Η Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου

Ο Υιός του Θεού γεννιέται σε μια φάτνη της Βηθλεέμ και η Παρθένος Μαρία στέκεται δίπλα Του ως ο εκλεκτός θρόνος της Θεότητας. Την επομένη της Γεννήσεως, η Εκκλησία συναθροίζει τους πιστούς για να τιμήσουν τη Μητέρα του Λόγου, την Έβα της νέας δημιουργίας. Αφού προσφέραμε μαζί με τους αγγέλους, τους μάγους και τους ποιμένες την προσκύνησή μας στον Θεό που έγινε άνθρωπος, σήμερα η Εκκλησία μάς προτρέπει να στρέψουμε το βλέμμα προς εκείνην που Τον κυοφόρησε.

Η Παρθένος εμφανίζεται κοντά στο βρέφος μέσα στο σπήλαιο, ως το εκλεκτό σκεύος που ο Θεός ετοίμασε σε όλες τις γενεές για την εκπλήρωση του μυστηρίου της Ενσαρκώσεως. Είναι η νέα Εύα, η πρώτη και πιο εξέχουσα εκπρόσωπος του ανθρώπινου γένους που ξαναπλάθεται μέσα στη χάρη. Η ημέρα αυτή ονομάστηκε Σύναξη, όπως ονομάζονται και άλλες ανάλογες ημέρες της Εκκλησίας, όταν τιμώνται τα κεντρικά πρόσωπα μιας μεγάλης εορτής.

Έτσι, μετά τα Γενέθλια της Θεοτόκου τιμώνται οι δίκαιοι Ιωακείμ και Άννα, και μετά τα Θεοφάνια ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Στην προκειμένη περίπτωση, οι πιστοί συγκεντρώνονται γύρω από εκείνη που έγινε Μητέρα του Θεού. Πώς μπορεί ο ανθρώπινος νους να συλλάβει τον ανήκουστο τρόπο με τον οποίο ο Θεός θέλησε να φανερωθεί ανάμεσα στους ανθρώπους;

Ο μονογενής Υιός του Πατρός, γεννημένος προ πάντων των αιώνων, αχώριστος από Αυτόν, συλλαμβάνεται στη μήτρα της Παρθένου χωρίς ανθρώπινη συνέργεια. Η σύλληψη αυτή γίνεται με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος και ο ίδιος ο Λόγος υποτάσσεται εκούσια στους νόμους της γεννήσεως και της αυξήσεως. Χωρίς να εγκαταλείψει τη θεϊκή Του φύση, χωρίς να παύσει να βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, αναλαμβάνει την ανθρώπινη φύση μέσα στη μήτρα της κόρης της Ναζαρέτ.

Γίνεται μοναδικός υιός της Παρθένου και υφαίνει εκεί τον χιτώνα του σώματός Του από τα αγνά της αίματα. Δύο γεννήσεις συναντώνται σε ένα μόνο πρόσωπο: η μία θεϊκή και αιώνια, η άλλη ανθρώπινη και μέσα στον χρόνο. Όμως ο Υιός είναι ένας, ο Λόγος του Θεού που έγινε άνθρωπος για να μας σώσει.

Από εκείνη γεννιέται ο Θεάνθρωπος, χωρίς μητέρα κατά τη θεϊκή Του φύση και χωρίς πατέρα κατά την ανθρώπινη. Ενώνει στενότατα όσα τα χώριζε μια αδιάβατη άβυσσος, χωρίς να συγχέονται οι ιδιότητες των δύο φύσεων που σμίγουν με τρόπο ανέκφραστο. Όπως όταν βυθίσει κανείς ένα κομμάτι σίδερο στη φωτιά, η φωτιά παίρνει τη σκληρότητα του σιδήρου και το σίδερο ντύνεται με τη θερμότητα και το φως, έτσι και η Θεότητα υπομένει εκούσια την αδυναμία της σαρκός.

Παράλληλα, η ανθρώπινη φύση ντύνεται τη δόξα του Θεού και ανυψώνεται σε μια ζωή που ξεπερνά κάθε κτιστό μέτρο. Γι' αυτό τον λόγο μπορούμε να εορτάζουμε την Υπεραγία ως Θεοτόκο, αναγνωρίζοντας πως η ονομασία αυτή εκφράζει όλη την αλήθεια του μυστηρίου. Το μικρό παιδί που γεννιέται στη φάτνη δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, που καλείται αργότερα να λάβει τη θεία χάρη ως ανταμοιβή για τις αρετές του.

Δεν είναι όπως οι άγιοι ή οι προφήτες, δεν είναι ένας απλός εκλεκτός ή ένας θεοφόρος άνθρωπος γεμάτος ουράνια δωρεά. Είναι αληθινά ο Λόγος, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, που ανέλαβε την ανθρώπινη φύση για να την ανακαινίσει. Ήρθε για να ξαναπλάσει το πλάσμα Του και να αποκαταστήσει μέσα του την εικόνα του Θεού, που είχε αμαυρωθεί και παραμορφωθεί από την αμαρτία.

Η Παρθένος υπηρετεί αυτό το μυστήριο της σωτηρίας ως ζωντανό σκήνωμα της παρουσίας Του στον κόσμο. Η Μητέρα του Θεού γίνεται πνευματικός παράδεισος του νέου Αδάμ, ναός της Θεότητας και γέφυρα που συνδέει τη γη με τον ουρανό. Γίνεται κλίμακα, μέσω της οποίας ο Θεός κατεβαίνει στη γη και μέσω της οποίας ο άνθρωπος ανεβαίνει στα ουράνια σκηνώματα της δόξης.

Αναδεικνύεται τιμιότερη των Χερουβείμ και ενδοξότερη ασύγκριτα των Σεραφείμ, ξεπερνώντας όλες τις ουράνιες δυνάμεις. Επειδή ο Χριστός κατοίκησε μέσα της, εμφανίζεται πλατυτέρα των ουρανών, αφού έγινε ο ίδιος ο θρόνος του ζώντος Θεού. Χάρη σε εκείνη, ο άνθρωπος ανέβηκε ψηλότερα από τους Αγγέλους και η δόξα του Θεού έλαμψε μέσα σε σώμα ανθρώπινο.

Μπροστά σε ένα τέτοιο μυστήριο ο νους κυριεύεται από έκπληξη και θέλει να σιωπήσει με πίστη, γιατί όπου θέλει ο Θεός νικιούνται οι νόμοι της φύσεως. Μαζί με τον σιωπηλό Ιωσήφ, φωτισμένοι από το παράδοξο φως που έλαμπε μέσα στα βάθη του σπηλαίου, ατενίζουμε την Υπεραγία ήρεμη και ακτινοβόλο. Κάθεται δίπλα στο Βρέφος που η ίδια σπαργάνωσε με τα χέρια της και ακούμπησε στη φάτνη.

Δεν είχε επάνω της κανένα ίχνος από τους πόνους και τις δοκιμασίες που συνοδεύουν τη γέννα στις άλλες γυναίκες. Έπρεπε εκείνη που ήταν παρθένος στην ψυχή και στο σώμα να μην γεννήσει με οδύνη, αφού η σύλληψη του βρέφους έγινε χωρίς σαρκική επιθυμία ή ηδονή. Παρθένος πριν τη σύλληψη, παρθένος κατά τη γέννηση και αειπάρθενος μετά τον τοκετό του Σωτήρος, μένει σφραγισμένη στην αγνότητα.

Φανέρωσε έτσι στις γυναίκες τη χαρά και την απελευθέρωση από την κατάρα της Εύας, της πρώτης μητέρας, που ακούστηκε την ημέρα της παραβάσεως. Στην αρχαία Εκκλησία, η ημέρα αυτή τιμούσε μαζί την παρουσία των μάγων από την Ανατολή και τη φυγή της Αγίας Οικογένειας στην Αίγυπτο. Στα παλαιά Μηναία η εορτή ονομαζόταν τα δώρα της Γεννήσεως και αναφερόταν στους θησαυρούς που έφεραν οι μάγοι στον νεογέννητο Βασιλέα των Ιουδαίων.

Άλλοτε πάλι η ίδια ημέρα αναφερόταν ως η φυγή στην Αίγυπτο, γιατί μνημονευόταν μαζί με τα άλλα γεγονότα της ενανθρωπίσεως. Γι' αυτό σε ορισμένες εικόνες της Γεννήσεως εικονίζονται μαζί η γέννηση, η προσκύνηση των ποιμένων, ο ερχομός των μάγων και η φυγή στην Αίγυπτο. Σήμερα όμως η προσκύνηση των μάγων Μελχιώρ, Γασπάρ και Βαλτάσαρ τιμάται την πρώτη ημέρα της εορτής, ενώ η φυγή στην Αίγυπτο μνημονεύεται ξεχωριστά στη Σύναξη της Θεοτόκου.

Λίγο πριν τη σφαγή των δεκατεσσάρων χιλιάδων αθώων νηπίων από τον Ηρώδη, άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Ιωσήφ και του ζήτησε κάτι επείγον. Τον προέτρεψε να πάρει το Παιδί και τη Μητέρα Του και να φύγει αμέσως στην Αίγυπτο, για να γλιτώσουν από τον φόνο που σχεδίαζε ο βασιλιάς. Έπρεπε να μείνουν εκεί μέχρι ο ίδιος ο άγγελος να φέρει μήνυμα πως ήταν ασφαλές να επιστρέψουν πίσω στη Ναζαρέτ.

Στην εικόνα της φυγής στην Αίγυπτο διακρίνονται βουνά, σύμβολα του μακριού και δύσκολου δρόμου της προσφυγιάς. Η Παρθένος κάθεται πάνω σε ένα γαϊδουράκι κρατώντας στην αγκαλιά της το Βρέφος και στρέφει το βλέμμα της προς τον Ιωσήφ που ακολουθεί. Εκείνος κρατά τη ράβδο του και ο μανδύας του πέφτει από τους ώμους, μαρτυρώντας το βάρος του δρόμου.

Ένας νέος, που η παράδοση ταυτίζει με τον Ιάκωβο, τον αδελφόθεο και γιο του Ιωσήφ, οδηγεί το ζώο με ένα ψάθινο καλάθι στους ώμους. Πίσω από την οικογένεια εικονίζεται μια οχυρή πόλη, της οποίας τα είδωλα γκρεμίζονται από τα τείχη μόλις πλησιάζει το θείο Βρέφος. Έτσι αποκαλύπτεται η δύναμη του Χριστού, που γκρεμίζει τα ψεύτικα θεοποιημένα από την αρχή.

Το γεγονός αυτό είχε προφητεύσει ο προφήτης Ησαΐας πολλούς αιώνες νωρίτερα, λέγοντας πως ο Κύριος κάθεται σε ελαφρύ νέφος και έρχεται στην Αίγυπτο. Πρόσθεσε ακόμη πως τα είδωλα της χώρας θα σαλευτούν μπροστά στην παρουσία Του και η καρδιά των κατοίκων θα λιποψυχήσει από φόβο. Το ίδιο γεγονός υπαινίσσεται και ο προφήτης Ωσηέ, όταν λέει πως ο Θεός κάλεσε τον Υιό Του από την Αίγυπτο.

Το νέφος αυτό, σύμφωνα με τους πατέρες της Εκκλησίας, θεωρείται εικόνα και τύπος της ίδιας της Παρθένου που φέρει τον Χριστό. Στη μεγάλη εορτή της Μεταμορφώσεως του Κυρίου, σε ένα από τα στιχηρά των αίνων, το νέφος αυτό συνδέεται ξανά με το πρόσωπο της Θεοτόκου. Έτσι ανοίγει μπροστά στην ανθρώπινη φύση ένας καινούργιος τρόπος υπάρξεως, γεμάτος φως και ελπίδα.

Όπως ο Θεός διάλεξε την παρθενία για να γεννηθεί σωματικά μέσα στον κόσμο, με τον ίδιο τρόπο επιθυμεί να φανερωθεί στην ψυχή κάθε χριστιανού. Όποιος ακολουθεί στη ζωή του το παράδειγμα και το ήθος της Μητέρας του Θεού, γίνεται κατοικητήριο της χάριτος. Η Σύναξη της Θεοτόκου είναι λοιπόν συνέχεια της Γεννήσεως, καρπός της σαρκώσεως και φανέρωση της αγάπης του Τριαδικού Θεού στους ανθρώπους.

Filename: `12_26_Σύναξη_Υπεραγίας_Θεοτόκου.