Προφήτης Βαρούχ, ο φίλος του Ιερεμία

Με τα ίδια του τα μάτια αντίκρισε τον δάσκαλό του Ιερεμία να λιθοβολείται από τον λαό, και ύστερα έσκυψε με δάκρυα να θάψει το σώμα του. Ο ίδιος προφήτευσε καθαρά την ενανθρώπηση του Υιού του Θεού, λέγοντας πως ο Θεός μας φανερώθηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Έζησε τον έβδομο αιώνα προ Χριστού και ήταν γιος του Νηρίου, πιστός ακόλουθος και θεόπνευστος γραμματέας του μεγάλου προφήτη Ιερεμία.

Το όνομά του σημαίνει ευλογημένος και η ζωή του ολόκληρη στάθηκε μια διαρκής μαρτυρία της αλήθειας. Όταν ο Ιερεμίας βρισκόταν στη φυλακή, ο Βαρούχ κατέγραφε με υπαγόρευσή του τις θεϊκές προφητείες σε μεγάλο ειλητάριο. Πήρε μάλιστα την εντολή να τις διαβάσει δημόσια στον λαό μέσα στον ναό, σε ημέρα νηστείας και μετανοίας.

Όμως ο βασιλιάς Ιωακείμ, μόλις πληροφορήθηκε το περιεχόμενο, αντί να δεχτεί τις νουθεσίες, έριξε το βιβλίο στη φωτιά με περιφρόνηση. Οι προφητείες όμως δεν χάθηκαν, γιατί γράφηκαν ξανά από τον Βαρούχ με ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια και πληρότητα. Ο πιστός μαθητής συνέχισε το έργο του χωρίς φόβο, παρά τις απειλές και τις αντιδράσεις των αρχόντων της Ιερουσαλήμ.

Οι Ιουδαίοι μισούσαν τον Βαρούχ, επειδή μιλούσε με παρρησία και αγαπούσε την αλήθεια περισσότερο από την ίδια του τη ζωή. Τον κατηγορούσαν μάλιστα πως αυτός παρακινούσε τον προφήτη Ιερεμία να μιλά εναντίον τους και να ελέγχει τα έργα τους. Έτσι οδηγήθηκε και ο ίδιος στη φυλακή, υπομένοντας τη σκληρότητα του λαού του με πραότητα και ακλόνητη πίστη.

Όταν αργότερα οι Ιουδαίοι κατέφυγαν φοβισμένοι στην Αίγυπτο για τη στάση τους απέναντι στον βασιλιά της Βαβυλώνας, ο Βαρούχ ακολούθησε εκεί τον γέροντα δάσκαλό του. Όταν ο Ιερεμίας θρηνούσε την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ο Βαρούχ αποσύρθηκε σε μια σπηλιά και έκλαιγε κι εκείνος πικρά για το πεσμένο έθνος. Μετά από καιρό βγήκε από εκεί και στάθηκε με βαθιά οδύνη δίπλα στον δάσκαλό του την ώρα του μαρτυρικού λιθοβολισμού του.

Παρέλαβε με σεβασμό το τίμιο σώμα και το παρέδωσε στη γη, εκπληρώνοντας το τελευταίο χρέος της αγάπης και της μαθητείας. Ραβινική παράδοση αναφέρει πως ύστερα από τον θάνατο του προφήτη Ιερεμία ο Βαρούχ επέστρεψε στη Βαβυλώνα. Λίγο μετά την ταφή του δασκάλου του παρέδωσε και ο ίδιος ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο.

Στο ομώνυμο βιβλίο του μέσα στην Αγία Γραφή, ο προφήτης Βαρούχ προλέγει με θαυμαστή σαφήνεια την ενανθρώπηση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Το τμήμα από το τρίτο έως το τέταρτο κεφάλαιο αποτελεί μια θαυμάσια περιγραφή της θείας Σοφίας, που φανερώθηκε πάνω στη γη και συνομίλησε με τους ανθρώπους. Λέει χαρακτηριστικά πως αυτός είναι ο Θεός μας και κανείς άλλος δεν μπορεί να συγκριθεί μαζί του στη δόξα και στην αλήθεια.

Βρήκε ολόκληρη την οδό της γνώσεως και τη χάρισε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον αγαπημένο του Ισραήλ. Έπειτα φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, ντυμένος την ανθρώπινη φύση μας. Τα λόγια αυτά διαβάζονται στην παραμονή της γεννήσεως του Χριστού, κατά την ακολουθία της τρίτης ώρας.

Ο ιερός Χρυσόστομος, στην έκτη βαπτισματική κατήχησή του, βεβαιώνει πως ο προφήτης μιλά εδώ ξεκάθαρα για τον Υιό του Θεού. Εξηγεί μάλιστα πως ο Βαρούχ πρώτος αποκάλυψε ότι ο Θεός θα γινόταν άνθρωπος, μένοντας όμως και πάλι αληθινός Θεός. Ο Χριστός δεν είναι μόνο νομοθέτης της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και η ίδια η Σοφία, ο Λόγος και η δύναμη του Θεού.

Ο προφήτης Βαρούχ μνημονεύεται και παραφράζεται πολλές φορές μέσα στις θείες ακολουθίες της Εκκλησίας μας. Την Κυριακή των Βαΐων ψάλλουμε πως αυτός είναι ο Θεός μας και κανείς άλλος δεν μοιάζει μαζί του στη μεγαλοσύνη και την αγαθότητα. Συνεχίζει ο ύμνος λέγοντας πως φανερώθηκε στη γη και έζησε ανάμεσα στους ανθρώπους ως αληθινός σωτήρας του κόσμου.

Κατά τη μεγάλη εορτή των Θεοφανείων ακούμε πως η θεότητα φανερώθηκε ντυμένη σάρκα στους κατοίκους της γης, για να τους σώσει. Στην εορτή της Μεταμορφώσεως του Κυρίου ψάλλουμε στην Παναγία πως η γέννησή της υπήρξε αμόλυντη και θαυμαστή πέρα από κάθε λογική. Ο Θεός βγήκε από τη μήτρα της και φάνηκε πάνω στη γη φορώντας ανθρώπινη σάρκα, σκηνώνοντας ανάμεσα στους ανθρώπους.

Για τον λόγο αυτό όλοι μεγαλύνουμε με ευγνωμοσύνη την Θεοτόκο, που έγινε αιτία της σωτηρίας του κόσμου. Ο προφήτης Βαρούχ προφήτευσε ακόμη την επιστροφή των Ιουδαίων από τη βαβυλώνια αιχμαλωσία και την ερήμωση της ίδιας της Βαβυλώνας. Εικονίζεται στην αγιογραφία ως γέροντας με στρογγυλεμένη γενειάδα και βλέμμα γαλήνιο.

Το βιβλίο του γίνεται δεκτό από την Ορθόδοξη Εκκλησία και τιμάται ως θεόπνευστο κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης.