Η Σύναξη των Οσίων Πατέρων του Κιέβου στο Εγγύς Σπήλαιο

Μέσα στα σκοτεινά υπόγεια περάσματα του Κιέβου αναπαύονται τα άφθαρτα λείψανα δεκάδων ασκητών, που έλαμψαν με τους ασκητικούς αγώνες τους. Η Εκκλησία μάλιστα διασώζει και τριάντα μυροβλύζουσες κάρες, οι οποίες παραμένουν θαυματουργές μέχρι σήμερα. Η κοινή μνήμη των Οσίων Πατέρων του Εγγύς Σπηλαίου του Αγίου Αντωνίου τιμάται στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Αρχικά όμως η εορτή τοποθετούνταν το πρώτο Σάββατο μετά την απόδοση της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Η καθιέρωση αυτής της κοινής εορτής ανάγεται στο έτος χίλια εξακόσια εβδομήντα, εποχή σημαντικών εργασιών στα σπήλαια. Τότε, κατά τις εργασίες αποκαταστάσεως των σπηλαίων που είχαν υποστεί φθορές από σεισμό, αποκαλύφθηκαν λείψανα αρχαίων ασκητών.

Οι πατέρες ανήγειραν τότε ναό προς τιμή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, για να φυλάσσει τη μνήμη τους. Έναν αιώνα αργότερα, στα χίλια επτακόσια εξήντα, οικοδομήθηκε πάνω από τα σπήλαια λίθινος ναός αφιερωμένος στον ίδιο εορτασμό του Σταυρού. Επί Μητροπολίτου Κιέβου Πλάτωνος, το έτος χίλια οκτακόσια ογδόντα έξι, η Σύναξη μεταφέρθηκε στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου.

Η μετάθεση έγινε επειδή στις είκοσι οκτώ Αυγούστου τιμάται ήδη η Σύναξη των Αγίων του Μακρινού Σπηλαίου. Έτσι δόθηκε σε κάθε ομάδα πατέρων ξεχωριστή ημέρα μνήμης. Στους Οσίους Πατέρες του Εγγύς Σπηλαίου είναι αφιερωμένοι δύο ιδιαίτεροι Κανόνες της Εκκλησίας.

Τον πρώτο συνέθεσε ο ιερομόναχος Μελέτιος ο Ορφανός και καταχωρήθηκε στο Ακαθιστάριο του Κιέβου του έτους χίλια επτακόσια εξήντα τέσσερα. Τον δεύτερο, που βρίσκεται στις ακολουθίες προς τιμή των Πατέρων των Σπηλαίων του Κιέβου, συνέγραψε ο άγιος Δημήτριος του Ροστώφ. Πρώτος μεταξύ των Οσίων αναφέρεται ο Όσιος Αντώνιος ο Πρωτοϊδρυτής, που τιμάται στις δέκα Ιουλίου.

Ακολουθεί ο Όσιος Αβράμιος ο Φιλόπονος, με μνήμη στις είκοσι μία Αυγούστου, και ο Όσιος Αβράμιος ο Έγκλειστος, στις είκοσι εννέα Οκτωβρίου. Συγκαταλέγονται επίσης ο ανάργυρος ιατρός Αγάπιος στην πρώτη Ιουνίου, ο Αλέξιος ο Έγκλειστος στις είκοσι τέσσερις Απριλίου, καθώς και ο Όσιος Αλύπιος ο Εικονογράφος στις δεκαεπτά Αυγούστου. Στις είκοσι δύο Ιανουαρίου τιμάται ο Μάρτυς Αναστάσιος ο Διάκονος, ενώ ο Όσιος Ανατόλιος ο Έγκλειστος στις τρεις Ιουλίου.

Στις είκοσι τέσσερις Οκτωβρίου εορτάζεται ο Όσιος Αρέθας ο Έγκλειστος, και στις δύο Δεκεμβρίου ο Αθανάσιος ο Έγκλειστος. Στο χορό αυτό προστίθενται ο ηγούμενος Βαρλαάμ στις δεκαεννέα Νοεμβρίου, οι οσιομάρτυρες Βασίλειος και Θεόδωρος στις ένδεκα Αυγούστου, ο όσιος Χαρίτων του Σενιαζέμσκ και ο ιερομόναχος Δαμιανός ο Θεραπευτής στις πέντε Οκτωβρίου. Η χορεία των Οσίων του Εγγύς Σπηλαίου περιλαμβάνει ακόμη πλήθος γνωστών ασκητικών μορφών, που λάμπρυναν τη μοναστική ζωή.

Ο Όσιος Ηλίας του Μούρομ τιμάται στις δεκαεννέα Δεκεμβρίου, ο επίσκοπος Εφραίμ του Περεγιασλάβλ στις είκοσι οκτώ Ιανουαρίου, και ο Έρασμος ο Μελανείμων στις είκοσι τέσσερις Φεβρουαρίου. Στις είκοσι οκτώ Μαρτίου τιμάται ο Μάρτυς Ευστράτιος, ενώ ο Όσιος Γρηγόριος ο Εικονογράφος εορτάζεται στις οκτώ Αυγούστου. Ο Μάρτυς Γρηγόριος ο Θαυματουργός μνημονεύεται στις οκτώ Ιανουαρίου, ο Ελλάδιος ο Έγκλειστος στις τέσσερις Οκτωβρίου, και ο Όσιος Ισαάκ ο Έγκλειστος στις δεκατέσσερις Φεβρουαρίου.

Ο Όσιος Ησαΐας ο Θαυματουργός εορτάζεται στις δεκαπέντε Μαΐου, ενώ ο Ιερεμίας ο διορατικός στις πέντε Οκτωβρίου. Στις επτά Δεκεμβρίου τιμάται ο Ιωάννης ο Νηστευτής, στις είκοσι εννέα Δεκεμβρίου ο Ιωάννης ο Θεάρεστος και ο Ιωάννης το Νήπιο. Ο τελευταίος συνεορτάζεται με τα δεκατέσσερις χιλιάδες νήπια που σφάγιασε ο Ηρώδης στη Βηθλεέμ.

Στις δεκαοκτώ Ιουλίου εορτάζεται ο Ιωάννης ο Πολύαθλος, ενώ στις έξι Ιουλίου η μοναχή Ιουλιανή, πριγκίπισσα του Όλσανσκ. Ο ιερομάρτυς Κούκσας, φωτιστής των Βιατίτσι, τιμάται στις είκοσι επτά Αυγούστου, και ο επίσκοπος Λαυρέντιος ο Έγκλειστος του Τούροφ στις είκοσι εννέα Ιανουαρίου του εκκλησιαστικού έτους. Ο κατάλογος συνεχίζεται με πολλούς άλλους Οσίους, που στόλισαν με αγιότητα το ιερό αυτό σπήλαιο.

Ο Όσιος Λουκάς ο Οικονόμος τιμάται στις έξι Νοεμβρίου, ο Μακάριος στις δεκαεννέα Ιανουαρίου, και ο Όσιος Μάρκος ο Νεκροθάφτης στις είκοσι εννέα Δεκεμβρίου. Στις πέντε Οκτωβρίου τιμάται ο Ματθαίος ο διορατικός, ενώ μνημονεύεται και ο όσιος Μενίγνος, ο οικονόμος των σπηλαίων. Ο επίσκοπος Μερκούριος του Σμολένσκ εορτάζεται στις επτά Αυγούστου, ο Μάρτυς Μωυσής ο Ούγγρος στις είκοσι έξι Ιουλίου, και ο Όσιος Νεκτάριος ο Υπήκοος στις είκοσι εννέα Νοεμβρίου.

Ο διάσημος Νέστωρ ο Χρονικογράφος τιμάται στις είκοσι επτά Οκτωβρίου, ενώ ο Νικόλαος Σβιατόσα, πρίγκιπας του Τσερνίγκωφ, στις δεκατέσσερις Οκτωβρίου. Ο Όσιος Νικόδημος ο Προσφορά τιμάται στις τριάντα μία Οκτωβρίου, ο ηγούμενος Νίκων στις είκοσι τρεις Μαρτίου, και ο Όσιος Νίκων ο Ξηρός στις ένδεκα Δεκεμβρίου. Ο επίσκοπος Νίφων του Νόβγκοροντ εορτάζεται στις οκτώ Απριλίου, ο Ονήσιμος ο Έγκλειστος στις τέσσερις Οκτωβρίου και είκοσι μία Ιουλίου, και ο Ονησιφόρος ο Ομολογητής στις εννέα Νοεμβρίου.

Ο σιωπηλός Όσιος Ονούφριος τιμάται στις είκοσι μία Ιουλίου, ο Ποιμήν ο Νηστευτής στις είκοσι επτά Αυγούστου, και ο Ποιμήν ο Πολυπαθής στις επτά Αυγούστου του ίδιου μήνα. Ολοκληρώνεται η χορεία με τους τελευταίους ονομαστούς Πατέρες, αλλά και με πλήθος ασκητών που παραμένουν ανώνυμοι. Ο αρχιμανδρίτης Πολύκαρπος τιμάται στις είκοσι τέσσερις Ιουλίου, ο Πρόχορος ο Λαπαθοφάγος στις δέκα Φεβρουαρίου, και ο Σάββας ο Θεάρεστος στις είκοσι τέσσερις Απριλίου.

Στις επτά Οκτωβρίου εορτάζεται ο Σέργιος ο Υπήκοος, ενώ ο Όσιος Σίμων, επίσκοπος του Σούζνταλ, στις δέκα Μαΐου. Ο Σισόης ο Έγκλειστος τιμάται στις είκοσι τέσσερις Οκτωβρίου, ο Σπυρίδων ο Προσφορά στις τριάντα μία Οκτωβρίου, και ο Σίλβεστρος ο Θαυματουργός στη δεύτερη Ιανουαρίου. Ο Όσιος Θεοφάνης ο Νηστευτής εορτάζεται στις ένδεκα Οκτωβρίου, οι Θεόφιλοι ο Πενθών και ο Έγκλειστος στις είκοσι εννέα Δεκεμβρίου και είκοσι τέσσερις Οκτωβρίου αντίστοιχα.

Ο ιερομόναχος Τίτος τιμάται στις είκοσι επτά Φεβρουαρίου, ενώ στις δεκατέσσερις Φεβρουαρίου μνημονεύονται οι Δώδεκα Αρχιτέκτονες της Κωνσταντινουπόλεως. Εκείνοι ιστόρησαν τον ναό της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου στη μονή. Στην ακολουθία αναφέρεται επίσης ο άγιος Εφραίμ ο Πρεσβύτερος, του οποίου το άφθορο σώμα είδε ο Αθανάσιος Καλποφισκύ απέναντι από τα λείψανα του Ηλία του Μούρομ.

Μνημονεύεται και ο άγιος Ευστάθιος, χρυσοχόος πριν προσέλθει στο μοναστήρι. Στον Κανόνα του Μελετίου του Ορφανού γίνεται μνεία και του αγίου Διονυσίου, αρχιεπισκόπου του Σούζνταλ, που τιμάται στις είκοσι έξι Ιουνίου και στις δεκαπέντε Οκτωβρίου. Ο ιεράρχης αυτός κρατήθηκε από τον Λιθουανό πρίγκιπα στο Κίεβο μετά τη χειροτονία του ως Μητροπολίτου Μόσχας από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Εκοιμήθη στις δεκαπέντε Οκτωβρίου του έτους χίλια τριακόσια ογδόντα τέσσερα και ενταφιάστηκε στο σπήλαιο του Αντωνίου. Πέρα από όσους μνημονεύονται στις ακολουθίες, ο ιερομόναχος Αθανάσιος Καλποφισκύ στο χειρόγραφό του του έτους χίλια εξακόσια τριάντα οκτώ απαριθμεί ακόμη περισσότερους Αγίους. Μεταξύ αυτών είναι ο άγιος Ιερώνυμος ο Έγκλειστος και Θαυματουργός, καθώς και ο άγιος Μελάδιος, όσιος Γέρων και θαυματουργός.

Αναφέρονται επίσης ο άγιος Πέργιος, σεβάσμιος Γέρων, και ο άγιος Παύλος, μοναχός με αξιοθαύμαστη υπακοή. Τα ονόματα των πρεσβυτέρων Μελετίου, Σεραπίωνος, Φιλαρέτου και Πέτρου διασώζονται στα παλαιά χειρόγραφα ημερολόγια. Στις είκοσι τέσσερις Μαΐου του έτους χίλια οκτακόσια πενήντα τρία, σε μια διακλάδωση του Εγγύς Σπηλαίου, βρέθηκε επιγραφή του ενδέκατου αιώνα.

Σε κρύπτη γραφόταν: «Κύριε, διαφύλαξε τους δούλους σου Θεοδόσιο και Θεόφιλο. Πολλά τα έτη». Από την ίδια ανακάλυψη αποκαλύφθηκαν τρία ακόμη ονόματα, που φύλαγαν αιώνες σιωπής.

Σε άλλο σημείο διαβάστηκε: «Ο τάφος του Σπηλαιότη Ιωάννου. Εδώ έζησε και αναπαύεται ο Ιωάννης ο αμαρτωλός». Σε δρύινη σανίδα ήταν χαραγμένο απλά: «Ιωάννης ο Σπηλαιότης».

Έτσι αποκαλύφθηκαν τα ονόματα τριών νέων Πατέρων των Σπηλαίων του Κιέβου, του Θεόφιλου, του Θεοδοσίου και του Ιωάννη. Υπάρχει επίσης κοινή μνήμη των Μοναχών του Εγγύς Σπηλαίου μαζί με τους Μοναχούς του Μακρινού Σπηλαίου τη δεύτερη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τότε εορτάζεται η Σύναξη όλων των Οσίων Πατέρων των Σπηλαίων του Κιέβου σε μία πανηγυρική σύναξη.

Ο Κανόνας του ιερομονάχου Μελετίου του Ορφανού εντάσσεται στην ακολουθία της εορτής εκείνης. Η ακολουθία αυτή τιμά τους Πατέρες των Σπηλαίων και όλους τους Αγίους που έλαμψαν στη Μικρή Ρωσία. Τυπώθηκε από τη Λαύρα της Κοιμήσεως του Κιέβου το έτος χίλια οκτακόσια εξήντα έξι.

Χωρίς αμφιβολία δεν είναι γνωστά όλα τα ονόματα των Πατέρων των Σπηλαίων του Κιέβου. Στη Σύναξη όμως δοξάζονται όλοι όσοι έλαμψαν με ασκητικούς αγώνες μέσα σε αυτά τα ιερά σπήλαια. Στον Οίκο της ακολουθίας ψάλλουμε ότι ο αριθμός τους ξεπερνά την άμμο της θαλάσσης.