Ο Όσιος Ιλαρίων ο Επίσκοπος Μογλενών

Όταν η μητέρα του ικέτευε χρόνια ολόκληρα την Παναγία να της χαρίσει παιδί, εκείνη της παρουσιάστηκε στον ύπνο και υποσχέθηκε γιο που θα έφερνε πλήθος ανθρώπων από την πλάνη στο φως. Έτσι ήρθε στον κόσμο γύρω στα χίλια ογδόντα ο Ιλαρίων, ο μετέπειτα φόβος και τρόμος των Βογομίλων αιρετικών της Βουλγαρίας. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς Έλληνες και του έδωσαν προσεκτική χριστιανική ανατροφή από τα πρώτα του χρόνια.

Μόλις συμπλήρωσε τα δεκαοκτώ του χρόνια, αποφάσισε ν' αφήσει τον κόσμο και πήγε σ' ένα μοναστήρι της περιοχής του. Εκεί έγινε μοναχός και ζούσε με τόσο αυστηρή άσκηση, ώστε όλοι οι αδελφοί μιλούσαν με θαυμασμό για τη ζωή του. Αργότερα του ανέθεσαν την ηγουμενία της μονής και φρόντιζε με αγάπη για τη σωτηρία των ψυχών των μοναχών.

Τους νουθετούσε ακούραστα να μη σπαταλούν τον πολύτιμο χρόνο της μετανοίας τους και ξερίζωσε εντελώς τη μέθη από τη ζωή του μοναστηριού. Από εκείνον τον καιρό η φήμη του απλώθηκε παντού, καθώς ο Θεός τον αξίωσε να επιτελέσει πολλά θαύματα στους ανθρώπους που έτρεχαν κοντά του. Η Παναγία εμφανίστηκε ξανά, αυτή τη φορά στον αρχιεπίσκοπο Αχρίδας Ευστάθιο, και τον προέτρεψε να αναδείξει ποιμένα του λαού των Μογλενών τον Ιλαρίωνα.

Πράγματι, λίγο αργότερα ο όσιος χειροτονήθηκε επίσκοπος Μογλενών το έτος χίλια εκατόν τριάντα τέσσερα. Η έδρα της επισκοπής βρισκόταν, σύμφωνα με την παράδοση, στο σημερινό χωριό Χρυσή της περιοχής. Η αποστολή του όμως ήταν εξαιρετικά δύσκολη, γιατί ο τόπος ήταν γεμάτος αιρετικούς κάθε λογής, που έσπερναν παντού σύγχυση και πλάνη.

Η δυναστεία των Κομνηνών είχε εγκαταστήσει εκεί Αρμενίους μονοφυσίτες και Βογομίλους, μετατρέποντας τα Μογλενά σε τόπο εξορίας των αιρετικών. Οι Βογόμιλοι δίδασκαν ότι το καλό και το κακό αποτελούν δύο ανεξάρτητες αρχές που βρίσκονται σε αδιάκοπο πόλεμο μεταξύ τους. Ο Ιλαρίων αντιμετώπισε αυτή την πλάνη με αποστολικό ζήλο και θερμή προσευχή, χωρίς να υπολογίζει κόπους ή κινδύνους.

Ξεσκέπαζε δημόσια την υποκρισία τους και αποκάλυπτε το ψεύτικο πρόσχημα ευσέβειας που φορούσαν, για να παρασύρουν τους αφελείς πιστούς. Ο λόγος του ήταν γεμάτος δύναμη, γιατί στηριζόταν στη Γραφή και στη ζωή της Εκκλησίας. Ο όσιος έλεγε στους Βογομίλους ότι δεν είναι καθόλου χριστιανοί, αφού στέκονται εχθρικά απέναντι στον Σταυρό του Σωτήρα Χριστού και τον αρνούνται.

Τους κατηγορούσε ότι δεν ομολογούν τον Ένα Θεό και ότι συκοφαντούν τις διδαχές της Παλαιάς Διαθήκης, τις οποίες τιμούν οι πιστοί. Τους έλεγε ακόμη πως εξαπατούν τους ανθρώπους με μια ψεύτικη πραότητα, ενώ μέσα τους είναι γεμάτοι από υπερηφάνεια και κενοδοξία. Δίδασκε ότι αληθινή ευσέβεια δεν μπορεί να υπάρξει σε όσους δεν βλέπουν τη διαφθορά της δικής τους καρδιάς.

Μόνο όποιος ζητά τη χάρη του Θεού με προσευχή και ταπείνωση φτάνει στην πραγματική γνώση του εαυτού του και της σωτηρίας. Οι πονηροί λογισμοί, ο φθόνος, η ματαιοδοξία, η πλεονεξία και τα ψέματα δεν είναι έργο κάποιας ξένης κακής δύναμης μέσα στον άνθρωπο. Είναι καρποί της φιλαυτίας, που ξεριζώνεται μόνο με σκληρούς πνευματικούς αγώνες και όχι με τυπική νηστεία.

Από τις νουθεσίες του οσίου πολλοί αιρετικοί άφησαν την πλάνη και επέστρεψαν με δάκρυα στην αγία Εκκλησία. Ο Ιλαρίων αγωνίστηκε επιτυχώς και εναντίον των Αρμενίων μονοφυσιτών, που δέχονταν μόνο τη θεία φύση του Χριστού και αρνούνταν την ανθρώπινη. Ο όσιος Ιλαρίων εκοιμήθη εν Κυρίω το έτος χίλια εκατόν εξήντα τέσσερα, αφού πρόσφερε στην Εκκλησία πλήθος ψυχών μετανοημένων αιρετικών.

Το ιερό λείψανό του τοποθετήθηκε με τιμές στη Μεγληνία, όπου παρέμενε άφθαρτο και πηγή ιαμάτων για τους ασθενείς που προσέτρεχαν με πίστη. Μετά από πολλά χρόνια, ο βασιλιάς της Βουλγαρίας Καλοϊωάννης, αδελφός του βασιλιά Ασάν, κυρίευσε ελληνικές περιοχές της Θράκης, της Μακεδονίας και της Ελλάδας. Όταν έφτασε στην πόλη Μεγληνία, βρήκε εκεί τη λάρνακα με το λείψανο του οσίου Ιλαρίωνα και θαύμασε το θησαυρό αυτό.

Από ευλάβεια και ζήλο πνευματικό αποφάσισε να μεταφέρει τα τίμια λείψανα στην πρωτεύουσά του, στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας. Μόλις πληροφορήθηκε ο πατριάρχης Βουλγαρίας τον ερχομό του αγίου σκηνώματος, βγήκε σε υποδοχή με λαμπάδες και ευωδιαστά θυμιάματα. Τον συνόδευαν επίσκοποι, ο κλήρος, οι άρχοντες και πλήθος λαού, που έψαλλε με κατάνυξη ύμνους ευχαριστίας.

Έτσι τα ιερά λείψανα εναποτέθηκαν στην πόλη του Τυρνόβου στις εικοστή πρώτη Οκτωβρίου, την ημέρα που η Εκκλησία γιορτάζει την ιερή ανακομιδή τους. Αργότερα ο Ιωάννης Ασάν ο Δεύτερος έχτισε ναό αφιερωμένο στους Σαράντα Μάρτυρες, όπου και κατατέθηκαν τα χαριτόβρυτα λείψανα του οσίου.