Η Παναγία η Γοργοϋπήκοος της Μονής Δοχειαρίου

Ένας μοναχός στο Άγιον Όρος τυφλώθηκε ξαφνικά, επειδή μαύριζε με τον καπνό του δαυλού του την αγία εικόνα της Παναγίας. Στη μετάνοιά του η Θεοτόκος αποκρίθηκε ζωντανά, του χάρισε ξανά το φως και υποσχέθηκε ταχεία ακρόαση σε όσους την επικαλούνται με ευλάβεια. Πρόκειται για το θαυματουργό εικόνισμα της Παναγίας της Γοργοϋπηκόου, που φυλάσσεται στην ιερά μονή Δοχειαρίου του Αγίου Όρους.

Σύμφωνα με την παράδοση, η αρχαία αυτή τοιχογραφία ανάγεται στον ενδέκατο αιώνα, στους χρόνους του οσίου Νεοφύτου, του ηγουμένου της μονής. Μετά την περίφημη εικόνα της Πορταΐτισσας, αυτή θεωρείται η πιο φημισμένη αγία μορφή της Παναγίας σε ολόκληρο το Άγιον Όρος. Η εικόνα βρισκόταν εξωτερικά, στον ανατολικό τοίχο της τράπεζας, στα δεξιά της εισόδου, όπου περνούσαν καθημερινά οι μοναχοί.

Το έτος χίλια εξακόσια εξήντα τέσσερα, ο τραπεζάρης ιερομόναχος Νείλος συνήθιζε να διέρχεται μπροστά από την εικόνα κρατώντας αναμμένο δαυλό για τις εργασίες του. Ο καπνός όμως μαύριζε σιγά σιγά τη μορφή της Θεοτόκου και κανείς δεν έδινε σημασία σε αυτή τη φθορά. Έτσι ξεκινά ένα από τα πιο γνωστά θαύματα της αθωνικής παράδοσης, που σημάδεψε για πάντα τη ζωή της μονής των Αρχαγγέλων.

Μια μέρα, καθώς ο Νείλος περνούσε για ακόμη μια φορά με τον αναμμένο δαυλό, άκουσε ξεκάθαρα μια φωνή να του λέει να μην ξαναπεράσει από εκεί με τους καπνούς. Η ίδια φωνή τον προειδοποίησε να μη μαυρίζει άλλο την εικόνα της Παναγίας με τον καπνό από τη φλόγα του. Ο μοναχός όμως δεν έδωσε σημασία και νόμισε ότι κάποιος αδελφός τού έκανε αστείο για να τον τρομάξει.

Δεν πέρασε πολύς καιρός και άκουσε ξανά την ίδια φωνή με σαφή και αυστηρό τόνο. «Μοναχέ, ανάξιε του ονόματός σου, ως πότε θα συνεχίζεις να μαυρίζεις την εικόνα μου με τον καπνό σου; » Μόλις ακούστηκαν αυτά τα λόγια, ο Νείλος έχασε ξαφνικά το φως του και έμεινε τυφλός.

Τότε θυμήθηκε την πρώτη φωνή και κατάλαβε ότι του άξιζε αυτή η παιδαγωγική τιμωρία της Θεοτόκου. Είχε ακούσει την πρώτη φορά την προειδοποίηση της Παναγίας και δεν την υπάκουσε, μένοντας στην αδιαφορία του. Το επόμενο πρωί οι αδελφοί τον βρήκαν πεσμένο μπροστά στην εικόνα, στον διάδρομο της τράπεζας, να μη βλέπει κανέναν.

Όταν έμαθαν την αιτία, ένιωσαν δέος και φόβο Θεού. Από εκείνη τη στιγμή, οι μοναχοί περνούσαν μπροστά από την εικόνα με μεγάλη ευλάβεια και άναψαν ακοίμητο καντήλι. Ο Νείλος δεν θέλησε πια να επιστρέψει στο κελί του, αλλά παρέμεινε μπροστά στην εικόνα μέσα σε ένα στασίδι.

Με δάκρυα και θρήνους παρακαλούσε αδιάκοπα τη Θεοτόκο να τον συγχωρήσει για την αμαρτία της αμέλειας που είχε διαπράξει. Την ικέτευε με συντριβή να του χαρίσει ξανά την όρασή του, ως σημείο ότι του χάρισε πλήρη συγχώρεση. Επιθυμούσε να ξαναδεί την αγία μορφή της Παναγίας, ώστε να τη δοξάζει και να την υμνεί καθημερινά.

Δεν διαψεύστηκε στις ελπίδες του, γιατί η Μητέρα του Κυρίου άκουσε τις προσευχές του μετανοημένου δούλου της. Ο Νείλος άκουσε για τρίτη φορά τη γλυκιά φωνή της να του μιλά μέσα στη σιωπή του ναού. Του είπε ότι η προσευχή του εισακούστηκε, ότι συγχωρέθηκε και ότι θα ξαναπάρει το φως του.

Τον προέτρεψε επίσης να αναγγείλει στους πατέρες και στους αδελφούς ότι η ίδια είναι μετά τον Θεό η προστάτιδα της μονής των Αρχαγγέλων. Υποσχέθηκε να ακούει γρήγορα όσους την επικαλούνται με πίστη, μοναχούς και κάθε ορθόδοξο χριστιανό που προσέρχεται με ευλάβεια. Γι' αυτό τον λόγο, εξήγησε εκείνη, ονομάζεται Γοργοϋπήκοος και προφθαίνει όσους τρέχουν σε αυτήν με πόνο και ανάγκη.

Πολύ σύντομα το θαύμα και η υπόσχεση της Θεοτόκου έγιναν γνωστά σε όλο το Άγιον Όρος και ξεσήκωσαν δέος στους αθωνίτες πατέρες. Μοναχοί από τις άλλες μονές κατέβαιναν στο Δοχειαρίου για να προσκυνήσουν την εικόνα και να δουν τον αδελφό που έλαβε ξανά το φως του. Οι πατέρες έκλεισαν τον παλιό διάδρομο και έχτισαν εκεί μικρό παρεκκλήσι, για να φιλοξενεί επάξια την αγία εικόνα.

Στο παρεκκλήσι αυτό ορίζεται πάντοτε ένας από τους πιο ευλαβείς και ικανούς ιερομονάχους της αδελφότητας. Ονομάζεται προσμονάριος και βρίσκεται εκεί σχεδόν όλη την ημέρα, αφοσιωμένος στη διακονία της εικόνας. Ψάλλει Παρακλητικούς Κανόνες μπροστά στη Γοργοϋπήκοο, θυμιάζει κάθε πρωί και κάθε βράδυ, φροντίζει το παρεκκλήσι και ανάβει με προσοχή τα καντήλια.

Η εικόνα τιμάται όχι μόνο στο Περιβόλι της Παναγίας, αλλά και από τους ορθοδόξους χριστιανούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Αμέτρητα θαύματα έχουν καταγραφεί μέσα στους αιώνες, και η Θεοτόκος δείχνει πάντοτε τη μητρική της παρέμβαση. Οι τυφλοί βρίσκουν το φως τους, οι παράλυτοι σηκώνονται, οι στείρες γυναίκες αποκτούν παιδιά και αιχμάλωτοι ελευθερώνονται.

Όλοι αυτοί προσέρχονται στη Γοργοϋπήκοο με πίστη και ευλάβεια και λαμβάνουν την ταχεία απόκρισή της. Από το ευλογημένο αυτό εικόνισμα φιλοτεχνήθηκε στο Άγιον Όρος ένα πιστό αντίγραφο, που έγινε δώρο ξεχωριστής τιμής και αγάπης. Ρώσοι και άλλοι ευλαβείς μοναχοί του Αγίου Όρους το έστειλαν στον αρχιεπίσκοπο Τύχωνα, μετέπειτα Πατριάρχη Μόσχας, που ποίμαινε τότε τις Αλεούτιες Νήσους και τη Βόρεια Αμερική.

Τον Μάιο του χίλια εννιακόσια έξι το αντίγραφο της φημισμένης Γοργοϋπηκόου μεταφέρθηκε με πανηγυρική λιτανεία στη Μονή του Αγίου Τύχωνος, στο Γουέιμαρτ της Πενσυλβανίας. Μαζί με αυτό μεταφέρθηκαν και άλλες ιερές εικόνες, ανάμεσά τους και μία του αγίου μεγαλομάρτυρα και ιαματικού Παντελεήμονος. Μέσα στην αγία εικόνα της Γοργοϋπηκόου τοποθετήθηκαν λείψανα πολλών αγίων της Εκκλησίας μας προς ευλογία των πιστών.

Ανάμεσά τους βρίσκονται τμήματα του αγίου μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου του Στρατηλάτη, καθώς και των αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού. Επίσης τοποθετήθηκαν λείψανα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, και του αγίου νεομάρτυρα Κωνσταντίνου του εξ Υδρας. Ο νεομάρτυρας αυτός γεννήθηκε στο νησί της Υδρας και μαρτύρησε από τους Τούρκους στη Ρόδο, στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα.

Σήμερα η ιερή αυτή εικόνα κοσμεί το τέμπλο του ναού της Μονής του Αγίου Τύχωνος και ευλογεί τους πιστούς της Αμερικής.