Θεόφιλος ο Ομολογητής, ο παιδικός κλήτωρ της ερήμου

Σε ηλικία μόλις δεκατριών ετών ο μικρός Θεόφιλος έφυγε κρυφά από το πατρικό σπίτι, ακολουθώντας ένα όραμα που του χάραξε ο γέροντας Στέφανος. Αργότερα στάθηκε γυμνός και σταυρωμένος μπροστά στον Λέοντα τον Ίσαυρο, ομολογώντας με αίμα την τιμή των αγίων εικόνων. Γεννήθηκε από ευσεβείς γονείς κοντά στην βουλγαρική Τιβεριούπολη και φωτίστηκε με το άγιο βάπτισμα μόλις συμπλήρωσε τα τρία του χρόνια.

Οι γονείς του τον ανέβασαν κάποτε στο όρος Σελέντιον, για να λάβουν την ευλογία του οσίου Στεφάνου, ο οποίος μίλησε μαζί τους με αγάπη και τους έστειλε ειρηνικά πίσω. Από εκείνη την ημέρα το παιδί προόδευε στην μελέτη των θείων Γραφών και ξεχώριζε για την πραότητα και την καλοσύνη του. Όταν συμπλήρωσε τα δεκατρία, ο γέροντας του εμφανίστηκε νοερά μέσα στην πόλη και τον κάλεσε να σηκώσει τον σταυρό του και να τον ακολουθήσει.

Ο μικρός υπάκουσε χωρίς δισταγμό και έφτασε μέχρι την πύλη του μοναστηριού, όπου τον υποδέχτηκε ο όσιος Στέφανος. Εκείνος θαύμασε την θεϊκή κλήση και τον κράτησε κοντά του, για να τον μυήσει στον φόβο του Θεού. Για τρία ολόκληρα χρόνια ο νεαρός Θεόφιλος μαθήτευσε στον σοφό γέροντα, διδάχτηκε τη νηστεία, την προσευχή και την ολόκληρη μοναχική ζωή.

Ύστερα ο όσιος Στέφανος κάλεσε τον ηγούμενο της λαύρας και του παρέδωσε τον υπάκουο νέο, για να λάβει το μοναχικό σχήμα. Ο ηγούμενος τον πήρε μαζί του στην λαύρα και τον έκειρε μοναχό μέσα στη σύναξη της αδελφότητας. Ο Θεόφιλος αναδείχτηκε γρήγορα έμπειρος ασκητής, στολισμένος με κάθε αρετή, και έμοιαζε σαν άγγελος ανάμεσα στους αδελφούς.

Στο μεταξύ οι γονείς του τον αναζητούσαν παντού με πόνο και δάκρυα, χωρίς να γνωρίζουν πού είχε κρυφτεί ο αγαπημένος τους γιος. Έπειτα από χρόνια έμαθαν επιτέλους τον τόπο της ασκήσεώς του και έφτασαν στην λαύρα ικετεύοντας τον ηγούμενο να τους τον δείξει. Εκείνος αρνιόταν για πολλή ώρα, αλλά λύγισε από τα δάκρυα και την επιμονή τους και τους επέτρεψε να τον συναντήσουν.

Όταν τον αντίκρισαν με το μοναχικό ένδυμα, δεν χάρηκαν αλλά ξέσπασαν σε ακόμη πιο πικρό θρήνο μπροστά στα μάτια όλων. Έμειναν λοιπόν αρκετές ημέρες στην λαύρα, παρακολουθώντας τη ζωή των πατέρων και ακούγοντας τις ωφέλιμες διδαχές τους. Τότε σκέφτηκαν να ιδρύσουν με δικά τους έξοδα ένα μοναστήρι κοντά στον τόπο τους, ώστε να ασκείται εκεί ο γιος τους.

Παρακαλούσαν επίμονα τον ηγούμενο να αφήσει τον Θεόφιλο μαζί με αδελφούς, για να εγκαινιάσουν την νέα αδελφότητα. Εκείνος αρνιόταν, λέγοντας πως δεν είναι σωστό ο νέος μοναχός να ζει ανάμεσα σε συγγενείς και γνωστούς. Επειδή όμως οι γονείς δεν υποχωρούσαν, ο ηγούμενος κάλεσε τους αδελφούς και τους πρόσταξε να νηστέψουν και να αγρυπνήσουν, μέχρι ο ίδιος ο Θεός να φανερώσει το θέλημά Του.

Την τρίτη ημέρα ακούστηκε μέσα στον ναό φωνή που πρόσταζε να αφεθεί ο Θεόφιλος ελεύθερος για το νέο έργο. Όλοι κατάλαβαν ότι αυτή ήταν η θεία βουλή και τον προέπεμψαν με ευλογίες, δίνοντάς του και άλλους αδελφούς ως συνοδοιπόρους. Οι γονείς πήραν τον γιο τους με αγαλλίαση και έκτισαν γρήγορα το μοναστήρι, εξοπλίζοντάς το με κάθε αναγκαίο για τους δούλους του Θεού.

Μέσα σε αυτή τη μονή ο Θεόφιλος έλαμπε με τις αρετές του σαν φως, και όσοι έβλεπαν τα έργα του δόξαζαν τον ουράνιο Πατέρα. Είχε ήδη ασκηθεί πολλά χρόνια, όταν ο εχθρός του ανθρωπίνου γένους ξεσήκωσε διωγμό εναντίον των τιμίων εικόνων μέσω του παράνομου αυτοκράτορα Λέοντα του Ισαύρου. Εκείνος μίσησε την ευπρέπεια του οίκου του Θεού, έριχνε τις άγιες εικόνες στον βούρκο, τις πατούσε με τα πόδια και τις παρέδιδε στη φωτιά.

Πολλούς πιστούς μάλιστα τους θανάτωσε, επειδή προσκυνούσαν τις σεπτές μορφές των αγίων. Ο Θεόφιλος αντιστάθηκε δυναμικά και δίδασκε τους πάντες να τιμούν τις εικόνες και το πρόσωπο που εικονίζεται σε αυτές. Ο παράνομος βασιλιάς έστειλε στρατιώτες, τον έσυραν μπροστά του και τον διέταξαν να αρνηθεί την τιμητική προσκύνηση των εικόνων.

Όταν αρνήθηκε με παρρησία, διέταξε να τον δέρνουν με βόειες νευρές και να τον σέρνουν δεμένο μέσα στην πόλη σαν κακούργο. Δίπλα του στάθηκε γενναία ο στρατιώτης Λογγίνος, ο οποίος έλεγξε την παραφροσύνη του τυράννου και κήρυξε φανερά την τιμή των εικόνων. Για την ομολογία αυτή ο τύραννος έδεσε τον Λογγίνο ανάσκελα και έκαψε πάνω στο κεφάλι του πολλές άγιες εικόνες.

Στη συνέχεια ο Θεόφιλος, αφού περιφέρθηκε σε ολόκληρη τη Νίκαια, στάθηκε ξανά ενώπιον του δικαστηρίου και υπερασπίστηκε με θάρρος τις άγιες εικόνες. Ο βασιλιάς δεν άντεξε τους ελέγχους και διέταξε να τον σταυρώσουν γυμνό ανάμεσα σε δύο στύλους και να τον χτυπούν μπρος και πίσω με στεγνές νευρές. Όταν είδε το αίμα να τρέχει από το πληγωμένο σώμα του μάρτυρα, αγρίεψε σαν θηρίο και άρχισε ο ίδιος να τον δέρνει με μανία.

Έπειτα πρόσταξε να πυρακτώσουν σιδερένια υποδήματα, να τα φορέσουν στα πόδια του και να τον αναγκάσουν να τρέχει στους δρόμους. Ο μάρτυρας υπέμενε όλα τα φρικτά βασανιστήρια με ανδρεία και ψυχική γαλήνη. Ένας από τους αξιωματούχους του παλατιού, βλέποντας τη θαυμαστή υπομονή του, τον πήρε από τα χέρια των δημίων στο σπίτι του.

Εκεί άρχισε διάλογο μαζί του, ρωτώντας τον αν είναι μόνος εκείνος συνετός και όλοι οι άλλοι ασύνετοι. Επικαλέστηκε μάλιστα την παλαιά εντολή που απαγορεύει την κατασκευή ειδώλων και κάθε ομοιώματος. Ο Θεόφιλος του εξήγησε με υπομονή την αλήθεια από τις Γραφές, χρησιμοποιώντας πολλά παραδείγματα της Παλαιάς Διαθήκης.

Του θύμισε τον χάλκινο όφι που ύψωσε ο Μωυσής στην έρημο για τη σωτηρία του λαού. Του ανέφερε ακόμη τα χρυσά Χερουβίμ που τοποθετήθηκαν επάνω στην Κιβωτό της Διαθήκης κατά εντολή του ίδιου του Θεού. Στην Καινή Διαθήκη ο ίδιος ο Κύριος αποτύπωσε την εικόνα του προσώπου του σε λινό ύφασμα και την έστειλε στον Αύγαρο της Εδέσσης.

Ο αξιωματούχος Υπάτιος συγκινήθηκε από τα λόγια και του είπε ότι θα προσπαθήσει να πείσει και τον βασιλιά για την αλήθεια. Ο άγιος όμως λυπήθηκε που δεν αξιώθηκε να τελειώσει με μαρτυρικό θάνατο, αν και χαιρόταν για τις πληγές που έφερε στο σώμα του. Επανέλαβε με τα λόγια του Αποστόλου ότι αναπληρώνει στη σάρκα του τα παθήματα του Χριστού για την Εκκλησία.

Έπειτα επέστρεψε στο μοναστήρι του, όπου η αδελφότητα τον υποδέχτηκε με μεγάλη χαρά και τιμές. Λίγο πριν την κοίμησή του προείπε το τέλος του και συνέταξε ψυχωφελείς ομιλίες προς το ποίμνιό του. Παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο γύρω στο επτακόσια δεκαέξι μετά την έλευση του Σωτήρα.