Η Σύναξη των Αγίων Ιεραρχών της Μόσχας

Στα δύσκολα χρόνια των εσωτερικών ταραχών και των πολέμων, τέσσερις Μητροπολίτες της Μόσχας κράτησαν όρθια την Ορθοδοξία σε ολόκληρη τη ρωσική γη. Ο Πατριάρχης Ιώβ καθιέρωσε την κοινή τους εορτή την πέμπτη Οκτωβρίου του χίλια πεντακόσια ενενήντα έξι, ενώνοντας τρία ιερά ονόματα σε μία λαμπρή πανήγυρη. Όπως η Οικουμενική Εκκλησία τιμά μαζί τους τρεις μεγάλους Ιεράρχες, Βασίλειο, Γρηγόριο και Χρυσόστομο, έτσι και η Ρωσική Εκκλησία ένωσε σε μία κοινή μνήμη τους πρωθιεράρχες της.

Ο λόγος είναι σαφής και βαθύς, αφού όλοι τους είχαν μία πίστη, έναν ζήλο και μία αγάπη προς τον λαό του Θεού. Αρχικά συμπεριλήφθηκαν στον εορτασμό οι άγιοι Πέτρος, Αλέξιος και Ιωνάς, οι τρεις θαυματουργοί Μητροπολίτες της Μόσχας και πάσης Ρωσίας. Η ρωσική γη όμως είχε και έναν ακόμη μεγάλο φύλακα της Ορθοδοξίας, έναν ελεγκτή των κακών ηθών και μάρτυρα της αλήθειας.

Επρόκειτο για τον άγιο Μητροπολίτη Φίλιππο, του οποίου το όνομα παρέμενε για άγνωστους λόγους εκτός της κοινής εορτής επί αιώνες. Η μνήμη του ήταν ζωντανή στον λαό, όμως δεν συνδεόταν με αυτή την πανήγυρη της πέμπτης Οκτωβρίου. Η αδικία αυτή διορθώθηκε χάρη στη φροντίδα ενός άλλου μεγάλου ιεράρχη της ρωσικής Εκκλησίας.

Ο Μητροπολίτης Μόσχας Ιννοκέντιος υπέβαλε αίτημα προς την Ιερά Σύνοδο, ζητώντας την επίσημη ένταξη του αγίου Φιλίππου στην κοινή μνήμη. Το έτος χίλια οκτακόσια εβδομήντα πέντε η Ιερά Σύνοδος αποδέχθηκε το αίτημά του και θέσπισε τον κοινό εορτασμό των τεσσάρων ιεραρχών. Την ίδια χρονιά εγκρίθηκε και η ακολουθία που είχε συντάξει ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ιννοκέντιος για τη νέα τετραπρόσωπη πανήγυρη.

Η εορτή τελείται από τότε με μεγάλη λαμπρότητα στη Μόσχα, διατηρώντας ζωντανή την παράδοση μέχρι σήμερα. Την παραμονή, την τετάρτη Οκτωβρίου, ψάλλεται στον μεγάλο καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως η μικρή εσπερινή ακολουθία με πανηγυρική παράκληση. Έπειτα σε όλους τους ναούς της πρωτεύουσας τελείται αγρυπνία με χαρμόσυνη κωδωνοκρουσία, όπως αρμόζει στις μεγάλες δεσποτικές εορτές.

Κατά τον εσπερινό μεταφέρεται με λιτανεία από τη Μονή του Τσούντοβο η τοπική εικόνα του αγίου Αλεξίου στον καθεδρικό ναό. Η εικόνα παραμένει εκεί ως τον εσπερινό της επομένης ημέρας, ευλογώντας το πλήθος των πιστών που προσέρχονται ευλαβικά για να την προσκυνήσουν. Με το πέρασμα των χρόνων η Ρωσική Εκκλησία θέλησε να διευρύνει ακόμη περισσότερο τον κατάλογο των τιμώμενων ιεραρχών της Μόσχας.

Το έτος χίλια εννιακόσια δεκατρία προστέθηκε στην κοινή εορτή ο άγιος Ερμογένης, Μητροπολίτης Μόσχας, μάρτυρας της πίστης σε δύσκολα χρόνια. Έτσι σχηματίστηκε για μεγάλο διάστημα η πεντάδα των πρωθιεράρχων, που τιμώνται ως φύλακες της Εκκλησίας και πρέσβεις ενώπιον του θρόνου του Θεού. Καθένας από αυτούς διατηρεί και την ξεχωριστή ατομική του μνήμη μέσα στο εκκλησιαστικό έτος, με τους δικούς του ύμνους και την προσωπική του ακολουθία.

Όμως αυτή η κοινή ημέρα τους ενώνει με μοναδικό τρόπο, αναδεικνύοντας τη συνέχεια της ποιμαντικής φροντίδας για τη ρωσική γη. Το έτος δύο χιλιάδες πέντε προστέθηκαν στον κατάλογο επτά ακόμη ονόματα φωτεινών μορφών της Εκκλησίας. Πρόκειται για τους αγίους Ιννοκέντιο, Μακάριο, Ιώβ, Τύχωνα, Φιλάρετο, Πέτρο Πολιάνσκυ και Μακάριο Νέφσκυ, που λάμπρυναν τον θρόνο της Μόσχας με τη ζωή τους.

Τα ονόματα όμως αυτά δεν έχουν ενταχθεί ακόμη επίσημα στο τυπικό Μηναίο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Παρ' όλα αυτά τιμώνται με ευλάβεια από τον πιστό λαό, που αναγνωρίζει τη μεγάλη συνεισφορά τους στην ορθόδοξη παράδοση. Η Εκκλησία αποκαλεί τους ιεράρχες αυτούς πρωθιεράρχες της Ρωσίας, φύλακες των αποστολικών παραδόσεων και ακλόνητους στύλους της Ορθοδοξίας.

Είναι διδάσκαλοι της αληθινής πίστης, οδηγοί του λαού και πρέσβεις του ενώπιον του δεσπότη όλων των κτισμάτων. Με τη ζωή τους έδειξαν ότι η αρχιερωσύνη είναι θυσία, ποιμαντική φροντίδα και ολοκληρωτική προσφορά. Ο άγιος Πέτρος μετέφερε τη μητροπολιτική έδρα στη Μόσχα και έθεσε τα θεμέλια της εκκλησιαστικής ενότητας στη ρωσική γη.

Ο άγιος Αλέξιος έγινε πατέρας και προστάτης του λαού σε χρόνια μεγάλων δοκιμασιών και πολιτικών αναταραχών. Ο άγιος Ιωνάς στερέωσε την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας και διατήρησε άθικτο τον θησαυρό της Ορθοδοξίας από τις εξωτερικές πιέσεις. Ο άγιος Φίλιππος υπέμεινε μαρτύριο επειδή τόλμησε να ελέγξει την αδικία και να υπερασπιστεί την αλήθεια του Ευαγγελίου.

Ο άγιος Ερμογένης έδωσε τη ζωή του στις φοβερές ημέρες των ταραχών, εμπνέοντας τον λαό να μη χάσει την πίστη του. Με τους αγώνες και τα θαύματά τους δοξάστηκαν από τον Θεό, ο οποίος τους χάρισε αφθαρσία και αναδείχθηκαν αληθινοί μαθητές της θείας χάριτος. Ο κοινός τους εορτασμός αποδίδει σε όλους ίδια τιμή ως προστάτες της Μόσχας και ολόκληρης της ρωσικής γης.