Ο Όσιος Αρέθας και η δύναμη της ευχαριστίας

Ένας μοναχός στις σπηλιές του Κιέβου φύλαγε κρυφά μέσα στο κελί του μεγάλους θησαυρούς, χωρίς ποτέ να δώσει ούτε ένα νόμισμα σε φτωχό. Όταν κλέφτες του άρπαξαν τα πάντα, εκείνος βυθίστηκε σε τέτοια απελπισία, ώστε άρχισε να βλασφημεί τον ίδιο τον Θεό. Πρόκειται για τον Όσιο Αρέθα, που έζησε τον δωδέκατο αιώνα στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου.

Καταγόταν από την πόλη Πολότσκ και εγκαταβίωσε στο φημισμένο εκείνο μοναστήρι, αναζητώντας έναν δρόμο πνευματικής τελείωσης. Στην αρχή όμως η ψυχή του ήταν αιχμάλωτη ενός βαθιού πάθους, της φιλαργυρίας. Μέσα στο ταπεινό κελί του είχε συγκεντρώσει σημαντικά υπάρχοντα, τα οποία φύλαγε με αγωνία και μυστικότητα.

Δεν τα ξόδευε ούτε για τον εαυτό του ούτε για κανέναν άλλον. Αρνιόταν συστηματικά κάθε ελεημοσύνη, σφραγίζοντας την καρδιά του απέναντι στον πόνο του πλησίον. Η μοναχική του ζωή έμοιαζε εξωτερικά τακτική, όμως εσωτερικά κυριαρχούσε η αγάπη για τον υλικό πλούτο.

Έτσι ο Όσιος, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, ζούσε διπλή ζωή μέσα στο μοναστήρι. Φορούσε το ράσο του μοναχού, αλλά κουβαλούσε την ψυχή ενός ανθρώπου δεμένου με τα γήινα. Ο Θεός όμως, ως φιλάνθρωπος, ετοίμαζε για εκείνον έναν δρόμο σωτηρίας μέσα από τη δοκιμασία.

Μια νύχτα, μπήκαν κρυφά στο κελί του κλέφτες και πήραν όλα όσα είχε αποθηκεύσει με τόσο κόπο και αγωνία. Όταν ο Αρέθας ανακάλυψε την απώλεια, η λύπη του ξεπέρασε κάθε μέτρο και λίγο έλειψε να χάσει τη ζωή του. Άρχισε να ψάχνει παντού, κατηγορώντας αδίκως αθώους αδελφούς και ταλαιπωρώντας πολλούς ανθρώπους με τις άδικες υποψίες του.

Οι πατέρες της μονής τον πλησίαζαν με αγάπη, προσπαθώντας να τον παρηγορήσουν και να τον σταματήσουν. Του θύμιζαν τα λόγια του ψαλμωδού, να ρίξει στον Κύριο τη μέριμνά του και να αναπαυθεί στην πρόνοιά Του. Όμως εκείνος δεν άκουγε κανέναν και απαντούσε με σκληρά και πικρά λόγια σε όσους τον πλησίαζαν.

Η ψυχή του είχε σκοτιστεί τόσο πολύ, ώστε ούτε η αδελφική παρηγοριά δεν μπορούσε να την αγγίξει. Σε λίγες μέρες, η μεγάλη του λύπη μεταβλήθηκε σε βαριά σωματική αρρώστια, που τον κράτησε καθηλωμένο στο κρεβάτι. Αλλά ούτε τότε ηρέμησε η καρδιά του, ούτε σταμάτησε ο γογγυσμός και η βλασφημία.

Συνέχιζε να κατηγορεί τον Θεό για όσα είχε χάσει, σαν να μην ήταν εκείνος υπεύθυνος για τη στάση του. Ο φιλάνθρωπος Κύριος όμως, που θέλει όλους τους ανθρώπους να σωθούν και να γνωρίσουν την αλήθεια, δεν τον εγκατέλειψε στην αρρώστια του. Καθώς ο Αρέθας βρισκόταν στο κρεβάτι σαν νεκρός, ύστερα από πολλές ημέρες σιωπής, ξαφνικά άρχισε να φωνάζει με όλη του τη δύναμη.

Ζητούσε έλεος από τον Κύριο, ομολογώντας ότι αμάρτησε και ότι όλα ανήκουν σε Εκείνον. Δήλωνε πια ότι δεν λυπάται καθόλου για όσα του είχαν αφαιρεθεί. Σηκώθηκε αμέσως από το κρεβάτι του πόνου και διηγήθηκε στους αδελφούς το θαυμαστό όραμα που είχε δει.

Είδε, έλεγε, αγγέλους και πλήθος δαιμόνων να φιλονικούν δίπλα του για την ψυχή του και για τα κλεμμένα του υπάρχοντα. Οι δαίμονες υποστήριζαν ότι του ανήκει, επειδή δεν δόξασε τον Θεό, αλλά Τον βλασφήμησε. Οι άγγελοι όμως του φανέρωσαν τη μεγάλη αλήθεια της ευγνωμοσύνης.

Του είπαν πως αν είχε ευχαριστήσει τον Θεό για όσα του πήραν, η απώλεια εκείνη θα του λογιζόταν ως πραγματική ελεημοσύνη, όπως ακριβώς συνέβη στον δίκαιο Ιώβ. Οι ουράνιοι αγγελιαφόροι εξήγησαν στον ταλαίπωρο μοναχό ότι όποιος δίνει ελεημοσύνη με τη θέλησή του έχει μεγάλη αξία ενώπιον του Θεού. Όποιος όμως υπομένει με ευχαριστία μια βίαιη στέρηση δέχεται κανονικό πειρασμό από τον διάβολο.

Ο πονηρός προκαλεί τις απώλειες, θέλοντας να ωθήσει τον άνθρωπο στη βλασφημία και την απελπισία. Ο ευγνώμων όμως άνθρωπος παραδίδει τα πάντα στο θέλημα του Θεού και έτσι η απώλεια εξισώνεται με ελεημοσύνη. Με αυτά τα λόγια συγκλονισμένος, ο Αρέθας έκραξε εκείνη τη μετανοημένη επίκληση που άκουσαν οι αδελφοί.

Τότε οι δαίμονες εξαφανίστηκαν ξαφνικά, ενώ οι άγγελοι χάρηκαν και αναχώρησαν, λογαριάζοντας το χαμένο ασήμι του ως πραγματική ελεημοσύνη. Όλη η αδελφότητα δόξασε τον Θεό για την παιδαγωγία αυτή, που οδηγεί τους αμαρτωλούς στη μετάνοια. Από τη στιγμή εκείνη ο Αρέθας άλλαξε ολοκληρωτικά τόσο στο φρόνημα όσο και στον τρόπο ζωής.

Επαναλάμβανε διαρκώς τα λόγια του Ιώβ, πως ο Κύριος έδωσε και ο Κύριος αφαίρεσε και πως το όνομά Του ας είναι ευλογημένο. Όλοι θαύμαζαν την αλλοίωση της ψυχής του. Από εκείνη την ημέρα ο Όσιος Αρέθας έγινε υπόδειγμα ασκητικής ζωής και βαθιάς ταπείνωσης μέσα στη μονή των Σπηλαίων του Κιέβου.

Εκείνος που κανείς δεν μπορούσε να αποτρέψει από τη βλασφημία, τώρα δεν σταματούσε να δοξάζει τον Θεό μέρα και νύχτα με την καρδιά του. Μετανοούσε ειλικρινά για όλα τα προηγούμενα παραπτώματά του και έδειχνε ζήλο σε κάθε αρετή. Έζησε με αληθινή ακτημοσύνη, χωρίς να κρατά πλέον τίποτε δικό του μέσα στο κελί του.

Έδειχνε υπακοή προς τους πατέρες όχι μόνο φανερά, αλλά και στα κρυφά, μπροστά στο βλέμμα του Θεού. Φρόντιζε την εξωτερική και την εσωτερική καθαρότητα της ψυχής του με πολλή προσοχή και αγωνία. Αγωνιζόταν με αδιάλειπτη προσευχή, με αυστηρή νηστεία και με πολλές άλλες αρετές, σωματικές και ψυχικές.

Όλα αυτά γεννήθηκαν μέσα του από τη μεγάλη αρετή της ευχαριστίας προς τον Θεό. Πλούτισε σε αρετές περισσότερο από όσο πλούτιζε πρώτα σε χρυσάφι και ασήμι. Μετά από πολλούς κόπους εκοιμήθη οσιακά, όχι αργότερα από το έτος χίλια εκατόν ενενήντα.

Ενταφιάστηκε με τιμές στις Εγγύς Σπηλιές, όπου τα άφθαρτα λείψανά του μαρτυρούν τη μακαριότητά του.