Όσιος Μελέτιος ο Αρχιεπίσκοπος Χαρκόβου

Μέσα στις παγωμένες εκτάσεις της Σιβηρίας και στις ακτές του Ωκεανού, ένας Ρώσος ιεράρχης κήρυττε το Ευαγγέλιο σε Τούνγκους, Μπουριάτους και Καμτσαντάλους. Ο ίδιος συνέταξε ειδική Κατήχηση για τους υποψηφίους κληρικούς και προφήτευσε αργότερα την απελευθέρωση του Χαρκόβου από τους εχθρούς. Πρόκειται για τον Όσιο Μελέτιο, κατά κόσμον Μιχαήλ Ιβάνοβιτς Λεοντόβιτς, που γεννήθηκε στις έξι Νοεμβρίου του χίλια επτακόσια ογδόντα τέσσερα στο χωριό Στάρα Στανζάρα της επαρχίας Πολτάβα.

Το χίλια οκτακόσια οκτώ ολοκλήρωσε με επιτυχία τις σπουδές του στη θεολογική σχολή του Αικατερινοσλάβ και ξεχώρισε ως ο καλύτερος μαθητής της τάξης του. Ο Αρχιεπίσκοπος Πλάτων τον έστειλε αμέσως στην Πετρούπολη, στην πνευματική Ακαδημία του Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι. Εκεί αποφοίτησε το χίλια οκτακόσια δεκατέσσερα με τον τίτλο του διδάκτορος και ανέλαβε καθήκοντα βοηθού καθηγητού της ελληνικής γλώσσας.

Λίγα χρόνια αργότερα μετατέθηκε στο σεμινάριο του Κιέβου, όπου υπηρέτησε ως επιθεωρητής και ως καθηγητής της εκκλησιαστικής ιστορίας και των ελληνικών. Όταν ιδρύθηκε η πνευματική Ακαδημία του Κιέβου, στις είκοσι οκτώ Σεπτεμβρίου του χίλια οκτακόσια δεκαεννέα, ο Μιχαήλ έγινε ο πρώτος επιθεωρητής της. Στις έντεκα Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι, παραμονή της εορτής του Αγίου Μελετίου Αντιοχείας, εκάρη μοναχός στο καθολικό της μονής Μπρατσκ του Κιέβου και έλαβε το όνομα Μελέτιος.

Την κουρά τέλεσε ο Μητροπολίτης Κιέβου Ευγένιος Μπολχοβιτίνωφ, ο οποίος τον χειροτόνησε στις είκοσι δύο Φεβρουαρίου διάκονο και στις είκοσι πέντε του ίδιου μήνα πρεσβύτερο. Τον Αύγουστο του χίλια οκτακόσια είκοσι ένα ο ιερομόναχος Μελέτιος ανέλαβε καθήκοντα ρέκτορα στο σεμινάριο του Μογκίλεφ και ηγουμένου της μονής Χουτίνσκ Ορσάνσκ, ενώ ταυτόχρονα τιμήθηκε με τον βαθμό του αρχιμανδρίτου. Δύο χρόνια αργότερα μετατέθηκε ως ρέκτορας στη σχολή του Πσκόφ, και στις είκοσι τέσσερις Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι τέσσερα τοποθετήθηκε επικεφαλής της πνευματικής Ακαδημίας του Κιέβου.

Τον Οκτώβριο του χίλια οκτακόσια είκοσι έξι η Ιερά Σύνοδος αποφάσισε να τον αναδείξει Επίσκοπο Τσιγκιρίνσκ, βοηθό της μητροπόλεως Κιέβου, και ηγούμενο της μονής του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Ζλατοβέρχ. Η χειροτονία του τελέστηκε στις είκοσι μία Οκτωβρίου του ίδιου έτους στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας του Κιέβου, με μεγάλη συγκίνηση όλου του πιστού λαού. Από την πρώτη στιγμή της αρχιερατικής διακονίας ο νέος Επίσκοπος έδειξε πατρική στοργή στα φτωχά και ορφανά παιδιά, τα οποία ανέθρεφε με βαθιά αφοσίωση στην Εκκλησία του Χριστού.

Έδινε ιδιαίτερη προσοχή στους ενδεείς, στις χήρες και στους ορφανούς, και στήριζε με κάθε τρόπο όσους ζούσαν σε φτώχεια. Επισκεπτόταν συχνά τους φυλακισμένους και τους πρόσφερε την παρηγοριά των ιερών ακολουθιών μέσα στους ναούς των φυλακών. Φρόντιζε επίσης για την πνευματική τροφή των αδελφών της μονής του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, τους οποίους νουθετούσε με τα λόγια και το παράδειγμα της δικής του ζωής.

Με τις διδαχές του ενέπνεε στους μοναχούς το πνεύμα της αληθινής ασκήσεως και της ταπεινής υπακοής στον Κύριο. Ο ίδιος ο Όσιος έλεγε χαρακτηριστικά ότι η ταπείνωση είναι το προστατευτικό ξίφος με το οποίο ο άνθρωπος διασχίζει τη γη και τον άδη και φθάνει στον ουρανό. Τον Απρίλιο του χίλια οκτακόσια είκοσι οκτώ μετατέθηκε στον επισκοπικό θρόνο του Περμ, όπου συνέχισε το πολυσχιδές ποιμαντικό έργο του.

Παρέμενε αυστηρός με τον εαυτό του και ζητούσε την ίδια αυστηρία και από τους συνεργάτες του. Για την κατάλληλη προετοιμασία των υποψηφίων προς τη χειροτονία, ο Όσιος Μελέτιος συνέταξε ο ίδιος μια ξεχωριστή Κατήχηση που ονομάστηκε Κατήχηση του χειροτονουμένου. Τον Αύγουστο του χίλια οκτακόσια τριάντα ένα μετατέθηκε στην επισκοπή του Ιρκούτσκ και προήχθη στο αξίωμα του αρχιεπισκόπου με σύμφωνη γνώμη της Ιεράς Συνόδου.

Στη νέα του θέση αφιέρωσε όλες του τις δυνάμεις στον φωτισμό των μικρών λαών της Ρωσίας με το φως του Ευαγγελίου. Ίδρυσε ναούς στις βόρειες περιοχές της Καμτσάτκα, στα ανατολικά τμήματα της επισκοπής του και κατά μήκος του ποταμού Αλντάν, στον δρόμο από το Γιακούτσκ προς το Οχότσκ. Περιόδευε συχνά την εκτεταμένη επαρχία του και έφτανε μέχρι τις ακτές της Αρκτικής Θάλασσας και τα όρια της Βόρειας Αμερικής, όπου εργαζόταν ο πατήρ Ιωάννης Βενιαμίνωφ, μετέπειτα Άγιος Ιννοκέντιος.

Στις περιοδείες του συναντούσε γηγενείς λαούς, όπως οι Τούνγκοι, οι Μπουριάτοι, οι Καμτσαντάλοι και οι κάτοικοι των νήσων Κουρίλων και Αλεουτίων. Με πραότητα τους εξηγούσε τις ευαγγελικές αλήθειες και τους προέτρεπε να εγκαταλείψουν τις πλάνες του λαμαϊσμού και της ειδωλολατρίας. Οι ακούραστοι κόποι του κλόνισαν σταδιακά την υγεία του και έτσι μετατέθηκε το χίλια οκτακόσια τριάντα πέντε στην επισκοπική έδρα της Σλομποντσκο-Ουκρανίας, που αργότερα ονομάστηκε επισκοπή Χαρκόβου και Αχτίρσκ.

Ο νέος αρχιεπίσκοπος έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ιδρύματα της πνευματικής μορφώσεως και φρόντιζε προσωπικά για τη ζωή και την παιδεία του κλήρου. Έθεσε με παρρησία το ζήτημα της επαναλειτουργίας των μοναστηριών και των πνευματικών σχολών που είχε κλείσει η αυτοκράτειρα Αικατερίνη η Δευτέρα. Παράλληλα αγωνίσθηκε με συνέπεια εναντίον των σχισματικών και προσπάθησε να τους επαναφέρει στους κόλπους της Εκκλησίας.

Στις δύο Ιουλίου του χίλια οκτακόσια τριάντα εννέα τέλεσε την πανηγυρική ακολουθία στην πόλη Αχτίρσκ για τη δεκάτη επέτειο από την εμφάνιση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας της Αχτίρσκαγια. Η μακαρία κοίμησή του συνέβη τη νύχτα της εικοστής ενάτης Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια σαράντα, αφού πρώτα κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων με ευλάβεια. Έκανε το σημείο του σταυρού, στράφηκε προς τους παρόντες και ψιθύρισε γεμάτος γαλήνη τη λέξη «συγχωρήστε με».

Με αυτά τα λόγια παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο, αφήνοντας πίσω παρακαταθήκη μοναδικής αγιότητας. Στις τέσσερις Μαρτίου του χίλια οκτακόσια σαράντα ο Όσιος Μελέτιος ενταφιάσθηκε από τον Επίσκοπο Κουρσκ Ηλιόδωρο, μέσα σε ταφικό κρύπτη κάτω από τον ναό του Σταυρού στη μονή της Σκέπης της Θεοτόκου. Αμέσως μετά την κοίμησή του οι πιστοί στράφηκαν με βαθιά εμπιστοσύνη στη θερμή μεσιτεία του ενώπιον του Θεού.

Λάμβαναν θεραπείες σε ασθένειες, παρηγοριά μέσα στις θλίψεις και απελευθέρωση από δύσκολες περιστάσεις της καθημερινής τους ζωής. Οι κάτοικοι του Χαρκόβου κατέφυγαν ξανά στη βοήθεια του Οσίου κατά τις τραγικές ημέρες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ζητώντας προστασία και στήριξη. Με θαυμαστή σύμβουλο φωνή ο Όσιος προείπε την επικείμενη απελευθέρωση της πόλης από τους εχθρούς της.

Το χίλια εννιακόσια σαράντα οκτώ, με την ευλογία του Πατριάρχου Αλεξίου, η λάρνακα με τα ιερά λείψανά του μεταφέρθηκε στον καθεδρικό ναό του Ευαγγελισμού. Στις είκοσι μία Φεβρουαρίου του χίλια εννιακόσια εβδομήντα οκτώ η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας ενέκρινε και ευλόγησε ιερά ακολουθία και ακάθιστο ύμνο προς τιμήν του. Η ακολουθία και ο ακάθιστος γράφτηκαν από τον Αρχιεπίσκοπο Χαρκόβου Νικόδημο, μετέπειτα Μητροπολίτη Λένινγκραντ, και χρησιμοποιούνται σε όλους τους ναούς του Πατριαρχείου Μόσχας.

Η λάρνακα των λειψάνων βρίσκεται στο αριστερό βόρειο κλίτος του καθεδρικού ναού, όπου οι πιστοί λαμβάνουν χαρισματική βοήθεια και θεραπείες ψυχής και σώματος.