Όσιος Ιωαννίκιος ο Μέγας του Ολύμπου

Από βοσκόπουλο των χωραφιών της Βιθυνίας έγινε φοβερός πολεμιστής της αυτοκρατορικής φρουράς, που έσφαζε εχθρούς σαν να ήταν καλάμια. Όμως ένας γέροντας ασκητής στον Όλυμπο τον σταμάτησε με μια κουβέντα και του άλλαξε την ψυχή για πάντα. Ο Ιωαννίκιος γεννήθηκε στα Μαρικάτ της Βιθυνίας, κοντά στη λίμνη της Απολλωνιάδος, το έτος επτακόσια πενήντα τέσσερα.

Οι γονείς του ήταν φτωχοί χωρικοί και του εμπιστεύτηκαν από τα εφτά του χρόνια το κοπάδι της οικογένειας. Αγαπούσε την προσευχή από μικρός, σφράγιζε τα ζώα με τον σταυρό και αποσυρόταν για ώρες σε ήσυχα μέρη. Παρασύρθηκε όμως μαζί με τους δικούς του στην αίρεση των εικονομάχων που τάραζε τότε την Εκκλησία.

Στα δεκαεννιά του στρατολογήθηκε στα βασιλικά τάγματα και ξεχώρισε γρήγορα για την ανδρεία και τη σωματική του δύναμη. Επί δεκαεπτά χρόνια υπηρέτησε με τιμή, κερδίζοντας την εκτίμηση των συντρόφων και των ανωτέρων του. Στην επιστροφή από μια εκστρατεία πέρασε από το όρος του Ολύμπου της Βιθυνίας.

Εκεί συνάντησε τον διορατικό ασκητή που τον φώναξε με το όνομά του και τον έλεγξε για την περιφρόνηση των αγίων εικόνων. Ο νέος στρατιώτης έπεσε στα πόδια του γέροντα με δάκρυα και υποσχέθηκε να τιμά τη μορφή του Χριστού και των αγίων. Από εκείνη τη στιγμή άρχισε κρυφά αυστηρή νηστεία και ολονύκτια προσευχή μέσα στα ανάκτορα.

Το έτος επτακόσια ενενήντα πέντε οι Βούλγαροι όρμησαν στη Θράκη και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος συγκρότησε μεγάλη εκστρατεία εναντίον τους. Στη σκληρή μάχη ο Ιωαννίκιος έδειξε εξαιρετική γενναιότητα και έσωσε το τάγμα του μπροστά στα μάτια του βασιλιά. Σκότωσε μάλιστα έναν τεράστιο Βούλγαρο πολεμιστή που έκλεινε τον δρόμο και θέριζε τους Ρωμαίους.

Όμως η αιματοχυσία και η φρίκη του πολέμου του φανέρωσαν τη ματαιότητα της κοσμικής δόξας. Παράτησε τα όπλα, τις τιμές και τα δώρα του αυτοκράτορα και έφυγε προς τα μοναστήρια του Ολύμπου. Πέρασε πρώτα από τη μονή των Αγαυρών και ζήτησε από τον ηγούμενο Γρηγόριο να φύγει αμέσως στην έρημο.

Εκείνος όμως τον συμβούλεψε να μάθει πρώτα τη μοναχική τάξη κοντά σε έμπειρους πατέρες. Παρέμεινε λίγο καιρό στη μονή του Τιλαίου κοντά στην Άτροα και πέρασε αργότερα στη μονή του Αντιδίου. Εκεί έμεινε δύο ολόκληρα χρόνια και έγινε υπόδειγμα ταπείνωσης, υπακοής και πάλης κατά των παθών.

Έμαθε γράμματα, αποστήθισε τριάντα ψαλμούς του Δαβίδ και διδάχθηκε τους μοναχικούς κανόνες με μεγάλη επιμέλεια. Έπειτα τράβηξε μόνος στο όρος Κορακοκεφάλαιο και έμεινε μια ολόκληρη εβδομάδα νηστικός μέσα στην προσευχή. Την έβδομη ημέρα συνάντησε δύο διορατικούς ερημίτες που του χάρισαν έναν μάλλινο χιτώνα και έναν σταυρό.

Του προφήτεψαν τους αγώνες του και τον ασφάλισαν πως αυτά τα ταπεινά δώρα θα τον προστάτευαν στις μάχες με τα πονηρά πνεύματα. Από τότε άρχισε αληθινά ερημητική ζωή και έμεινε στα Τρίκαλικα κοντά στην Προύσα και στους Αγαυρούς. Όταν τον αναγνώρισαν, τράβηξε σε μια κρυμμένη σπηλιά μέσα στα δάση του Ελλησπόντου.

Ζούσε εκεί μόνος και ένας βοσκός του έφερνε κάθε μήνα λίγο ψωμί και νερό για τη συντήρησή του. Έμεινε σε εκείνη τη σπηλιά τρία χρόνια προσευχόμενος μέρα και νύχτα και επαναλαμβάνοντας ένα μικρό αλλά αγαπημένο τροπάριο. Έλεγε διαρκώς πως η ελπίδα του είναι ο Πατέρας και το καταφύγιό του ο Χριστός και η σκέπη του το Άγιο Πνεύμα.

Αργότερα βρήκε έναν συμπατριώτη του, τον Αντώνιο, που είχε αφήσει κι αυτός τον κόσμο. Μαζί τράβηξαν στα άγρια βουνά της Κοντουρίας κοντά στα Μύρα της Λυκίας. Στον δρόμο συνάντησε μια νέα μοναχή που βασανιζόταν από φοβερό πειρασμό σαρκικής επιθυμίας και ήθελε να φύγει από το μοναστήρι.

Της ζήτησε να βάλει το χέρι της στον λαιμό του και προσευχήθηκε με δάκρυα να περάσει η δοκιμασία επάνω του. Η κόρη γύρισε ειρηνική στο κοινόβιο, ενώ ο Όσιος δέχθηκε φρικτές επιθέσεις του δαίμονα της πορνείας μέσα στην ερημιά. Έφτασε σε σημείο να ριχτεί σε έναν τεράστιο όφι, για να πεθάνει αντί να μολύνει το σώμα του.

Ο όφις όμως βρέθηκε νεκρός χωρίς να τον αγγίξει και ο πειρασμός σταμάτησε για πάντα. Από τότε έλαβε εξουσία επάνω στα φίδια και σε όλα τα δηλητηριώδη ερπετά. Μετά την αναχώρηση του Αντωνίου, ο Ιωαννίκιος έφυγε στα όρη της Κιλικίας και έμεινε εκεί τέσσερα ολόκληρα χρόνια.

Το έτος οκτακόσια οκτώ γύρισε στον Ελλήσποντο, στη μονή του Πανδημίου, και έλαβε το αγγελικό σχήμα. Πέρασε έναν χρόνο μέσα σε σπηλιά δεμένος με βαριές σιδερένιες αλυσίδες σαν εκούσιος δέσμιος του Χριστού. Έπειτα έμεινε τρία χρόνια στον Χελιδώνα κοντά στον μεγάλο ασκητή Γεώργιο και αποστήθισε ολόκληρο το Ψαλτήριο.

Το έτος οκτακόσια δέκα έλαβε άνωθεν εντολή να αφήσει τη μοναξιά και να φροντίσει για τη σωτηρία των ψυχών. Εγκαταστάθηκε σε μικρό κελί στα Τρίκαλικα και φανέρωνε πλέον τα μεγάλα χαρίσματα που του είχε δώσει ο Θεός. Έβλεπε τα κρυμμένα μέσα στις ψυχές, παρηγορούσε τους θλιμμένους και διόρθωνε τους αμαρτωλούς με αγάπη.

Επανέφερε πολλούς εικονομάχους στην αλήθεια της Ορθοδοξίας και θεράπευε αρρώστους με μόνη την προσευχή. Είχε εξουσία στα άγρια θηρία, όπως ο Αδάμ στον Παράδεισο πριν από την πτώση. Κάποτε μια αρκούδα σκόρπιζε πανικό κοντά στο κελί του και την κάλεσε με γλυκιά φωνή.

Το ζώο έσκυψε στα πόδια του ήμερο και έφαγε ψωμί από τα χέρια του. Είπε τότε στους επισκέπτες πως πριν την παρακοή τα ζώα σέβονταν τον άνθρωπο σαν εικόνα Θεού. Προφήτεψε την πτώση του Μιχαήλ του Ραγκαβέ και την άνοδο του Λέοντος του Αρμενίου με τους νέους διωγμούς.

Όταν δηλητηριάστηκε από κάποιον μάγο ονόματι Γουρία, του φανερώθηκε σε όραμα ο άγιος Ευστάθιος και τον θεράπευσε. Από ευγνωμοσύνη έκτισε ναό και μοναστήρι προς τιμήν του, που αργότερα συγκέντρωσε περισσότερους από εβδομήντα μοναχούς. Ίδρυσε επίσης ναό της Παναγίας και μονή των αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

Στα χρόνια του διωγμού του Λέοντος του Αρμενίου δέχθηκε αμέτρητους επισκέπτες στο ταπεινό σκήτος του. Στήριζε μοναχούς και λαϊκούς στην πίστη με τη φωτισμένη του διδασκαλία και με πλήθος θαυμάτων. Κάποτε ένας μαθητής μπήκε κρυφά στο κελί του και τον είδε να προσεύχεται μετέωρος στον αέρα.

Άφησε τρεις φορές την ησυχία του, για να επιστρέψει στην Ορθοδοξία τον ηγούμενο των Αγαυρών που είχε πέσει στην αίρεση. Το έτος οκτακόσια είκοσι τέσσερα τον επισκέφτηκαν εκατό μεγάλες εκκλησιαστικές προσωπικότητες της εποχής εκείνης. Ανάμεσά τους βρίσκονταν οι μητροπολίτες Χαλκηδόνος και Νικαίας, ο άγιος Θεόδωρος Στουδίτης και άλλοι φωτεινοί πατέρες.

Τον ρώτησαν ποια θεωρεί τη μεγαλύτερη αρετή και απάντησε αμέσως πως είναι η ταπείνωση. Τόνισε πως ο ίδιος ο Λόγος του Θεού δέχθηκε μορφή δούλου, για να σώσει τον προπάτορα Αδάμ από τον θάνατο. Στους χρόνους του πολέμου με τους Σαρακηνούς τον πληροφόρησαν για την αθλιότητα των αιχμαλώτων στο Αμώριο της Φρυγίας.

Έκλαψε πικρά για την κατάστασή τους και τους εμφανίστηκε θαυματουργικά τη νύχτα μέσα στη φυλακή. Έλυσε τα δεσμά τους και τους οδήγησε ελεύθερους ως τα όρια της αυτοκρατορίας, σαν νέος Μωυσής στην έρημο. Το έτος οκτακόσια είκοσι εννέα ανέβηκε στον θρόνο ο εικονομάχος Θεόφιλος και ξέσπασε νέος σκληρός διωγμός κατά της Εκκλησίας.

Στα τελευταία όμως χρόνια άρχισε να αμφιβάλλει για τις πεποιθήσεις του και έστειλε αγγελιοφόρους στον Ιωαννίκιο. Ο Όσιος μήνυσε πως όποιος δεν τιμά τις εικόνες του Χριστού και των αγίων δεν μπαίνει στη Βασιλεία των ουρανών. Ένα χρόνο αργότερα ο Θεόφιλος ασπάστηκε με δάκρυα μια εικόνα του Σωτήρα στο κρεβάτι του θανάτου.

Η σύζυγός του Θεοδώρα ανέβασε τότε στον πατριαρχικό θρόνο τον άγιο Μεθόδιο, σύμφωνα με την προφητεία του Οσίου. Το έτος οκτακόσια σαράντα δύο αναστηλώθηκαν επίσημα οι άγιες εικόνες με τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας. Ο πατριάρχης Μεθόδιος αντιμετώπιζε όμως αντιδράσεις από αυστηρούς μοναχούς που δεν δέχονταν τους μετανοημένους κληρικούς.

Ο Ιωαννίκιος κατέβηκε ο ίδιος στην πρωτεύουσα και στήριξε με το κύρος του την πολιτική της συγχώρεσης. Όταν γύρισε στην ερημιά, βρήκε καμένη την καλύβα του από φθονερούς μοναχούς που δεν άντεχαν τη δόξα του. Τους πλησίασε ήρεμα μέσα στο πλήθος και τους κάλεσε να φάνε μαζί ό,τι είχε απομείνει.

Ήταν ήδη πάνω από ενενήντα χρονών και κατάλαβε πως πλησιάζει το τέλος του. Δεν ξανάχτισε καλύβα και τράβηξε για το Αντίδιο, εκεί όπου είχε ξεκινήσει την αγγελική του πορεία. Στο μοναστήρι του Αντιδίου έκτισε μικρό κελί και κλείστηκε μέσα προετοιμάζοντας την έξοδό του από τον κόσμο.

Λίγο πριν την κοίμησή του τον επισκέφτηκε ο πατριάρχης Μεθόδιος με τον κλήρο του και ζήτησε την ευλογία του. Ο Όσιος συνομίλησε μαζί τους για την ορθή πίστη και προφήτεψε πως ο Μεθόδιος θα τον ακολουθούσε σε οκτώ μήνες. Κοιμήθηκε εν ειρήνη στις τέσσερις Νοεμβρίου του έτους οκτακόσια σαράντα έξι, σε ηλικία ενενήντα τεσσάρων ετών.

Την ώρα της εκδημίας του, οι μοναχοί του Ολύμπου είδαν φλογερή στήλη να ανεβαίνει από τη γη ως τον ουρανό. Μπροστά από εκείνη βάδιζαν άγγελοι που άνοιγαν τις πύλες του Παραδείσου για την αγία ψυχή του. Έτσι κατάλαβαν όλοι πως ο μεγάλος ασκητής είχε φτάσει νικητής στην ουράνια ανάπαυση.

Τα ιερά λείψανά του συνέχισαν να επιτελούν πλήθος θαυμάτων προς δόξαν του Θεού. Άρρωστοι έβρισκαν την υγεία τους, δαιμονισμένοι ελευθερώνονταν και παράλυτοι σηκώνονταν από τις κλίνες τους. Η τιμία κάρα του φυλάσσεται σήμερα στην ιερά μονή του Παντοκράτορος, στο Άγιον Όρος της Παναγίας.

Εκεί προσέρχονται οι πιστοί και αντλούν χάρη από τον μεγάλο ασκητή του Ολύμπου. Ο βίος του παραμένει ολοζώντανο μάθημα μετανοίας, ταπεινώσεως και αγωνιστικής αγάπης προς τον Χριστό. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις τέσσερις Νοεμβρίου με βαθιά ευγνωμοσύνη και κατάνυξη.