Ιλαρίων ο Μέγας, ο πατέρας του παλαιστινιακού μοναχισμού

Μόλις δεκαπέντε ετών έφυγε από τον Μέγα Αντώνιο φορώντας ένα δερμάτινο χιτώνα, για να βυθιστεί ολομόναχος στην έρημο της Γάζας. Εκεί άντεξε με μόνη τροφή δεκαπέντε σύκα την ημέρα και πάλεψε σώμα με σώμα με τα δαιμονικά οράματα που τον περικύκλωναν. Γεννήθηκε στην Παλαιστίνη, στο μικρό χωριό Θαβαθά κοντά στη Γάζα, από γονείς ειδωλολάτρες που τον έστειλαν στην Αλεξάνδρεια για να σπουδάσει τη θύραθεν παιδεία.

Εκεί όμως συνάντησε το κήρυγμα του Ευαγγελίου, βαπτίστηκε χριστιανός και η ζωή του πήρε ολοκληρωτικά διαφορετική πορεία. Όταν άκουσε για τη φήμη του Μεγάλου Αντωνίου, που ακτινοβολούσε σε όλη την Αίγυπτο, ξεκίνησε αμέσως να τον συναντήσει στην έρημο. Έμεινε κοντά του αρκετό διάστημα, παρακολουθώντας με δέος την αγγελική ζωή και τους πνευματικούς αγώνες του γέροντα.

Τα πλήθη όμως που έτρεχαν για να πάρουν την ευλογία του Αντωνίου τον εμπόδιζαν να βυθιστεί στην προσευχή. Ο Αντώνιος αποφάσισε να αναζητήσει βαθύτερη μοναξιά, ενώ ο νεαρός Ιλαρίων πήρε την ευλογία του και ξεκίνησε για τη δική του πορεία. Εγκαταστάθηκε στην έρημο της Μαϊουμά, σε έναν τόπο τρομακτικό, όπου κανείς δεν τολμούσε να ζήσει εκτός από ληστές.

Στην απόλυτη μοναξιά της ερήμου ο νέος ασκητής ξεκίνησε σκληρό πόλεμο εναντίον των δαιμόνων που του επιτίθονταν αδιάκοπα. Για να καταπνίξει τις ορμές της νεότητας, καθιέρωσε μια ασκητική τάξη πραγματικά εξαντλητική. Έτρωγε μόνο δεκαπέντε σύκα την ημέρα, και μάλιστα ύστερα από τη δύση του ηλίου, ποτέ νωρίτερα.

Όλη την ημέρα προσευχόταν και έψαλλε αδιάκοπα ψαλμούς, καλλιεργώντας παράλληλα τη στείρα γη με τα ίδια του τα χέρια. Δούλευε, για να ενώσει τον κόπο με τη νηστεία, χωρίς να παράγει τίποτε εμπορεύσιμο που θα μπορούσε να γεννήσει τον πειρασμό της φιλαργυρίας. Ο διάβολος του επιτέθηκε στην καλύβα του, όπως άλλοτε και στον Μέγα Αντώνιο.

Του εμφανιζόταν με μορφές άγριων θηρίων και πάσχιζε να τον τρομάξει με ανεξήγητους θορύβους και τρομαχτικές κραυγές. Όμως ο νέος ασκητής έκανε το σημείο του σταυρού και περιγελούσε την αδυναμία του πονηρού. Από τα δεκαέξι έως τα είκοσι έτη του έζησε μέσα σε μια καλύβα φτιαγμένη από καλάμια του βάλτου.

Έπειτα έχτισε ένα χαμηλό κελί που έμοιαζε περισσότερο με τάφο παρά με κατοικία ανθρώπου. Κοιμόταν χάμω στη γη και δεν λουζόταν ποτέ, ενώ τα μαλλιά του τα έκοβε μόνο μία φορά τον χρόνο, την ημέρα του Πάσχα. Δεν έπλυνε ποτέ τον δερμάτινο σάκο που του είχε χαρίσει ο Αντώνιος και δεν άλλαζε τον χιτώνα του παρά μόνο όταν διαλυόταν από μόνος του.

Γνώριζε όλη την Αγία Γραφή απέξω και την έλεγε με φωνή δυνατή, σαν να στεκόταν με φόβο μπροστά στον ίδιο τον Θεό. Από τα είκοσι ένα έως τα είκοσι επτά του χρόνια ακολούθησε ακόμη πιο σκληρή δίαιτα. Τα τρία πρώτα χρόνια έτρωγε μόνο φακές που είχαν μουλιάσει σε κρύο νερό για τρεις ημέρες.

Στα επόμενα τρία αρκούνταν σε ψωμί και αλάτι, χωρίς τίποτε άλλο πρόσθετο. Έπειτα, μέχρι τα τριάντα του, τρεφόταν με άγρια χόρτα, με λίγο ψωμί και βραστά χωρίς λάδι. Όταν αρρώστησε και η όρασή του εξασθένησε, πρόσθεσε λίγο λάδι και συνέχισε έτσι μέχρι τα εξήντα τρία του χρόνια.

Βλέποντας τότε το σώμα του να εξαντλείται, σκέφτηκε πως ο θάνατος πλησίαζε και διπλασίασε τον ζήλο του σαν νεαρός αρχάριος. Δεν διέκοπτε ποτέ τη νηστεία, ούτε στις εορτές ούτε στις βαριές αρρώστιες. Οι υπεράνθρωποι αγώνες του για την αγάπη του Θεού άνοιξαν την καρδιά του στη θεωρία των ουρανίων μυστηρίων.

Η θεία χάρη διαπέρασε το σώμα του και του έδωσε δύναμη να επιτελεί θαύματα. Θεράπευε αρρώστους και έβγαζε ακάθαρτα πνεύματα από ανθρώπους που του έφερναν από παντού. Όταν ήταν ακόμη μόλις είκοσι δύο ετών, η φήμη του είχε ήδη απλωθεί σε όλη την Παλαιστίνη, στην Αίγυπτο και στη Συρία.

Πλήθη ανθρώπων έτρεχαν για να ζήσουν κοντά του την αγγελική ζωή, καθώς ο μοναχισμός δεν είχε ακόμη εμφανιστεί σε εκείνους τους τόπους. Έτσι, ο Ιλαρίων έγινε για την Παλαιστίνη και τη Συρία ό,τι υπήρξε ο Μέγας Αντώνιος για την Αίγυπτο. Είχε μάλιστα τακτική αλληλογραφία με τον γέροντά του Αντώνιο, που τον αγαπούσε πολύ.

Όταν έφερναν αρρώστους στον Αντώνιο για θεραπεία, εκείνος έλεγε με αγάπη πατρική: «Γιατί κουράζεστε να έρχεστε ως εδώ, αφού πιο κάτω έχετε το παιδί μου τον Ιλαρίωνα; » Δύο χιλιάδες έφτασαν να είναι όσοι τον ακολουθούσαν ως πνευματικά του τέκνα στην έρημο. Μία φορά τον χρόνο, την εποχή του τρύγου, επισκεπτόταν τα μοναστήρια των μαθητών του.

Στα εξήντα τρία του χρόνια οι επισκέπτες δεν τον άφηναν ούτε στιγμή ήσυχο για να προσευχηθεί ελεύθερα. Με δάκρυα θυμόταν τα χρόνια που είχε περάσει στην άσκηση, άγνωστος και αφανής από τους ανθρώπους. Περισσότεροι από δέκα χιλιάδες ήθελαν να τον ακολουθήσουν, για να μη χάσουν τη χάρη που έβγαινε από κοντά του.

Κατάφερε να τους πείσει να γυρίσουν πίσω και κράτησε μόνο σαράντα μαθητές, ικανούς να αντέξουν τα μακρινά ταξίδια με αυστηρή νηστεία. Όταν έμαθε για την κοίμηση του Μεγάλου Αντωνίου, ξεκίνησε αμέσως για την Αίγυπτο, στους τόπους όπου είχε αγιάσει ο πατέρας του. Κατά τη διάρκεια της τυραννίας του Ιουλιανού του Παραβάτη, το μοναστήρι του κοντά στη Γάζα κατεστράφη και οι μοναχοί διασκορπίστηκαν στα πέρατα.

Ο ίδιος κατέφυγε στη Λιβύη και από εκεί ταξίδεψε στη Σικελία, ελπίζοντας να βρει επιτέλους τη μοναξιά που τόσο επιθυμούσε. Όμως η αγάπη για τους ανθρώπους τον υποχρέωνε πάντα να βγαίνει από την ησυχία του. Έδιωχνε δαίμονες, θεράπευε αρρώστους και πλήθη ανθρώπων τον ακολουθούσαν με πίστη.

Έφυγε ξανά για μια κωμόπολη της Δαλματίας, όπου κατοικούσαν ειδωλολάτρες, και τους οδήγησε στην αληθινή πίστη. Εκεί, αφού σκότωσε ένα θηρίο που τρομοκρατούσε όλη την περιοχή, αναγκάστηκε πάλι να φύγει για να αποφύγει τις τιμές των ανθρώπων. Επιβιβάστηκε σε ένα εμπορικό πλοίο και ξεκίνησε για το νησί της Κύπρου, αναζητώντας ησυχία.

Μόλις έφτασε στο νησί, οι δαιμονισμένοι φώναζαν από μακριά ότι ήρθε ο Ιλαρίων, ο δούλος του Ιησού Χριστού, για να τους διώξει. Αναγκάστηκε να αποσυρθεί σε μια απρόσιτη σπηλιά, στην κορυφή ενός βουνού, όπου δύσκολα έφτανε κανείς. Έμεινε εκεί πέντε ολόκληρα χρόνια στη βαθιά ησυχία και την αδιάκοπη προσευχή προς τον Κύριο.

Από καιρό σε καιρό τον επισκεπτόταν ο πιστός μαθητής του Ησύχιος και του έφερνε νέα από την αγαπημένη του Παλαιστίνη. Στα ογδόντα του χρόνια, υπερβολικά εξαντλημένος από τους κόπους, ετοιμάστηκε για την αναχώρησή του από τον κόσμο. Συγκέντρωσε γύρω του τους μαθητές του και, σχεδόν μισοπεθαμένος, ξάπλωσε και τους είπε τα τελευταία λόγια.

«Έβγα, ψυχή μου, από τί φοβάσαι; Υπηρέτησες τον Κύριο εβδομήντα χρόνια και τώρα φοβάσαι τον θάνατο; » Με αυτά τα λόγια παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό.

Οι μαθητές τον έθαψαν με κάθε τιμή και αργότερα ο Ησύχιος μετέφερε κρυφά το ιερό λείψανο στην Παλαιστίνη.