Όσιος Ισαάκ ο Σύρος, ο ερημίτης επίσκοπος

Παραίτησε την επισκοπική έδρα της Νινευή μέσα σε λάχιστες μέρες, όταν είδε δύο χριστιανούς να καταπατούν το Ευαγγέλιο μπροστά του. Ο όσιος γέροντας Παΐσιος ο Αγιορείτης τον ευλαβόταν τόσο πολύ, ώστε με δική του πρωτοβουλία συντάχθηκε η ακολουθία του και ορίστηκε η εικοστή ογδόη Σεπτεμβρίου ως ημέρα της μνήμης του. Για αιώνες η Εκκλησία τιμούσε τον όσιο Ισαάκ μαζί με τον μέγα Εφραίμ τον Σύρο, στις εικοστή ογδόη Ιανουαρίου, χωρίς δική του ξεχωριστή ημέρα στο ελληνορθόδοξο εορτολόγιο.

Η αλλαγή αυτή ήρθε τα τελευταία χρόνια, μέσα από την βαθιά αγάπη και την πνευματική εκτίμηση που έτρεφε ο γέροντας Παΐσιος προς τον Σύρο πατέρα. Στο Άγιον Όρος μάλιστα χτίστηκε και ο πρώτος ναός αφιερωμένος στον όσιο Ισαάκ, μέσα σε κελί μοναχού που ανήκε στην συνοδεία του ίδιου του γέροντα. Έτσι ένας μεγάλος ασκητής της ερήμου, που έζησε αιώνες πριν, βρήκε στους νεότερους χρόνους νέα τιμή και νέα φωνή.

Η Εκκλησία τον ονομάζει ουρανοπολίτη άνθρωπο και επίγειο άγγελο, γνήσιο απόγονο του πατριάρχη Αβραάμ στην πίστη και στην αρετή. Η καταγωγή του ήταν συριακή, όμως οι παραδόσεις δεν συμφωνούν για τον ακριβή τόπο της γεννήσεώς του και της παιδικής του ηλικίας. Άλλοι πιστεύουν πως γεννήθηκε στην Νινευή, την μεγάλη πόλη της Μεσοποταμίας, με την μακραίωνη βιβλική ιστορία και την περίφημη φήμη της.

Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως γεννήθηκε, ανατράφηκε και μεγάλωσε σε κάποια κωμόπολη, κοντά στην πόλη Έδεσσα της Συρίας. Τα ονόματα των γονέων του, η κοινωνική τους θέση και ο τρόπος ζωής τους παραμένουν τελείως άγνωστα στην εκκλησιαστική παράδοση. Γνωρίζουμε όμως κάτι πολύ ουσιαστικό, ότι στην ακμή της νεανικής ηλικίας του απαρνήθηκε τον κόσμο και όσα έχει ο κόσμος.

Έφυγε μαζί με τον αδελφό του και πήγαν σε γνωστό κοινόβιο της περιοχής εκείνης, που ονομαζόταν του αγίου μάρτυρος Ματθαίου. Εκεί συναντούσε κανείς πολλούς άλλους μοναχούς, οι οποίοι ζούσαν την αγγελική πολιτεία μέσα στο σώμα, με νηστεία και προσευχή. Φόρεσε το αγγελικό σχήμα, υιοθέτησε τον μοναχικό τρόπο ζωής και αφοσιώθηκε με όλες του τις δυνάμεις στους ασκητικούς αγώνες.

Γυμνάστηκε σκληρά στους πόνους της πρακτικής αρετής και χόρτασε από το πνευματικό γάλα της εν Χριστώ ζωής. Με την βοήθεια της θείας χάριτος καθυπέταξε τα άτακτα πάθη της σάρκας και υπέταξε ολόκληρο το σώμα του στις απαιτήσεις του πνεύματος. Όταν έφτασε σε αυτό το μέτρο της καθαρότητας, ποθούσε πλέον την στερεά τροφή της βαθύτερης θεωρίας του Θεού.

Έφυγε λοιπόν από το κοινόβιο και από όλη εκείνη την ιερή αδελφότητα των πατέρων που τόσο αγαπούσε. Έτρεξε δρομαίος σαν διψασμένο ελάφι στις πηγές των υδάτων, σε ερημικό τόπο πολύ μακριά από κάθε ανθρώπινη συναναστροφή. Κατοίκησε εκεί μέσα σε μεμονωμένο κελί, μόνος με τον Θεό μόνον και με το ίδιο του το πνεύμα.

Ο αδελφός του στο μεταξύ ανέλαβε την ηγουμενία του κοινοβίου και άρχισε να του γράφει επανειλημμένες επιστολές. Τον παρακαλούσε θερμά να επιστρέψει πίσω στον τόπο της πρώτης του μετάνοιας και στην αδελφότητα. Όμως ο όσιος είχε γλυκαθεί από την γλυκύτητα της θεωρίας, από την μελέτη των θείων εννοιών και από την νοερά προσευχή.

Δεν πρόσεχε διόλου στις παρακλήσεις του αδελφού του, ούτε δεχόταν να αφήσει την αμέριμνη και ατάραχη ζωή της ησυχίας του. Ο Θεός όμως είχε άλλο σχέδιο για τον ταπεινό ασκητή της ερήμου εκείνης. Καθώς οι ανθρώπινες παρακλήσεις δεν μπόρεσαν να φέρουν την επιστροφή του οσίου από τον τόπο της ησυχίας, ήρθε θεία αποκάλυψη άνωθεν.

Ο ίδιος ο Θεός τον προσκάλεσε φανερά στην αρχιερατική επιστασία της Εκκλησίας της μεγαλούπολης Νινευή. Εκεί όπου είχε φανεί παρήκοος στις φωνές των ανθρώπων αδελφών του, στην θεία φωνή υπέκυψε τον αυχένα με ταπείνωση. Άφησε λοιπόν την αγαπημένη του έρημο και την πολυπόθητη ησυχία ο φιλέρημος και φιλήσυχος Ισαάκ.

Χειροτονήθηκε επίσκοπος και ανέβηκε στον θρόνο της μεγάλης και πολυάνθρωπης πόλης της Νινευή. Δεν έπρεπε άλλωστε ο λύχνος του Θεού να μένει κρυμμένος κάτω από τον ερημικό μόδιο της σιωπής. Έπρεπε να τεθεί στην ποιμαντική λυχνία, για να φωτίζει με την διδασκαλία και την αρετή του τους πιστούς που ζούσαν μακριά από την έρημο.

Όμως η αρχιερατική του διακονία διήρκεσε ελάχιστα, σχεδόν όσο χρειάζεται ένα φως μόλις να ανατείλει στον ορίζοντα. Πολύ γρήγορα έδυσε ξανά και κρύφτηκε, ακριβώς όπως συνέβη και με τον θεολόγο Γρηγόριο, όταν ψηφίστηκε επίσκοπος Σασίμων. Η αιτία αυτής της ξαφνικής αναχώρησης από τον επισκοπικό θρόνο ήταν ένα μικρό αλλά πολύ αποκαλυπτικό περιστατικό.

Μόλις χειροτονήθηκε και κάθισε στο επισκοπικό οίκημα, παρουσιάστηκαν μπροστά του δύο χριστιανοί με μια οικονομική διαφορά μεταξύ τους. Ο ένας ήταν δανειστής που απαιτούσε πίσω τα χρήματα του και ο άλλος ήταν οφειλέτης που χρωστούσε. Ο οφειλέτης ομολογούσε καθαρά το χρέος του, αλλά εξηγούσε ότι δεν είχε αυτή τη στιγμή τα χρήματα να εξοφλήσει.

Ζήτησε μερικές ημέρες προθεσμία, για να μπορέσει να μαζέψει το ποσό και να ξεπληρώσει τον δανειστή του. Όμως ο άσπλαχνος εκείνος άνθρωπος δήλωσε σκληρά ότι θα τον παρέδιδε αμέσως στον κριτή της πολιτείας. Ο όσιος Ισαάκ του απάντησε με πραότητα, τέκνον μου, αν το Ευαγγέλιο σου ζητάει να μη ζητάς ούτε όσα σου παίρνουν με την βία, πόσω μάλλον δεν πρέπει να περιμένεις λίγες μέρες αυτόν που σε παρακαλεί ταπεινά;

Ο σκληρόκαρδος εκείνος δανειστής αποκρίθηκε με αυθάδεια, άφησε τώρα, πάτερ, το Ευαγγέλιο, και έφυγε από εκεί. Όταν άκουσε αυτά τα λόγια ο όσιος Ισαάκ, είπε στον εαυτό του πικρά, αν αυτοί δεν υπακούν στα προστάγματα του ιερού Ευαγγελίου, τι ήρθα εγώ να κάνω εδώ; Αναχώρησε ευθύς πάλι για την έρημο και κατοίκησε στο πρώτο του κελί, όπου έμεινε ανδρείως μέχρι τέλους.

Τους ασκητικούς αγώνες που ανέλαβε εκεί κατά των δαιμόνων και των σαρκικών πειρασμών είναι σχεδόν περιττό να τους περιγράψει κανείς. Η τελειότητα της ψυχής του και τα ουράνια χαρίσματα που έλαβε από τον Θεό φαίνονται καθαρά μέσα από τα ίδια του τα γραπτά. Όσα έγραψε ο θείος ούτος πατήρ, πρώτος ο ίδιος τα κατόρθωσε μέσα στο κελί του με κόπο και αίμα.

Στον εικοστό έκτο λόγο ομολογεί ότι δοκιμάστηκε για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα από δεξιά και αριστερά. Δέχθηκε πληγές αναρίθμητες, αξιώθηκε όμως κρυφά και μεγάλων θείων αντιλήψεων μέσα από την μακρόχρονη δοκιμασία του. Στον δέκατο πέμπτο λόγο εξηγεί ότι έγραψε όσα έγραψε για ανάμνηση δική του και κάθε αναγνώστη του βιβλίου.

Άντλησε την γνώση από την θεωρία των Γραφών, από τα αληθινά στόματα των πατέρων και από λίγη προσωπική πείρα. Όμως και την πολλή χάρη που έλαβε από τον Θεό δεν μπόρεσε να την κρύψει εντελώς από τους αδελφούς. Στον τριακοστό όγδοο λόγο διακηρύττει φανερά ότι πολλές φορές, καθώς έγραφε, του αρνούνταν τα δάχτυλα την υπηρεσία τους.

Δεν άντεχαν την ηδονή που έπεφτε μέσα στην καρδιά του και κατασίγαζε όλες τις αισθήσεις του. Ένα από τα πιο θαυμαστά γνωρίσματα του οσίου πατρός είναι ότι, αν και ζούσε πολύ μακριά από τους ανθρώπους, καιγόταν από αγάπη για αυτούς. Ο ίδιος ομολογεί στον ίδιο λόγο ότι έγινε σαν μωρός, επειδή δεν μπόρεσε να φυλάξει σιωπηλά το πνευματικό μυστήριο.

Έγινε άφρων μπροστά στους πολλούς για την ωφέλεια των αδελφών του, καθώς αυτή είναι η αληθινή και γνήσια αγάπη. Η αγάπη η αληθινή δεν μπορεί να μείνει κρυμμένη πίσω από κανένα μυστήριο που αφορά τους αγαπημένους της. Έτσι, παρότι βρισκόταν στην έρημο, πότιζε άφθονα τις διψασμένες ψυχές των αδελφών με το ζωηρό νάμα της θείας διδασκαλίας του.

Έζησε ο άγιος αυτός κατά την αρχή της εβδόμης από κτίσεως κόσμου χιλιάδος ετών, σύμφωνα με τα δικά του στοιχεία. Αυτό συμπεραίνεται από κάποιο χωρίο του τριακοστού τρίτου λόγου, όπου μιλάει για τους δαίμονες και την πάλη μαζί τους. Λέει χαρακτηριστικά πως αντιπαρατάσσεται με όντα που έχουν ζωή έξι χιλιάδων χρόνων ήδη πάνω στη γη.

Από αυτή την αναφορά γίνεται φανερό πως, όταν έγραφε τον λόγο, είχε ήδη συμπληρωθεί το έξι χιλιοστό έτος από την κτίση του κόσμου. Η Εκκλησία τον τιμά ως μέγα διδάσκαλο της εσωτερικής ζωής.