Όσιος Πολύευκτος, ο Γοργός Ποιμένας της Κωνσταντινούπολης

Οι γονείς του τον ευνούχισαν παιδί, ελπίζοντας πως έτσι θα ανέβαινε ψηλά στην αυλή των αυτοκρατόρων της Κωνσταντινούπολης. Όμως εκείνος διάλεξε τον μοναχικό δρόμο και έγινε πατριάρχης που βάπτισε την ηγεμονίδα Όλγα της Ρωσίας. Ο Όσιος Πολύευκτος γεννήθηκε στη Βασιλεύουσα στις αρχές του δέκατου αιώνα και μεγάλωσε μέσα σε περιβάλλον αρχοντικό και αυλικό.

Η οικογένειά του ονειρευόταν για εκείνον λαμπρή σταδιοδρομία ανάμεσα στους αξιωματούχους της αυτοκρατορικής αυλής. Ο νέος όμως αναζήτησε άλλη ομορφιά και κατέφυγε σε μονή της νήσου Πρώτης. Εκεί έζησε με μεγάλη απλότητα και σκληρή εγκράτεια, μέρα και νύχτα.

Πολλές φορές τρεφόταν μόνο με ένα ξεροκόμματο ψωμί, για να μοιράζει τα υπόλοιπα στους φτωχούς της περιοχής. Είχε αποκτήσει βαθιά θεολογική παιδεία και ξεχώριζε για τη σεμνότητα και το ήθος του. Ο χαρακτήρας του φανέρωνε μετρημένη κρίση και αντικειμενικότητα στις αποφάσεις και στις σχέσεις με τους ανθρώπους.

Πολλοί τον παρομοίαζαν με τον ιερό Χρυσόστομο, χάρη στον ζήλο και στη δύναμη του λόγου του. Έτσι σιγά σιγά το όνομά του ξεπέρασε τα τείχη της μονής και έφτασε στη Βασιλεύουσα. Τον Απρίλιο του εννιακόσια πενήντα έξι κοιμήθηκε ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Θεοφύλακτος και η Εκκλησία αναζήτησε άξιο διάδοχο.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Έβδομος ο Πορφυρογέννητος μαζί με τον κλήρο έστρεψαν τα μάτια τους στον ταπεινό μοναχό. Έτσι ο Πολύευκτος χειροτονήθηκε πατριάρχης και ανέλαβε τους πνευματικούς οιακούς της Βασιλεύουσας. Οι σύγχρονοί του τον αποκαλούσαν Χρυσόστομο δεύτερο, εξαιτίας του ζήλου του για την ορθή πίστη και του χαρίσματος του κηρύγματος.

Τον επόμενο χρόνο έφτασε στην Πόλη η ηγεμονίδα Όλγα της Ρωσίας, αναζητώντας το φως της αληθινής πίστης. Ο πατριάρχης την κατήχησε και τη βάπτισε στους κόλπους της Εκκλησίας, δίνοντάς της, όπως λέγεται, το όνομα Ελένη. Της απηύθυνε τότε λόγια προφητικά, λέγοντας πως είναι ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες της Ρωσίας.

Της είπε ακόμη πως άφησε πίσω το σκοτάδι και πόθησε το φως του Χριστού. Πρόσθεσε επίσης πως τα παιδιά της ρωσικής γης θα τη μακαρίζουν σε κάθε γενεά. Τα λόγια εκείνα επαληθεύτηκαν, αφού η Όλγα έγινε η μητέρα της εκχριστιανισμένης Ρωσίας.

Η αγία αυτή βάπτιση άνοιξε δρόμο σωτηρίας για ολόκληρο λαό. Λίγο αργότερα ο πατριάρχης βρέθηκε αντιμέτωπος με τον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά, όταν εκείνος νυμφεύθηκε κρυφά τη βασίλισσα Θεοφανώ, χήρα του Ρωμανού του Δευτέρου. Ο άγιος αρνήθηκε αρχικά να τον δεχτεί στη Θεία Λειτουργία της Αγίας Σοφίας, ελέγχοντας με παρρησία το γεγονός.

Αργότερα όμως οικονόμησε τα πράγματα και έδωσε τη συγχώρεσή του, για να μην οδηγηθεί το κράτος σε αναταραχή και χάος. Όταν ο Νικηφόρος έπεσε θύμα άγριας δολοφονίας με τη συνέργεια της Θεοφανώς, ο πατριάρχης ταράχτηκε από την ανόσια πράξη. Επτά μέρες μετά την άνοδό του στον θρόνο, ο Ιωάννης ο Πρώτος ο Τσιμισκής ήρθε στην Αγία Σοφία για τη στέψη του.

Ο άγιος όμως δεν τον άφησε να μπει στο ιερό, αν δεν εκπλήρωνε πρώτα τρεις όρους. Πρώτα να διωχθεί η Θεοφανώ από τα ανάκτορα, ύστερα να τιμωρηθεί ο αυτουργός του φόνου του Νικηφόρου. Τέλος ζήτησε να ανακληθούν τα θεσπίσματα του Νικηφόρου για τα εκκλησιαστικά ζητήματα του κράτους.

Έτσι κατοχύρωσε για την Εκκλησία αληθινή ελευθερία απέναντι στις υπερβάσεις των πολιτικών αρχόντων. Δίπλα στους αγώνες αυτούς, στις μέρες του ιδρύθηκαν στο Άγιον Όρος οι μονές Μεγίστης Λαύρας και Ιβήρων. Ο Όσιος Πολύευκτος κοιμήθηκε ειρηνικά τον χρόνο εννιακόσια εβδομήντα, αφήνοντας λαμπρή παρακαταθήκη πίστης και ανδρείας.