Ο Ιερομάρτυρας Σεραφείμ Αρχιεπίσκοπος Ουγκλίτς

Στην παγωμένη Σιβηρία, μέσα στο στρατόπεδο του Σούσλοβο, εκτελέστηκε με σφαίρα ένας ιεράρχης που είχε τολμήσει να αναμετρηθεί με την ίδια τη σοβιετική μυστική αστυνομία. Στα νιάτα του είχε διασχίσει τον ωκεανό για να διδάξει σε ένα μικρό σχολείο στην Αλάσκα, δίπλα στον μετέπειτα Πατριάρχη Τύχωνα. Ο Σεμιόν Σαμοΐλοβιτς γεννήθηκε στις δεκαεννέα Ιουλίου του χιλίων οκτακοσίων ογδόντα ενός στην πόλη Μύργκοροντ της επαρχίας Πολτάβας.

Τελείωσε τη Θεολογική Σχολή της Πολτάβας το χίλια εννιακόσια δύο και αμέσως έλαβε θέση δασκάλου στο διετές σχολείο της Ουναλάσκα, στις μακρινές ακτές της Αλάσκας. Τρία χρόνια αργότερα μετατέθηκε στη Σίτκα, όπου ο επίσκοπος Ιννοκέντιος Πουστίνσκι τον έκειρε μοναχό και έναν μήνα μετά τον χειροτόνησε ιερομόναχο. Το χίλια εννιακόσια έξι ανέλαβε ηγούμενος της Πνευματικής Αποστολής Νουγκέκ στη Βόρεια Αμερική.

Τα δύο επόμενα χρόνια δίδαξε στη Θεολογική Σχολή της Σίτκα και συνεργάστηκε στενά με τον Αρχιεπίσκοπο Τύχωνα. Εκείνος εκτιμούσε βαθιά τον ζηλωτή και ασκητικό ιεραπόστολο, βλέποντας στο πρόσωπό του έναν εργάτη με σπάνια αφοσίωση. Έτσι άρχισε μια πορεία διακονίας που θα τον οδηγούσε από τη μακρινή Αμερική στα στρατόπεδα της Σιβηρίας.

Όταν επέστρεψε στη Ρωσία, ο πατήρ Σεραφείμ έγινε βοηθός του διοκητικού ιεραποστόλου Βλαντικαβκάζ και έναν χρόνο αργότερα πνευματικός της Θεολογικής Σχολής Αλεξάνδρου του Άρντον. Το χίλια εννιακόσια δέκα διορίστηκε ηγούμενος της Αδελφικής Μονής του Μογκιλέφ και κατόπιν, με αίτημα του Αρχιεπισκόπου Τύχωνα που κατείχε τότε τη μητρόπολη Γιαροσλάβλ, μετατέθηκε ως ηγούμενος στη Μονή Τόλγκσκι του Γιαροσλάβλ. Εκεί συνέγραψε ένα σοβαρό ιστορικό έργο για τη μονή, με αφορμή τη συμπλήρωση εξακοσίων ετών από την ίδρυσή της.

Παράλληλα ίδρυσε σχολή μελισσοκομίας για ορφανά αγόρια, δείχνοντας τη φροντίδα του για τα φτωχά παιδιά της περιοχής. Με την έναρξη του πολέμου οργάνωσε νοσοκομειακό κατάλυμα μέσα στα κτίρια της μονής, ώστε να περιθάλπονται οι τραυματίες. Από το χίλια εννιακόσια δεκαπέντε ανέλαβε καθήκοντα ηγουμένου στη Μονή της Σκέπης του Ουγκλίτς.

Τον Φεβρουάριο του χίλια εννιακόσια είκοσι χειροτονήθηκε επίσκοπος Ουγκλίτς και βοηθός της μητροπόλεως Γιαροσλάβλ. Έτσι η ποιμαντική του φροντίδα απλώθηκε σε μια ολόκληρη επαρχία, ακριβώς τη στιγμή που η νεαρή σοβιετική εξουσία ετοίμαζε τους πρώτους σκληρούς διωγμούς εναντίον της Εκκλησίας. Ο νέος ιεράρχης έμελλε να σταθεί στο επίκεντρο των τραγικών εκείνων εξελίξεων.

Ο Βλαντίκα Σεραφείμ συμμετείχε στη λεγόμενη Παράλληλη Σύνοδο, η οποία λειτουργούσε με τη σιωπηρή έγκριση του Πατριάρχη Τύχωνα μέσα στη Μονή Ντανίλωφ. Την είχε ιδρύσει ο ιερομάρτυρας αρχιεπίσκοπος Θεόδωρος Ποζντέεφσκι και την αποτελούσαν εξέχοντες ιεράρχες, όπως ο αρχιεπίσκοπος Ανδρέας Ουχτόμσκι και οι επίσκοποι Αρσένιος Ζανταντόφσκι, Σεραφείμ Ζβεζντίνσκι και Γουρίας Στεπάνωφ. Τα μέλη της θεωρούσαν ότι η επίσημη Πατριαρχική Σύνοδος βρισκόταν υπό τον ασφυκτικό έλεγχο της μυστικής αστυνομίας και αναγκαζόταν σε συμβιβασμούς.

Σχεδιάστηκε ως μόνιμη Προσυνοδική Συνδιάσκεψη, με κύριο σκοπό την προετοιμασία μιας μυστικής Τοπικής Συνόδου, ικανής να επιλύσει εκκλησιαστικά ζητήματα χωρίς πίεση από τις αρχές. Οι θεμελιώδεις αποφάσεις των Ντανιλόφτσι ήταν δύο. Πρώτον, η αποκέντρωση της εκκλησιαστικής ζωής ως αποτελεσματικότερος τρόπος αντίστασης στον μπολσεβικικό έλεγχο της Εκκλησίας.

Δεύτερον, η μυστική χειροτονία επισκόπων και ιερέων για τις ανάγκες των διωγμών. Με αυτόν τον τρόπο η Παράλληλη Σύνοδος έγινε ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο άρχισε να οικοδομείται η Κατακόμβη Εκκλησία της Ρωσίας. Από τον Ιούλιο του χίλια εννιακόσια είκοσι δύο ο Βλαντίκα φυλακίστηκε στο Γιαροσλάβλ.

Μετά την αποφυλάκισή του το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα ανυψώθηκε από τον Πατριάρχη Τύχωνα στον βαθμό του αρχιεπισκόπου. Το χίλια εννιακόσια είκοσι πέντε ο Βλαντίκα Σεραφείμ έγινε προσωρινός διαχειριστής της μητροπόλεως Γιαροσλάβλ. Ο ιερομάρτυρας μητροπολίτης Ιωσήφ Πέτροφ, ως ένας από τους αναπληρωτές του Πατριαρχικού Τοποτηρητή, όρισε προσωρινούς αναπληρωτές για την περίπτωση σύλληψής του, ανάμεσά τους και τον επίσκοπο Σεραφείμ.

Στις δεκαέξι Δεκεμβρίου του χίλια εννιακόσια είκοσι έξι, ύστερα από τη σύλληψη του μητροπολίτη Ιωσήφ, ο Βλαντίκα εξέδωσε επιστολή με την οποία αναλάμβανε τα καθήκοντα του Αναπληρωτή Πατριαρχικού Τοποτηρητή. Διοίκησε την Εκκλησία ως τον Απρίλιο του χίλια εννιακόσια είκοσι επτά και κατόπιν παρέδωσε τη διοίκηση στον μητροπολίτη Σέργιο Στραγκορόντσκι, που είχε μόλις αποφυλακιστεί. Την ίδια χρονιά κλήθηκε στα γραφεία της μυστικής αστυνομίας στη Μόσχα.

Εκεί του προτάθηκαν συμβιβαστικοί όροι για τη νομιμοποίηση της Εκκλησίας, με υπόδειξη ακόμη και των προσώπων που θα συμμετείχαν στη Σύνοδο. Ο άγιος αρνήθηκε και πρότεινε δικά του μέλη, ανάμεσά τους τον μητροπολίτη Κύριλλο Σμίρνωφ. Όταν οι ανακριτές παρατήρησαν πως εκείνος βρισκόταν στη φυλακή, ο άγιος απάντησε με παρρησία ότι αυτοί τον κρατούσαν και αυτοί όφειλαν να τον αφήσουν ελεύθερο.

Μετά από αυτή την τολμηρή απάντηση συνελήφθη γρήγορα και πάλι. Όταν δημοσιεύτηκε η Διακήρυξη του μητροπολίτη Σέργιου, ο άγιος προσχώρησε στην Αντιπολίτευση του Γιαροσλάβλ, με επικεφαλής τον ιερομάρτυρα μητροπολίτη Αγαθάγγελο, που τιμάται στις τρεις Οκτωβρίου. Τον Ιανουάριο του χίλια εννιακόσια είκοσι οκτώ έγραψε με βαθιά μετάνοια ότι είχε παραδώσει «βιαστικά και άνευ όρων» τα δικαιώματα του Αναπληρωτή στον μητροπολίτη Σέργιο.

Παρακαλούσε εκείνον να βρει το θάρρος και να εκδώσει νέα Διακήρυξη, που θα διόρθωνε την πρώτη, καθώς η προηγούμενη απομάκρυνε από την υπηρεσία της Αλήθειας και ο Θεός δεν βοηθά το ψέμα. Καλούσε ακόμη τον μητροπολίτη να ατενίσει τον αρχαιότερο ιεράρχη, τον μητροπολίτη Αγαθάγγελο Γιαροσλάβλ, και να μεταβιβάσει σε εκείνον τα δικαιώματα. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους ο μητροπολίτης Σέργιος του στέρησε την έδρα και τον υπέβαλε σε αργία.

Ο άγιος συνελήφθη και εξορίστηκε από το Γιαροσλάβλ στο Μογκιλέφ, στη Μονή του Αγίου Πνεύματος Μπουΐνιτσι. Στη νέα του επιστολή προς όλη την Εκκλησία, τον Ιανουάριο του χίλια εννιακόσια είκοσι εννέα, συνέχισε να καταγγέλλει την πολιτική γραμμή του μητροπολίτη Σέργιου και τη βαριά αμαρτία της παρασύρσεως αδύναμων αδελφών σε μια νέα ανανέωση. Για τη νέα εκείνη επιστολή ο άγιος συνελήφθη ξανά τον Φεβρουάριο του χίλια εννιακόσια είκοσι εννέα και καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια στρατόπεδο.

Το κείμενό του όμως κυκλοφόρησε ευρέως σε όλη τη χώρα και τυπώθηκε ακόμη και στο Βελιγράδι. Μετά την αποφυλάκισή του εξορίστηκε για τρία χρόνια στη Βόρεια Επικράτεια, όπου ανέλαβε την ηγεσία της μυστικής Εκκλησίας, χειροτονούσε ιερείς και τελούσε μοναχικές κουρές. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις των πνευματικών του παιδιών, εξασθένησε σωματικά, αλλά διατήρησε δύναμη μεγάλη στο πνεύμα.

Πίστευε ότι στην εποχή των διωγμών δεν έπρεπε να υπάρχει συγκεντρωτική εκκλησιαστική διοίκηση, αλλά κάθε επίσκοπος όφειλε ο ίδιος να ποιμαίνει τη μητρόπολή του. Γύρω στο χίλια εννιακόσια τριάντα τέσσερα συνέταξε νέα επιστολή, με την οποία ο μητροπολίτης Σέργιος υποβαλλόταν σε αργία για τις αντικανονικές ενέργειές του από το χίλια εννιακόσια είκοσι επτά. Για την έγκρισή της συγκλήθηκε στο Αρχάγγελσκ μια μικρή σύνοδος κατακομβών, της οποίας οι αποφάσεις θα αποτελούσαν τη βάση για όλους τους εξόριστους επισκόπους και κληρικούς.

Υπάρχουν μαρτυρίες ότι ο Αναπληρωτής Πατριαρχικός Τοποτηρητής μητροπολίτης Πέτρος Πολιάνσκι έγραφε από την εξορία πως οι ίδιοι οι Ρώσοι επίσκοποι όφειλαν να ελέγξουν τον Σέργιο. Τον Μάιο του χίλια εννιακόσια τριάντα τέσσερα ο άγιος συνελήφθη ξανά στο Αρχάγγελσκ, με την κατηγορία ότι δημιούργησε νέα αντεπαναστατική οργάνωση οπαδών της αληθινής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια εγκλεισμού σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και εξέτισε την ποινή του στο παράρτημα Σούσλοβο των στρατοπέδων της Σιβηρίας, του γνωστού Σιμπλάγκ.

Εκεί, μέσα στη σκληρότητα του βορρά και την πείνα των φυλακισμένων, ο γέροντας ιεράρχης συνέχιζε να ενισχύει όσους τον πλησίαζαν με τον λόγο του και την προσευχή του. Στις είκοσι δύο Οκτωβρίου του χίλια εννιακόσια τριάντα επτά, ημερομηνία που αντιστοιχεί στην τέταρτη Νοεμβρίου με το νέο ημερολόγιο, τουφεκίστηκε μέσα στο ίδιο στρατόπεδο. Έτσι σφραγίστηκε μαρτυρικά μια πορεία γεμάτη ιεραποστολή, διωγμούς, εξορίες και άκαμπτη ομολογία πίστεως.

Αγιοκατατάχθηκε μαζί με τους Νέους Μάρτυρες και Ομολογητές της Ρωσίας κατά την Ιωβηλαία Σύνοδο των Ρώσων Επισκόπων. Τον Αύγουστο του δύο χιλιάδες η Ορθόδοξη Εκκλησία ενέκρινε επίσημα τη γενική του τιμή. Σήμερα ο ιερομάρτυρας Σεραφείμ τιμάται ως ένας από τους φωτεινούς πυρσούς της Κατακόμβης Εκκλησίας, που με το αίμα του σφράγισε την αλήθεια του Χριστού.