Όσιοι Ευθύμιος και Νεόφυτος, κτήτορες της Μονής Δοχειαρίου

Ένας θείος και ο ανεψιός του, βλαστοί της ανώτερης βυζαντινής αριστοκρατίας, άφησαν παλάτια και αξιώματα για να χτίσουν μοναστήρι στις πλαγιές του Άθωνα. Ο Ευθύμιος υπήρξε στενός φίλος του Αγίου Αθανασίου της Μεγίστης Λαύρας και ο Νεόφυτος πρώτος γραμματέας του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά. Ο όσιος Ευθύμιος καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη και έζησε τον δέκατο αιώνα μετά Χριστόν.

Ακόμη όταν βρισκόταν στον κόσμο, γνώρισε από κοντά τον μεγάλο ασκητή του Άθωνα και έδεσε μαζί του φιλία πνευματική. Αργότερα τον ακολούθησε στο Άγιον Όρος και έγινε υποτακτικός του στη Λαύρα. Ο Αθανάσιος, βλέποντας την ειλικρινή αγάπη του προς τους αδελφούς, την πραότητα και τον ζήλο του στην άσκηση, του εμπιστεύθηκε το διακόνημα του δοχειάρη.

Ο νέος μοναχός εκπλήρωνε το έργο με τόση ευλάβεια, σαν να του το είχε αναθέσει ο ίδιος ο Θεός. Έτσι έμαθε από νωρίς να συνδυάζει την κρυφή προσευχή με τον καθημερινό κόπο και την υπακοή. Η ζωή του στη Λαύρα τον ετοίμασε για μεγαλύτερες πνευματικές ευθύνες, τις οποίες δέχθηκε αργότερα με ταπείνωση.

Όταν ωρίμασε πνευματικά, ο όσιος Ευθύμιος πήρε μαζί του λίγους αδελφούς και κατέβηκε στην περιοχή της Δάφνης. Εκεί ύψωσε ένα μικρό μοναστήρι αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο, το οποίο ονόμασε Δοχειαρίου, σε ανάμνηση της παλιάς του υπακοής. Πειρατικές επιδρομές όμως κατέστρεψαν εκείνο το πρώτο κτίσμα και ο όσιος μόλις που γλίτωσε από βέβαιο θάνατο.

Δεν λύγισε όμως μπροστά στη δοκιμασία, αλλά ανέβηκε λίγο πιο πάνω και θεμελίωσε εκ νέου ναό προς τιμήν του αγίου Νικολάου. Γύρω από τον ναό σήκωσε κελιά για τους αδελφούς και έτσι γεννήθηκε η σημερινή Μονή Δοχειαρίου. Ως πατέρας στοργικός καθοδηγούσε τους νεότερους μοναχούς με λόγια σοφά και απλά.

Τους δίδασκε να προσέχουν τον εαυτό τους και να παρακολουθούν κάθε κίνηση της ψυχής τους με νηφαλιότητα. Τους θύμιζε το λόγο του αποστόλου Παύλου, ότι ο αγώνας των χριστιανών δεν είναι ενάντια σε σάρκα και αίμα. Είναι ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες και στους κοσμοκράτορες του σκότους αυτού του αιώνα.

Με αυτή τη διδασκαλία στερέωσε τη συνοδεία του στην προσευχή και στην εγρήγορση. Η ειρηνική ασκητική ζωή της αδελφότητας δοκιμάστηκε ξανά από επιδρομή Σαρακηνών στις ακτές του Άθωνα. Ο γέροντας Ευθύμιος δεν έχασε την ψυχραιμία του, αλλά οδήγησε όλους τους μοναχούς μέσα στα δάση για να σωθούν.

Όταν επέστρεψαν μετά τον κίνδυνο, βρήκαν το μοναστήρι ισοπεδωμένο μέχρι τα θεμέλιά του. Ο όσιος δεν απελπίστηκε, αλλά με πίστη και υπομονή ανοικοδόμησε το αγαπημένο του κοινόβιο από την αρχή. Στο μεταξύ, ο ανεψιός του Νεόφυτος ζούσε στην αυλή των αυτοκρατόρων Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννη Τσιμισκή.

Καταγόταν από οικογένεια δούκα και είχε λάβει εξαιρετική παιδεία, γι' αυτό όλοι τον αγαπούσαν για τη σοφία του. Ο ίδιος ο βασιλιάς τον τίμησε με το αξίωμα του πρώτου γραμματέα της αυτοκρατορικής αυλής. Μετά τον θάνατο των γονέων του όμως, η καρδιά του στράφηκε προς το Άγιον Όρος.

Άφησε δόξα και πλούτη και ήρθε κοντά στον θείο του, ο οποίος τον έκειρε μοναχό στη Μονή Δοχειαρίου. Λίγο πριν κοιμηθεί εν Κυρίω, ο όσιος Ευθύμιος παρέδωσε στα χέρια του ανεψιού του τη διοίκηση του μοναστηριού. Έφυγε ειρηνικά σε ηλικία εκατό ετών, αφήνοντας πίσω του πλούσια πνευματική κληρονομιά.

Κάτω από την πνευματική καθοδήγηση του οσίου Νεοφύτου, το μικρό κοινόβιο μεταμορφώθηκε σταδιακά σε μεγάλη Λαύρα. Ο νέος ηγούμενος αφιέρωσε όλη του την περιουσία στο μοναστήρι και ζήτησε τη βοήθεια του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά για το έργο. Με τη γενναιοδωρία του ηγεμόνα και με τα δικά του χρήματα, ο όσιος μεγάλωσε τη μονή στο σημερινό της μέγεθος.

Έκτισε μεγαλύτερη εκκλησία και ύψωσε ισχυρό φρούριο γύρω από το κοινόβιο για την ασφάλεια των μοναχών. Έτσι θωράκισε την αδελφότητα απέναντι στους πειρατές που λυμαίνονταν τις ακτές του Άθωνα. Η φήμη της αρετής και της σοφίας του απλώθηκε σύντομα σε όλο το Άγιον Όρος.

Οι γέροντες της αθωνικής πολιτείας τον επέλεξαν Πρώτο, δηλαδή κεφαλή του Ιερού Συμβουλίου των γερόντων του τόπου. Για πολλά χρόνια κοπίασε σε αυτή τη διακονία, διαποιμαίνοντας με σύνεση όλη την κοινότητα του Όρους. Όταν πέρασαν τα χρόνια και αισθάνθηκε τις δυνάμεις του να λιγοστεύουν, παραιτήθηκε από τη θέση του Πρώτου.

Επέστρεψε τότε στο αγαπημένο του Δοχειαρίου, όπου πέρασε ήσυχα τα τελευταία χρόνια. Εκεί παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο, αφήνοντας το μοναστήρι θεμελιωμένο για τους επόμενους αιώνες.