Ο Άγιος Πανάρετος της Πάφου και οι κρυφές αλυσίδες

Κάτω από τα αρχιερατικά του άμφια, ο Άγιος Πανάρετος έκρυβε δύο αλυσίδες, μία ορειχάλκινη και μία σιδερένια, σφιγμένες πάνω στο ίδιο του το σώμα. Όταν τον ετοίμαζαν για την ταφή, ο πρωτοσύγκελός του ανακάλυψε πως τα μέταλλα είχαν μπει βαθιά μέσα στη σάρκα του. Γεννήθηκε στις αρχές του δέκατου όγδοου αιώνα, πιθανότατα στην Περιστερωνοπηγή της Αμμοχώστου, και εκεί ασκήτεψε στη Μονή του Αγίου Αναστασίου.

Το έτος χίλια επτακόσια εξήντα τέσσερα τον βρίσκουμε ηγούμενο στη Μονή της Παναγίας Παλλουριωτίσσης, με φήμη ταπεινού και μορφωμένου μοναχού. Ανέβηκε στον αρχιερατικό θρόνο της Πάφου το χίλια επτακόσια εξήντα επτά και ποίμανε τον λαό του για είκοσι τρία ολόκληρα χρόνια. Έζησε σε εποχή σκληρής τουρκικής σκλαβιάς, όταν η φοβέρα έσκιαζε τα πάντα και η μόρφωση ήταν αγαθό σπάνιο και δυσεύρετο.

Χωρίς δημόσια σχολεία και ευκαιρίες, σπούδασε με προσωπικό αγώνα μέσα στα μοναστήρια που κρατούσαν ζωντανά τα ελληνικά γράμματα. Απέκτησε ευρείς πνευματικούς ορίζοντες και τους πάντρεψε με σκληρή άσκηση, την οποία πάντοτε φρόντιζε να κρύβει επιμελώς από τα μάτια των ανθρώπων. Ζούσε λιτοδίαιτα, χωρίς πολυτέλειες, σαν τον φτωχότερο Κύπριο της εποχής του, μοιραζόμενος τις στερήσεις του υπόδουλου λαού.

Αγρυπνούσε πολλές ώρες προσευχόμενος, εξομολογείτο με ταπείνωση και λειτουργούσε με ιεροπρέπεια που συγκινούσε τους πιστούς. Γνώριζε καλά πως η μεγαλύτερη νίκη του ανθρώπου είναι να υποτάξει τα πάθη και τις αδυναμίες του ίδιου του εαυτού του. Για να θυμάται διαρκώς πως ο λαός που του εμπιστεύτηκε ο Θεός ήταν αλυσοδεμένος στη σκλαβιά, φορούσε μόνιμα τις δύο βαριές αλυσίδες κάτω από τα ράσα.

Ως μητροπολίτης αγάπησε τόσο πολύ το ποίμνιό του, ώστε αγκάλιασε με στοργή τα προβλήματα όλων, μικρών και μεγάλων. Χρησιμοποιούσε τα πνευματικά και τα υλικά αγαθά με ισορροπία και ορθόδοξη σύνεση, πάντοτε για τη δόξα του Θεού. Οδηγούσε τον λαό στη θέωση, λειτουργούσε, δίδασκε, εργαζόταν και δημιουργούσε αδιάκοπα για την Εκκλησία.

Ενδιαφέρθηκε βαθιά για τα θεολογικά και εκκλησιαστικά ζητήματα, αλλά και για την παιδεία του υπόδουλου λαού της Πάφου. Στήριξε με όλη την ψυχή του τα γράμματα, τις τέχνες και τον πολιτισμό ολόκληρου του υπόδουλου ελληνικού γένους. Ευλαβείτο ιδιαίτερα τον Άγιο Φίλιππο και κατασκεύασε ασημένια θήκη για την τιμία κάρα του Αποστόλου, που φυλάσσεται μέχρι σήμερα στο Όμοδος.

Με δικά του έξοδα έγινε επίσης εικόνα του Αποστόλου, η οποία απεικονίζει τον ίδιο τον Πανάρετο να προσφέρει το ιερό κρανίο μέσα στη θήκη. Η εικόνα αυτή φιλοτεχνήθηκε το χίλια επτακόσια εβδομήντα τρία και σώζεται στο μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού του Ομόδους. Ανέλαβε τα έξοδα ανέγερσης του ναού της Μονής του Αγίου Αναστασίου στην Περιστερωνοπηγή και την αγιογράφηση του εικονοστασίου της.

Ανακαίνισε τους ναούς της Νικόκλειας, της Δρούσιας, της Δρύμους, των Αρόδων, της Θελέτρας και της Φιλούσας Κελοκεδάρων. Ανακαίνισε επίσης τα μοναστήρια της Χρυσορροϊάτισσας, του Σταυρού Ομόδους και του Σταυρού της Μίνθης με ζήλο ακατάβλητο. Ανέλαβε ακόμα όλα τα έξοδα για την έκδοση του φιλοσοφικού έργου του Θεοφίλου Κορυδαλέως, που τυπώθηκε το χίλια επτακόσια ογδόντα.

Βοήθησε οικονομικά και την έκδοση της Χρονολογικής Ιστορίας της Κύπρου, που έγραψε ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός το χίλια επτακόσια ογδόντα οκτώ. Ήταν στενός φίλος του πολυμαθούς αρχιεπισκόπου Κύπρου Φιλοθέου και συμμετείχε στη σύνταξη συνοδικών εγκυκλίων επί του αρχιεπισκόπου Χρυσάνθου. Με δικές του ενέργειες καταγγέλθηκαν στον Σουλτάνο τοπικοί άρχοντες που καταπίεζαν αλύπητα τους ραγιάδες του νησιού.

Αργότερα ταξίδεψε με τους άλλους Μητροπολίτες στην Κωνσταντινούπολη και πέτυχαν την παύση του τυράννου Χατζημπακκή από τον ίδιο τον Σουλτάνο. Θαυματουργούσε ακόμη και όσο βρισκόταν στη ζωή, με χάρισμα φανερό και αναμφισβήτητο. Το συναξάρι του διηγείται πως κάποιος ιερέας ορκιζόταν ψευδώς ότι δεν είχε καταχραστεί χρήματα της εκκλησίας.

Ο Άγιος τον επιτίμησε να σιωπήσει και εκείνος έμεινε αμέσως βουβός για χρόνια. Λίγο πριν τον θάνατό του, ο άρρωστος ιερέας έστειλε επιστολή και ζήτησε τη συγχώρεση του δεσπότη του. Όταν ο Άγιος Πανάρετος έφτασε κοντά του και ο ιερέας μετανόησε ειλικρινά, λύθηκε αμέσως η γλώσσα του δύστυχου.

Ο λαός είδε με τα μάτια του τη δύναμη της επισκοπικής ευχής και τη χάρη του Θεού πάνω στον Άγιο. Ο Άγιος δεσπότης αναπαύθηκε εν Κυρίω το χίλια επτακόσια ενενήντα, αφήνοντας πίσω του βαθιά ορφάνια στο ποίμνιο της Πάφου. Τόσο μεγάλη ήταν η αρετή του, ώστε προείδε με ακρίβεια τον θάνατό του και έσκαψε μόνος του το μνήμα του.

Ο τάφος αυτός βρίσκεται σήμερα στον χώρο του ιερού βήματος του καθεδρικού ναού του Αγίου Θεοδώρου της Πάφου. Προείδε ακόμα ότι έφτασε στο λιμάνι της πόλης ο πρώην επίσκοπος Καρπάθου Παρθένιος και έστειλε ανθρώπους να τον φέρουν κοντά του. Τον φιλοξένησε με αγάπη και ο Παρθένιος τελικά τέλεσε ο ίδιος την κηδεία του την επομένη ημέρα.

Καθώς έβγαζαν το ιερό λείψανο από τη Μητρόπολη, έγινε μπροστά στα μάτια όλων η θεραπεία ενός φτωχού παράλυτου. Ο άνθρωπος αυτός είχε προστάτη του τον επίσκοπο Πανάρετο και σηκώθηκε εκείνη τη στιγμή θαυματουργικά. Ο Άγιος είχε δώσει ρητή εντολή να τον ενταφιάσουν με τα ρούχα που φορούσε εκείνη την ώρα.

Ο πρωτοσύγκελός του όμως, από βαθιά αγάπη, τον παράκουσε για πρώτη φορά και αποκαλύφθηκαν οι κρυμμένες αλυσίδες της άσκησής του. Σε ορισμένα σημεία τα μέταλλα είχαν εισχωρήσει βαθιά μέσα στη σάρκα του, μαρτυρώντας σιωπηλά τον μακροχρόνιο πνευματικό αγώνα του. Ο λαός του Θεού αναγνώρισε την αγιότητά του αμέσως μετά την κοίμηση και τίμησε τη μνήμη του με αυθόρμητη ευλάβεια.

Η επίσημη κατάταξή του στο αγιολόγιο της Εκκλησίας της Κύπρου έγινε επί του Κυπρίου Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γερασίμου του Τρίτου. Οι ιερές του αλυσίδες, μάρτυρες σιωπηλοί της κρυφής του άσκησης, φυλάσσονται σήμερα με ευλάβεια στην Ιερά Μονή Σταυροβουνίου. Παλιά τοιχογραφία του Αγίου σώζεται μέχρι σήμερα στο νησί της Σαλαμίνας στην Ελλάδα και προσελκύει πολλούς προσκυνητές.

Αργότερα φιλοτεχνήθηκαν εικόνες του σε ολόκληρη την Κύπρο και η μορφή του απλώθηκε στις καρδιές των πιστών. Η Πάφος τιμά με ξεχωριστή αγάπη τον προστάτη της Άγιο Πανάρετο και κρατά ζωντανή τη μνήμη του στους αιώνες. Προς τιμήν του μάλιστα ο Μητροπολίτης Πάφου Χρυσόστομος ο Δεύτερος ανήγειρε νέο ναό στο χωριό Κολώνη.

Ο ναός αυτός ολοκληρώθηκε το χίλια εννιακόσια ογδόντα εννέα και αποτελεί σήμερα κέντρο προσκυνήματος για τους πιστούς της επαρχίας Πάφου.