Η Ιερά Εικόνα της Παναγίας του Ελετς-Τσερνίγκοφ

Πάνω στα κλαδιά ενός ελάτου, κοντά στο Τσερνίγκοφ, φανερώθηκε θαυμαστά η ιερή εικόνα της Θεοτόκου το έτος χίλια εξήντα. Οι Τάταροι λεηλάτησαν αργότερα τη μονή, όμως η εικόνα παρέμεινε κρυμμένη με ασφάλεια μέσα στα ίδια τα τείχη του μοναστηριού. Η εμφάνιση συνέβη στα χρόνια του πρίγκιπα Σβιατοσλάβου Γιαροσλάβιτς, όπως διασώθηκε στο Συνοδικό του επισκόπου Ζωσιμά Προκόποβιτς του Τσερνίγκοφ.

Οι πιστοί ανήγειραν σύντομα ναό προς τιμήν της εικόνας, η οποία πήρε το όνομά της από το έλατο της θαυμαστής φανερώσεως. Ο όσιος Αντώνιος, που ασκήτευε εκείνα τα χρόνια στους λόφους του Μπολντίνο, έδωσε την ευλογία του για να ιδρυθεί μοναστική αδελφότητα στον ιερό αυτό τόπο. Έτσι γεννήθηκε μια κοινότητα μοναχών αφιερωμένη στην προστασία της Παναγίας, με κέντρο της λατρείας τη θαυματουργή εικόνα του ελάτου.

Η φήμη της εικόνας απλώθηκε γρήγορα στις γύρω περιοχές, καθώς οι προσκυνητές έβρισκαν παρηγοριά και θεραπεία στις πρεσβείες της Μητέρας του Κυρίου. Η μονή έγινε πνευματικό ορμητήριο για όλη την ευρύτερη περιοχή του Τσερνίγκοφ, στηρίζοντας τους πιστούς μέσα σε δύσκολες ιστορικές περιστάσεις. Η ιστορία της εικόνας δείχνει καθαρά πόσο βαθιά συνδέθηκε η Θεοτόκος με τον λαό αυτής της γης.

Τα χρόνια όμως δεν στάθηκαν εύκολα για τη μονή και τους ασκητές της. Το έτος χίλια διακόσια τριάντα οκτώ οι Τάταροι ξεχύθηκαν στην περιοχή και κατέστρεψαν ολόκληρο το μοναστήρι με μεγάλη αγριότητα. Οι μοναχοί όμως είχαν προνοήσει και έκρυψαν προσεκτικά την ιερή εικόνα μέσα στα ίδια τα τείχη του ναού.

Έτσι η Παναγία διαφυλάχθηκε από τη βεβήλωση των επιδρομέων και έμεινε κρυμμένη για πολλές δεκαετίες. Όταν πέρασαν τα χρόνια της δοκιμασίας, ο πρίγκιπας Συμεών Ολέλκοβιτς του Κιέβου ανέλαβε το έτος χίλια τετρακόσια εβδομήντα την αναστήλωση της μονής. Με τη φροντίδα του, οι ερειπωμένοι ναοί ξανακτίστηκαν και η εικόνα τοποθετήθηκε με τιμή στη θέση της.

Η περαιτέρω πορεία της θαυματουργής εικόνας παραμένει σκοτεινή και αμφιλεγόμενη μέσα στις ιστορικές πηγές. Σύμφωνα με μία παράδοση, κάποιος απόγονος των πριγκίπων του Τσερνίγκοφ, ο Μπαριατίνσκι, μετέφερε την εικόνα στη Μόσχα το έτος χίλια πεντακόσια εβδομήντα εννέα. Η μεταφορά αυτή έγινε όταν το Τσερνίγκοφ έπεσε στα χέρια του Πολωνού βασιλιά Στεφάνου Μπατόρι.

Η εικόνα πέρασε έτσι από χέρι σε χέρι και ακολούθησε τις περιπέτειες των πριγκιπικών οίκων που την προστάτευαν. Έναν αιώνα αργότερα, ο πρίγκιπας Δανιήλ Μπαριατίνσκι επέστρεφε από εκστρατεία στην Κριμαία προς τα βόρεια εδάφη. Στην πόλη του Χάρκοβο τον βρήκε βαριά αρρώστια, την οποία οι ιατροί της εποχής δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν.

Λίγο πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, ο πρίγκιπας θέλησε να αφιερώσει την πολύτιμη εικόνα σε ιερό τόπο. Με τη διαθήκη του παρέδωσε την εικόνα του Ελετς στον κοντινό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Χάρκοβο. Έτσι η ιερή εικόνα βρήκε νέα κατοικία και νέο τόπο τιμής μακριά από τη γενέτειρά της.

Υπάρχει όμως και άλλη παράδοση γύρω από την τύχη της θαυματουργής εικόνας του Τσερνίγκοφ. Σύμφωνα με αυτήν, η εικόνα χάθηκε μυστηριωδώς από τη μονή κατά τη λεηλασία του δέκατου έβδομου αιώνα. Οι στρατιές του Σιγισμούνδου του Τρίτου επιτέθηκαν τότε στο μοναστήρι και προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές στους ιερούς χώρους.

Από εκείνη τη βίαιη επιδρομή κανείς δεν μπόρεσε ποτέ να εξακριβώσει πού κατέληξε τελικά η αυθεντική εικόνα. Οι δύο αυτές παραδόσεις συνυπάρχουν στις πηγές και μαρτυρούν πόσο ταραγμένη υπήρξε η ιστορία αυτού του ιερού θησαυρού στο πέρασμα των αιώνων. Παρά τη φυσική απώλεια της αρχικής εικόνας, η ευλάβεια του πιστού λαού δεν έσβησε ποτέ μέσα στα χρόνια.

Το έτος χίλια εξακόσια εβδομήντα έξι, ο πρίγκιπας Κωνσταντίνος Οστρόζσκι δώρισε στη μονή του Ελετς μια πιστή αντιγραφή της θαυματουργής εικόνας. Την αντιγραφή αυτή είχαν μεταφέρει τα αδέρφια Κοζέλ από την πόλη Βλαντιμίρ προς ευλογία της ανασυσταμένης αδελφότητας. Εκείνη την περίοδο, ο αρχιμανδρίτης Ιωαννίκιος ο Γκολιατόβσκι εργαζόταν με ζήλο για την αναστήλωση και ανανέωση του μοναστηριού.

Ο ίδιος κατέγραψε με ακρίβεια τα πολυάριθμα θαύματα που επιτέλεσε η εικόνα ανάμεσα στους πιστούς προσκυνητές. Τα συγκέντρωσε όλα μέσα σε ένα σπουδαίο βιβλίο που τιτλοφορούσε «Σκορμπνίτσα», δηλαδή «Παρηγορήτρια» ή «Θησαυροφυλάκιο». Το έργο αυτό τυπώθηκε στο Νόβγκοροντ το έτος χίλια εξακόσια εβδομήντα έξι και διαδόθηκε ευρύτατα.

Υπάρχει επίσης και άλλη ιερή εικόνα της Θεοτόκου με την ίδια ονομασία, η οποία επίσης φανερώθηκε το έτος χίλια εξήντα. Πήρε το όνομά της από την πόλη Ελετς, όπου εμφανίστηκε μέσα στον καθεδρικό ναό αφιερωμένο στην εικόνα της Παναγίας του Σμολένσκ. Η μνήμη αυτής της δεύτερης εικόνας ορίστηκε από την Εκκλησία να εορτάζεται στις ένδεκα Ιανουαρίου κάθε έτους.