείμενά του στη γλώσσα τους και τον τιμούν ως Άγιο στα δικά τους Συναξάρια.

Όταν κοιμήθηκε εν ειρήνη, τον εγκωμίασε ο σοφός Μιχαήλ ο Ψελλός, ο οποίος συνέγραψε λόγο και ιερή Ακολουθία προς τιμήν του. Πολύ αργότερα, τον Μάρτιο του δύο χιλιάδες δεκαέξι, παραδόθηκε στο Νομισματικό Μουσείο ένα μολυβδόβουλλο του Οσίου από τη Λαμία. Το σπάνιο αυτό εύρημα φέρει την επιγραφή της επίκλησης και την ταυτότητα του Συμεών ως Μαγίστρου και Λογοθέτου του Δρόμου.