Η φυγή του Χριστού στην Αίγυπτο

Όταν οι μάγοι έφυγαν από τη Βηθλεέμ χωρίς να γυρίσουν στον Ηρώδη, ένας άγγελος Κυρίου φανερώθηκε στον Ιωσήφ μέσα στον ύπνο του. Του παράγγειλε να σηκωθεί αμέσως νύχτα και να φύγει στην Αίγυπτο με το παιδί και τη Μητέρα Του. Ο Ηρώδης, ταραγμένος από τα λόγια των μάγων, αναζητούσε με μανία τον νεογέννητο Βασιλιά για να Τον αφανίσει.

Ο Ιωσήφ υπάκουσε χωρίς δισταγμό στην ουράνια εντολή και ετοίμασε τους δικούς του για το μακρύ ταξίδι. Πριν όμως ξεκινήσουν για τη μακρινή χώρα, ανέβηκαν στον ναό του Σολομώντα, για να εκπληρωθούν όσα όριζε ο νόμος του Κυρίου. Εκεί ο δίκαιος Συμεών δέχτηκε στην αγκαλιά του τον μικρό Ιησού και η προφήτισσα Άννα δόξασε τον Θεό.

Έπειτα η Αγία Οικογένεια κατέβηκε στη Ναζαρέτ, στο σπίτι όπου ζούσαν προηγουμένως ο Ιωσήφ και η Παναγία. Εκεί τακτοποίησαν βιαστικά τις υποθέσεις του σπιτιού και πήραν τα απολύτως αναγκαία για τη φυγή. Νύχτα ξεκίνησαν, για να μην τους αντιληφθούν οι γείτονες της Ναζαρέτ, και πήραν τον δύσκολο δρόμο προς τη γη του Νείλου με βιασύνη και προσευχή.

Μαζί τους πήραν, για βοήθεια στο δύσκολο ταξίδι, τον Ιάκωβο, τον μεγαλύτερο γιο του Ιωσήφ από προηγούμενο γάμο. Αυτός αργότερα ονομάστηκε αδελφόθεος και απόστολος του Χριστού, όπως ψάλλει η Εκκλησία στη μνήμη του τον Οκτώβριο. Ο ύμνος μαρτυρεί ότι ο Ιάκωβος έφυγε μαζί με τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και έγινε αυτόπτης μάρτυρας των θείων μυστηρίων.

Η φυγή του Κυρίου είχε βαθύτατο νόημα και πολλαπλούς σκοπούς μέσα στο σχέδιο της σωτηρίας. Όπως εξηγεί ο όσιος Εφραίμ, ο Χριστός έφυγε στην Αίγυπτο για να φανερώσει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος και όχι πνεύμα ή φαντασία. Ο ιερός Χρυσόστομος πάλι σημειώνει ότι με τη φυγή Του ο Κύριος μάς διδάσκει να αποφεύγουμε τον θυμό και τη μανία των ανθρώπων.

Αν ο Παντοδύναμος δέχεται να φύγει, πολύ περισσότερο εμείς οι αδύναμοι οφείλουμε να μη ριχνόμαστε αλόγιστα στους κινδύνους. Άλλος σκοπός της φυγής ήταν να καθαρίσει η αιγυπτιακή γη από τα είδωλα και την ειδωλολατρία. Ο άγιος Λέων ο πάπας Ρώμης παρατηρεί ότι η χώρα αυτή προτυπώθηκε άλλοτε στο Πάσχα των Εβραίων με τη σφαγή του αμνού.

Με τη φυγή στην Αίγυπτο εκπληρώθηκε επίσης η προφητεία του Ησαΐα, που είχε προαναγγείλει σπουδαία γεγονότα. Είπε ο προφήτης ότι ο Κύριος έρχεται στην Αίγυπτο πάνω σε ελαφρό σύννεφο και τα είδωλα της χώρας τρέμουν μπροστά Του. Ο άγιος Αμβρόσιος ερμηνεύει το ελαφρό σύννεφο ως την Παναγία, που κρατούσε στα χέρια της τον Κύριο των δυνάμεων.

Λέγεται ελαφρό, επειδή η Παρθένος ήταν εντελώς αβάρυντη από κάθε αμαρτία και κάθε σαρκική επιθυμία και γνώση γάμου. Καθώς λοιπόν προχωρούσαν στην έρημο, σε κάποιο μοναχικό σημείο τους επιτέθηκαν ληστές με πονηρές διαθέσεις. Ήθελαν να αρπάξουν το γαϊδουράκι που μετέφερε τα ελάχιστα υπάρχοντα της Αγίας Οικογένειας.

Ένας όμως από τους ληστές είδε τον Ιησού και έμεινε εκστατικός μπροστά στην ασύλληπτη ομορφιά του βρέφους. Είπε στους συντρόφους του πως, αν ο Θεός έπαιρνε ανθρώπινο σώμα, δεν θα ήθελε να είναι ωραιότερος από αυτό το παιδί. Με τα λόγια του αυτά εμπόδισε τους υπόλοιπους να πειράξουν τους οδοιπόρους και τους άφησε να συνεχίσουν ήσυχοι τον δρόμο τους προς την Αίγυπτο.

Τότε η Παναγία μίλησε στον ευσπλαχνικό ληστή με προφητικά λόγια γεμάτα χάρη και ευγνωμοσύνη. Του είπε πως το βρέφος που προστάτεψε θα του ανταποδώσει κάποτε πλούσια αμοιβή για την καλοσύνη του. Ο ληστής αυτός ήταν εκείνος που αργότερα κρεμάστηκε στον σταυρό δεξιά του Χριστού πάνω στον Γολγοθά.

Σε αυτόν είπε ο Κύριος τον υπέροχο λόγο της σωτηρίας, ότι σήμερα θα είναι μαζί Του στον παράδεισο. Έτσι εκπληρώθηκε η προφητική υπόσχεση της Θεοτόκου με τρόπο θαυμαστό και απόλυτα ακριβή. Όταν οι ιεροί οδοιπόροι μπήκαν στα όρια της Θηβαΐδας, πλησίασαν την πόλη που ονομαζόταν Ερμούπολη.

Κοντά στην είσοδό της υψωνόταν ένα πανέμορφο δέντρο, που οι κάτοικοι ονόμαζαν Περσέα και τιμούσαν ως θεό. Μέσα στον κορμό του κατοικούσε ένας δαίμονας, στον οποίο πρόσφεραν θυσίες και έκαναν τελετουργικές προσκυνήσεις. Μόλις όμως πλησίασε η Παναγία με τον θείο Βρέφος, το δέντρο σείστηκε ολόκληρο και ο δαίμονας έφυγε τρομαγμένος.

Το ίδιο το δέντρο έσκυψε την κορυφή του ως το χώμα, για να προσκυνήσει τον δημιουργό του και τη Μητέρα Του. Σκέπασε ακόμη με τα πυκνά φύλλα του τους κουρασμένους ταξιδιώτες και τους χάρισε πολύτιμη σκιά και ξεκούραση. Από τότε το ευλογημένο εκείνο δέντρο έμεινε γερμένο ως αιώνιο σημάδι του περάσματος του Κυρίου.

Όσοι το άγγιζαν θεραπεύονταν από κάθε είδος ασθένειας, γιατί απέκτησε ιαματική δύναμη από την παρουσία του Χριστού. Έπειτα οι άγιοι οδοιπόροι μπήκαν στην πόλη και προχώρησαν προς τον μεγάλο ειδωλικό ναό. Μόλις πάτησαν εκεί, όλα τα είδωλα έπεσαν συντριμμένα στο χώμα μπροστά στην παρουσία του αληθινού Θεού.

Ο Παλλάδιος στη Λαυσαϊκή Ιστορία βεβαιώνει ότι είδε με τα ίδια του τα μάτια τα ερείπια εκείνου του ναού. Σε ένα άλλο χωριό που λεγόταν Σιρήν έπεσαν τριακόσια εξήντα πέντε είδωλα μέσα σε έναν μόνο ναό. Σε όλη την Αίγυπτο, εκεί όπου περνούσε ο Κύριος, τα είδωλα συντρίβονταν και οι δαίμονες έφευγαν τρομαγμένοι.

Εκπληρώθηκε έτσι η αρχαία προφητεία του Ιερεμία, που είχε δοθεί στους κατοίκους της Αιγύπτου πολλούς αιώνες πριν. Είχε προείπει ότι τα είδωλα θα πέσουν όταν φτάσει εκεί η Παρθένος Μητέρα με Βρέφος γεννημένο σε φάτνη. Από τότε οι Αιγύπτιοι ζωγράφιζαν εικόνα Παρθένου ξαπλωμένης σε κλίνη και Βρέφους τυλιγμένου με σπάργανα μέσα σε φάτνη.

Όταν ο βασιλιάς Πτολεμαίος ρώτησε τους ιερείς γιατί τιμούσαν αυτή την εικόνα, εκείνοι αποκάλυψαν το μυστικό. Απάντησαν ότι περίμεναν την εκπλήρωση μιας αρχαίας προφητείας, η οποία τους είχε παραδοθεί από τους πατέρες τους. Μετά την Ερμούπολη, η Αγία Οικογένεια έστρεψε λίγο πιο πέρα και έφτασε σε ένα χωριό που ονομαζόταν Ναταρέα.

Ο Ιωσήφ άφησε εκεί την Παναγία με το παιδί κοντά σε ένα μεγάλο και σκιερό δέντρο. Μόνος του πήγε στο χωριό για να αγοράσει τα απαραίτητα τρόφιμα και εφόδια για το άγιο ταξίδι. Τότε η συκιά εκείνη σχίστηκε από πάνω ως κάτω και έσκυψε την κορυφή της σαν τέντα.

Στο κάτω μέρος της, κοντά στις ρίζες, σχηματίστηκε μια εσοχή κατάλληλη για να αναπαυθεί η κοπιασμένη Μητέρα. Εκεί ξάπλωσε η Παναγία με το θείο Βρέφος και ξεκουράστηκε από τους μεγάλους κόπους της οδοιπορίας. Ως σήμερα ο τόπος εκείνος τιμάται από τους χριστιανούς, αλλά και από τους ίδιους τους Σαρακηνούς της περιοχής.

Ανάβουν ακόμη λυχνάρι με λάδι μέσα στη σχισμή του δέντρου, προς τιμή της Παρθένου που αναπαύθηκε εκεί. Ο Ιωσήφ και η Παναγία ευχαριστήθηκαν στο μικρό αυτό χωριό και αποφάσισαν να μείνουν εκεί για κάποιο διάστημα. Βρήκαν μια ταπεινή καλύβα κοντά στο δέντρο και την έκαναν προσωρινό κατοικητήριο της Αγίας Οικογένειας.

Συνέβη όμως και άλλο μεγάλο θαύμα με τη δύναμη του θείου Βρέφους κοντά στη φτωχική τους κατοικία. Ξεπήδησε ξαφνικά μέσα από τη γη μια πηγή ζωντανού και δροσερού νερού, εκεί όπου δεν υπήρχε ποτέ. Από αυτήν αντλούσε η Παναγία νερό για τις ανάγκες της, αλλά και για να λούζει το Βρέφος της.

Η πηγή αυτή υπάρχει ως σήμερα και τα νερά της είναι ιδιαίτερα κρύα, καθαρά και πολύ ωφέλιμα. Το πιο εκπληκτικό από όλα είναι ότι σε όλη την Αίγυπτο δεν υπάρχει άλλη πηγή ζωντανού γλυκού νερού. Για τον χρόνο παραμονής του Κυρίου στην Αίγυπτο υπάρχουν διαφορετικές γνώμες ανάμεσα στους πατέρες και τους ιστορικούς.

Ο άγιος Επιφάνιος δέχεται δύο χρόνια, ο Νικηφόρος τρία, ο Γεώργιος Κεδρηνός πέντε, και ο Αμμώνιος επτά χρόνια συνολικά. Σε κάθε περίπτωση, η Αγία Οικογένεια έμεινε εκεί μέχρι τον θάνατο του Ηρώδη, όπως μαρτυρεί ξεκάθαρα το Ευαγγέλιο. Μετά τη σφαγή των νηπίων της Βηθλεέμ, ο αιμοσταγής Ηρώδης πέθανε με φοβερό και επώδυνο τρόπο.

Τότε ο άγγελος Κυρίου φανερώθηκε ξανά στον Ιωσήφ στον ύπνο του και του είπε να γυρίσει πίσω. Του ανακοίνωσε ότι πέθαναν όσοι ζητούσαν τη ζωή του μικρού παιδιού και πως ο δρόμος ήταν πλέον ασφαλής. Ο Ιωσήφ σηκώθηκε αμέσως, πήρε το Βρέφος με τη Μητέρα Του και ξεκίνησε για τη γη του Ισραήλ.

Όταν όμως άκουσε ότι στην Ιουδαία βασίλευε ο Αρχέλαος, ο σκληρός γιος του Ηρώδη, φοβήθηκε πολύ. Ο Ηρώδης άφησε τρεις γιους, τον Αρχέλαο, τον Ηρώδη Αντίπα και τον νεότερο Φίλιππο, που πήγαν στη Ρώμη. Ο Καίσαρας μοίρασε το βασίλειο σε τέσσερις τετραρχίες, χωρίς να δώσει σε κανέναν τον πλήρη βασιλικό τίτλο.

Ο Αρχέλαος αποδείχτηκε όμοιος με τον πατέρα του και σκότωσε αμέσως τρεις χιλιάδες ανθρώπους μέσα στον ναό. Λίγα χρόνια αργότερα κατηγορήθηκε, του αφαίρεσαν την εξουσία και τον εξόρισαν μακριά από την Ιουδαία για πάντα. Ο Ιωσήφ, ύστερα από νέα θεϊκή εντολή στον ύπνο, πήγε στη Γαλιλαία, στην επικράτεια του ηπιότερου Ηρώδη Αντίπα.

Εγκαταστάθηκε στη Ναζαρέτ, στο παλιό τους σπίτι, για να εκπληρωθεί η προφητεία ότι ο Χριστός θα ονομαζόταν Ναζωραίος.