Άγιος Αθανάσιος ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Δύο φορές ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως και δύο φορές τον εγκατέλειψε για χάρη της ειρήνης της Εκκλησίας. Έζησε εκατό ολόκληρα χρόνια και λίγο πριν φύγει από τον κόσμο αξιώθηκε να δει τον ίδιο τον Χριστό μέσα σε δάκρυα μετανοίας. Ο Άγιος Αθανάσιος ο Πρώτος καταγόταν από την Αδριανούπολη και στον κόσμο έφερε το όνομα Αλέξιος.

Από τα νεανικά του χρόνια δίψασε για τη σοφία του Χριστού και άφησε πίσω του το πατρικό σπίτι. Έφτασε στη Θεσσαλονίκη και εκάρη μοναχός σε ένα από τα μοναστήρια της πόλης με το όνομα Ακάκιος. Δεν άργησε όμως να αναζητήσει βαθύτερη ησυχία και ανέβηκε στο Άγιον Όρος.

Εκεί προστέθηκε στην αδελφότητα της μονής Εσφιγμένου και υπηρέτησε επί τρία χρόνια στην τράπεζα των πατέρων. Με τους κόπους και τους ασκητικούς αγώνες του απέκτησε το χάρισμα των δακρύων και των πένθιμων προσευχών. Οι ενάρετες πράξεις του και η ταπείνωσή του κέρδισαν την αγάπη και την εκτίμηση όλης της μοναστικής αδελφότητας.

Έτσι έθεσε τα στέρεα θεμέλια μιας πορείας που θα τον οδηγούσε από το κελί στον πατριαρχικό θρόνο της βασιλεύουσας πόλεως. Επειδή απέφευγε τους επαίνους των ανθρώπων, ο Ακάκιος έφυγε ταπεινά από το Άγιον Όρος και κατευθύνθηκε στους αγίους τόπους των Ιεροσολύμων. Από εκεί πέρασε στο όρος Πάτρα, όπου έζησε για καιρό ασκητικά ως ερημίτης μέσα στη σιωπή.

Έπειτα μετέβη στη μονή του Αυξεντίου και αργότερα στο όρος Γαλάντειον, στη μονή του Οσίου Λαζάρου. Εκεί έλαβε το μέγα και αγγελικό σχήμα με το νέο όνομα Αθανάσιος και χειροτονήθηκε πρεσβύτερος. Ανέλαβε επίσης το διακόνημα του εκκλησιάρχη, με τη φροντίδα των ιερών σκευών και των αγίων λειψάνων της μονής.

Στον τόπο αυτό αξιώθηκε μια θεϊκή αποκάλυψη που θα σημάδευε όλη την υπόλοιπη ζωή του. Άκουσε τη φωνή του Κυρίου από έναν εσταυρωμένο, η οποία τον καλούσε στο έργο της ποιμαντικής διακονίας. Αναζητώντας να στερεώσει το πνεύμα του ακόμη περισσότερο στην ησυχία και την προσευχή, επέστρεψε ξανά στο Άγιον Όσος μετά από δέκα χρόνια.

Όμως οι αναταραχές που είχαν προκύψει στον αθωνικό χώρο τον ανάγκασαν να γυρίσει πίσω στο όρος Γαλάντειον. Ούτε εκεί όμως τού επιτράπηκε να μείνει για πολύ μέσα στη μοναξιά της ερήμου. Πλήθος ανθρώπων συνέρρεαν για ποιμαντική καθοδήγηση και έτσι ο άγιος οργάνωσε εκεί ένα γυναικείο μοναστήρι.

Εκείνη την εποχή ο θρόνος της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως είχε χηρέψει μετά τις ταραχές της εποχής του πατριάρχη Ιωάννη Βέκκου. Ο ευσεβής αυτοκράτορας Ανδρόνικος Παλαιολόγος πρότεινε τον ταπεινό ασκητή του Γαλαντείου ως κατάλληλο για το ύψιστο αξίωμα. Σύνοδος ιεραρχών και κληρικών εξέλεξε ομόφωνα τον Άγιο Αθανάσιο στον πατριαρχικό θρόνο, χίλια διακόσια ογδόντα εννέα χρόνια μετά Χριστόν.

Ο νέος πατριάρχης άρχισε με θέρμη να εκπληρώνει τη νέα του υπακοή και εργάστηκε πολύ για τη στερέωση της Εκκλησίας. Η αυστηρότητα των πεποιθήσεών του όμως προκάλεσε τη δυσαρέσκεια ορισμένων ισχυρών κληρικών της πρωτεύουσας. Έτσι αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τον θρόνο και να αποσυρθεί ξανά στο μοναστήρι του, για να ζήσει ασκητικά μέσα στη μοναξιά.

Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, του εμπιστεύθηκαν ξανά τη ράβδο της πατριαρχικής διακονίας, την οποία υπηρέτησε άξια για άλλα επτά χρόνια. Κατά τη δεύτερη πατριαρχία του, ο Άγιος Αθανάσιος εγκατέστησε τον Άγιο Πέτρο ως μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ρωσίας. Το έργο του ήταν συνεχές και δεν γνώριζε ανάπαυση, καθώς αγωνιζόταν να φέρει τάξη και πνευματική ζωή στο ποίμνιό του.

Παρόλα αυτά, οι αντιδράσεις και οι παρεξηγήσεις δεν έλειπαν ποτέ από γύρω του. Εξαιτίας νέων δυσαρεσκειών και επειδή δεν ήθελε να γίνει αιτία διχόνοιας μέσα στην Εκκλησία, ο Άγιος Αθανάσιος παραιτήθηκε για δεύτερη φορά από τη διακυβέρνησή της. Αποσύρθηκε στο αγαπημένο του μοναστήρι και αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στους ασκητικούς αγώνες και την προσευχή.

Εκεί έζησε όπως είχε ζήσει πάντοτε, μέσα στη σιωπή, την προσευχή και τη μελέτη των θείων πραγμάτων. Κοντά στο τέλος της ζωής του, ο γέροντας αξιώθηκε για άλλη μια φορά να αντικρίσει τον Χριστό μέσα σε όραμα. Ο Κύριος όμως τον επιτίμησε με αγάπη, επειδή δεν είχε φέρει εις πέρας το ποιμαντικό του καθήκον μέχρι το τέλος.

Ο άγιος έκλαψε πικρά και μετανόησε για τη δειλία που τον είχε οδηγήσει να εγκαταλείψει τον θρόνο. Έλαβε από τον Κύριο τόσο τη συγχώρεση όσο και το θαυμαστό χάρισμα της θαυματουργίας. Έτσι η ταπείνωση και η αληθινή μετάνοια έγιναν για τον άγιο η πύλη που οδηγεί στη δόξα του Θεού.

Ο Άγιος Αθανάσιος εκοιμήθη ειρηνικά σε ηλικία εκατό ετών, αφού πέρασε όλη τη ζωή του μέσα στην άσκηση. Στην ελληνική παράδοση η μνήμη του Αγίου Αθανασίου τιμάται στις είκοσι οκτώ Οκτωβρίου κάθε χρόνου. Η ιερή μορφή του παραμένει φωτεινό παράδειγμα ταπεινώσεως, μετανοίας και αγάπης για την ειρήνη της Εκκλησίας.