Ο Όσιος Παφνούτιος του Μπορόβσκ

Εγγονός ενός βαπτισμένου Τατάρου εισπράκτορα φόρων, ο μικρός Παρθένιος μεγάλωνε σε ένα χωριό κοντά στο Μπορόβσκ, μέσα σε οικογένεια ευσεβών και φιλόπτωχων γονέων. Στα είκοσι του χρόνια εγκατέλειψε κρυφά το πατρικό σπίτι και κατέφυγε στο μοναστήρι του Υψηλού Σκεπασμού, όπου άλλαξε για πάντα τη ζωή του. Ο παππούς του ονομαζόταν Μαρτίνος μετά τη βάπτισή του, και ο πατέρας του Ιωάννης μαζί με τη μητέρα του Φωτεινή ζούσαν στο πατρογονικό χωριό Κουντίνοβο, λίγα βέρστια έξω από το Μπορόβσκ.

Εκεί γεννήθηκε γύρω στα χίλια τριακόσια ενενήντα πέντε ο μετέπειτα Όσιος, με το βαπτιστικό όνομα Παρθένιος. Από μικρός το παιδί ξεχώριζε για την αγάπη του στα ιερά γράμματα και στις θείες Γραφές. Μάθαινε με χαρά την πραότητα, την ακακία και τη σωφροσύνη, μιμούμενος μόνο τους ενάρετους ανθρώπους του περιβάλλοντός του.

Απέφευγε με αποστροφή κάθε συναναστροφή με μάταιους και ψυχοφθόρους συντρόφους. Όταν συμπλήρωσε τα είκοσι, αποχαιρέτησε γονείς, συγγενείς και φίλους, και πέρασε την πύλη της μονής χωρίς δισταγμό. Ο ηγούμενος Μάρκελλος τον δέχθηκε με αγάπη και τον έκειρε μοναχό με το όνομα Παφνούτιος.

Τον εμπιστεύθηκε στον γέροντα ιερομόναχο Νικήτα, μαθητή του Οσίου Σεργίου, για να μάθει την τέχνη της υπακοής. Επτά ολόκληρα χρόνια ο νέος μοναχός παρέμεινε με απόλυτη υποταγή κοντά στον σεβάσμιο γέροντα, μαθαίνοντας με ακρίβεια τις αρετές της μοναχικής πολιτείας. Κέρδισε γρήγορα την αγάπη και τον σεβασμό όλης της αδελφότητας με την ταπείνωση και την εργατικότητά του.

Μετά την κοίμηση του ηγουμένου Μαρκέλλου, οι αδελφοί και ο πρίγκιπας Συμεών τον παρακάλεσαν θερμά να αναλάβει αυτός την πατρότητα της μονής. Η χειροτονία του τελέστηκε από τα τίμια χέρια του αγίου Φωτίου, Μητροπολίτη πάσης Ρωσίας, σε ηλικία γύρω στα τριάντα δύο χρόνια. Ως νέος ηγούμενος συνδύασε τους ασκητικούς αγώνες του μοναχού με τη φροντίδα του καλού ποιμένα των λογικών προβάτων.

Εργαζόταν αδιάκοπα την ημέρα στα διακονήματα και περνούσε τις νύχτες του γονατιστός μπροστά στον Κύριο. Ο Θεός τον στόλισε με σπάνια διάκριση, με προορατικό χάρισμα και με θαυμαστές αποκαλύψεις του Αγίου Πνεύματος. Διέκρινε από το πρόσωπο και το βλέμμα τα κρυμμένα πάθη της ψυχής κάθε ανθρώπου.

Δεκατρία χρόνια ποίμανε με σύνεση τη μονή του Υψηλού Σκεπασμού, μέχρι που τον βρήκε μια βαριά και μακροχρόνια αρρώστια. Στα πενήντα ένα του χρόνια έλαβε το μέγα αγγελικό σχήμα και, μόλις ανάρρωσε, παραιτήθηκε από την ηγουμενία. Γύρω στα χίλια τετρακόσια σαράντα αποσύρθηκε με έναν αδελφό σε έναν δασωμένο λόφο, ανάμεσα σε δύο ποτάμια, τρία βέρστια έξω από το Μπορόβσκ.

Σύντομα μαζεύτηκαν κοντά του πολλοί αδελφοί και ανέγειραν ξύλινο ναό προς τιμή του Γενεσίου της Θεοτόκου. Ο άγιος Ιωνάς, Μητροπολίτης Μόσχας, ευλόγησε τα εγκαίνια του ιερού αυτού τόπου. Ο εχθρός του καλού όμως ξεσήκωσε εναντίον του τον πρίγκιπα Βασίλειο, που έβλεπε με ζήλεια την άνθηση της νέας μονής.

Έστελνε κρυφά υπηρέτες να πυρπολήσουν τους ναούς και τα κελλιά, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν ποτέ να βλάψουν τον τόπο. Ένας νεοφώτιστος Τατάρος, ο Ερμόλαος, στάλθηκε μια φορά για να βάλει φωτιά. Ο Όσιος τον υποδέχθηκε με τόση γλυκύτητα, που η καρδιά του μαλάκωσε αμέσως.

Όταν αργότερα ο πρίγκιπας Βασίλειος αιχμαλωτίστηκε από τους Τατάρους του Μαμοτιάκ, μετάνιωσε για τις άδικες πράξεις του εναντίον του Οσίου. Ο αμνησίκακος ασκητής προσευχήθηκε με δάκρυα για την απελευθέρωσή του, και ο πρίγκιπας γύρισε σώος, αφοσιωμένος πλέον στον γέροντα. Τη μεγάλη εβδομάδα ενός χρόνου, παραμονή της Αναστάσεως, η μονή βρισκόταν χωρίς ψάρι για τους αδελφούς.

Ο Όσιος παρηγορούσε τους αδελφούς λέγοντας πως ο Παντοδύναμος δεν θα αφήσει τους δούλους του στη στενοχώρια. Πράγματι, ο νεωκόρος που πήγε στην πηγή για να αντλήσει νερό, βρήκε αμέτρητα ψάρια συγκεντρωμένα από τα νερά της πλημμύρας. Έφτασαν για όλη τη Διακαινήσιμο εβδομάδα και αναπαύθηκαν θαυμαστά οι μοναχοί.

Στη μονή του συγκεντρώθηκαν με τον καιρό εξαιρετικοί αδελφοί, ανάμεσά τους ο μετέπειτα Όσιος Ιωσήφ του Βολοκολάμσκ. Ο γέροντας υπήρξε αυστηρός νηστευτής, αλλά για τους άλλους έδειχνε πατρική ευσπλαχνία και τρυφερότητα. Τις Δευτέρες και τις Παρασκευές δεν έτρωγε καθόλου, ενώ τις Τετάρτες περιοριζόταν αυστηρά μόνο σε ξηροφαγία.

Όλη η ζωή του υπήρξε αδιάκοπος μόχθος, προσευχή και υπομονή στους κόπους της αδελφότητας. Έκοβε ξύλα, κουβαλούσε νερό, έσκαβε τον κήπο και πότιζε τα φυτά με τα ίδια του τα χέρια. Κανείς δεν προλάβαινε να βρεθεί στον κανόνα της προσευχής πριν από αυτόν, ούτε στα κοινά διακονήματα.

Φύλαγε με αυστηρότητα την παρθενία του και απαγόρευε την είσοδο γυναικών στη μονή, ακόμη και την προσέγγιση στις πύλες. Όταν οι αδελφοί πλήθυναν, ξεκίνησε με τη βοήθειά τους την ανέγερση πέτρινου ναού. Ο ίδιος κουβαλούσε στους ώμους του πέτρες, νερό και υλικά σαν απλός εργάτης.

Κάλεσε τον σπουδαίο αγιογράφο Διονύσιο και τους συντρόφους του για να στολίσουν το ναό με θαυμαστές παραστάσεις. Όταν ο Διονύσιος ταλαιπωρήθηκε από βαριά δερματική νόσο, ο Όσιος τον οδήγησε στο ναό και τέλεσε αγιασμό για την ίασή του. Με το πρώτο πλύσιμο του αγιασμένου νερού η αρρώστια έφυγε σαν λέπια.

Ο τεχνίτης δόξασε τον Θεό για το μεγάλο θαύμα. Πολλά θαυμαστά συνέβαιναν γύρω από τη μονή με τη χάρη που είχε ο γέροντας. Έναν νέο που σκότωσε με τόξο ένα κοράκι παρά την απαγόρευση, τον τιμώρησε για λίγο η θεία δικαιοσύνη με στραβολαίμιασμα.

Μετά την ειλικρινή μετάνοιά του, ο Όσιος τον σταύρωσε και το κεφάλι του επανήλθε στη φυσική του θέση. Άλλη φορά κλέφτες μπήκαν στη μονή για να πάρουν τα βόδια, αλλά αόρατη δύναμη τους κράτησε εκεί μέχρι το πρωί. Ο γέροντας τους νουθέτησε με πραότητα και τους έστειλε χορτασμένους πίσω στα σπίτια τους.

Είχε επίσης το σπάνιο χάρισμα να γνωρίζει τα κρυφά αμαρτήματα ανθρώπων που έβλεπε για πρώτη φορά. Σε έναν μοναχό αποκάλυψε φόνο που είχε διαπράξει στα νιάτα του, και τον οδήγησε στη μετάνοια. Σε άλλον προέβλεψε ότι θα γινόταν αρχιμανδρίτης της σπουδαίας μονής Συμόνωφ της Μόσχας.

Η μητέρα του Αλεξίου Γκαμπούριν θεραπεύτηκε με την εμφάνισή του στον ύπνο της. Ο Όσιος έδιωχνε τους δαίμονες που τη βασάνιζαν επί καιρό. Όταν πια ήρθε η ώρα και τον είδε με τα μάτια της, αναγνώρισε αμέσως τον σωτήρα της και ευχαρίστησε τον Κύριο.

Ο Κύριος του φανέρωσε μια ολόκληρη εβδομάδα πριν τον ερχομό της κοιμήσεώς του. Όλες εκείνες τις ημέρες έμενε κοντά του ο πιστός μαθητής Ιννοκέντιος, που κατέγραψε με ακρίβεια τα τελευταία γεγονότα. Την Πέμπτη της τρίτης εβδομάδας μετά το Πάσχα, ο γέροντας αρνήθηκε να συνεχίσει τις εξωτερικές εργασίες, λέγοντας πως είχε άλλο πιο επείγον έργο.

Την Παρασκευή μαζεύτηκαν όλοι οι ενενήντα πέντε αδελφοί της μονής, ακόμη και οι ασθενείς και οι τυφλοί, για να πάρουν την τελευταία ευλογία του. Το Σάββατο εξομολογήθηκε στον ιερομόναχο Ησαΐα και ετοιμάστηκε για τη Θεία Κοινωνία. Την Κυριακή κοινώνησε τα άχραντα μυστήρια με κατάνυξη, και έπειτα ευχαρίστησε με δάκρυα τη Μητέρα του Θεού.

Αρνήθηκε πεισματικά να δεχθεί γράμματα και χρυσάφι από τον μεγάλο πρίγκιπα της Μόσχας Ιωάννη. Αρνήθηκε ακόμη τα δώρα της Σοφίας της Παλαιολογίνας, λέγοντας πως είχε αποδεσμευτεί τελείως από τα εγκόσμια. Ολόκληρες νύχτες παρέμενε όρθιος και προσευχόταν αδιάλειπτα μέχρι το πρωί.

Τη Δευτέρα παρήγγειλε στους αδελφούς να μην αλλάξουν τίποτε από την τάξη της μονής, να φυλάγουν τις ώρες της προσευχής και να δέχονται τους ξένους με αγάπη. Τους είπε επίσης προφητικά πως η ίδια η Παναγία θα κυβερνά τον ιερό αυτό τόπο και θα τους σκεπάζει στα δύσκολα. Την Τρίτη πέρασε όλη τη μέρα ψάλλοντας ψαλμούς, παρακλήσεις και ιερά τροπάρια, χωρίς να δέχεται καμιά απολύτως διάσπαση.

Την Τετάρτη, εορτή της Μεσοπεντηκοστής, λειτουργήθηκε και κοινώνησε για τελευταία φορά τα ζωοποιά μυστήρια. Μέσα στον νάρθηκα του κελλιού του ζήτησε από τον Θεό να ανταποδώσει σε όσους θα τον λυπούνταν και να συγχωρήσει όσους τυχόν χαίρονταν για το θάνατό του. Την Πέμπτη το πρωί, την πρώτη Μαΐου, παράγγειλε να γίνει νωρίτερα η Θεία Λειτουργία, λέγοντας ότι έφτασε η ώρα του.

Αρνήθηκε να συναντήσει τους πολλούς απεσταλμένους που στέκονταν εμπρός στην πύλη. Ζήτησε να ταφεί κοντά στις πύλες του ναού, χωρίς ακριβό φέρετρο, και τα έξι νομίσματα να μοιραστούν στους πτωχούς. Ο πιστός μαθητής Ιννοκέντιος έμεινε δίπλα του στις τελευταίες στιγμές της επίγειας ζωής του.

Όταν έφυγε για λίγο να ξεκουραστεί, άκουσε φωνές ψαλτών μέσα στο κελλί. Επιστρέφοντας έμαθε πως ο ίδιος ο γέροντας έψαλλε νεκρώσιμα τροπάρια και τους μακαρισμούς από τον εκατοστό δέκατο όγδοο ψαλμό. Οι μαθητές έπεσαν στα πόδια του και ασπάστηκαν με δάκρυα τα ευλογημένα του χέρια, ζητώντας τη συγχώρεση και την ευλογία του.

Εκείνος όμως δεν τους απαντούσε πλέον, μόνο προσευχόταν στον Βασιλέα τον ουράνιο. Παρακαλούσε να μη συγκρατηθεί η ψυχή του από τα πονηρά πνεύματα στα τελώνια, αλλά να την οδηγήσουν οι άγιοι άγγελοι στο φως του ελέους. Άρχισε ξαφνικά να γυρίζει το σώμα του προς τα δεξιά, ψιθυρίζοντας ασαφή λόγια.

Οι αδελφοί κατάλαβαν πως έβλεπε κάτι παράδοξο και ουράνιο εκείνη την ώρα. Λίγο πριν τη δύση του ηλίου σταύρωσε τα χέρια του πάνω στο στήθος. Με τρεις βαθιές αναπνοές παρέδωσε ειρηνικά την αγία ψυχή του στα χέρια του Κυρίου.

Το έτος ήταν χίλια τετρακόσια εβδομήντα επτά μετά Χριστόν. Είχε ζήσει ογδόντα τριών χρόνων, εκ των οποίων εξήντα τρία στους μοναχικούς αγώνες.