Ο δίκαιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ της Παναγίας

Σε ηλικία ογδόντα ετών, ο γέροντας ξυλουργός από τη Ναζαρέτ δέχθηκε να γίνει ο φύλακας της παρθενίας της Μαρίας, χωρίς ποτέ να γίνει σύζυγός Της κατά σάρκα. Άγγελος Κυρίου του φανερώθηκε στον ύπνο, για να του αποκαλύψει το μυστήριο της σαρκώσεως του Χριστού μέσα από τη Μητέρα του Θεού. Ο δίκαιος Ιωσήφ καταγόταν από βασιλική γενιά, από τον οίκο του Δαβίδ και του Σολομώντα, και ήταν εγγονός του Ματθάτ και δισέγγονος του Ελιέζερ.

Κατά φύση ήταν γιος του Ιακώβ, κατά τον νόμο όμως της επιγαμίας λογιζόταν γιος του Ηλί. Ο παππούς του ο Ματθάτ πέθανε αφού γέννησε τον Ιακώβ, και τη χήρα του την παντρεύτηκε ο Μελχί, από τη φυλή του Νάθαν, ο οποίος γέννησε τον Ηλί. Όταν ο Ηλί έφυγε από τη ζωή άτεκνος, ο αδελφός του ο Ιακώβ πήρε τη γυναίκα του κατά τον μωσαϊκό νόμο, ώστε να αναστήσει σπέρμα του αδελφού του.

Από αυτόν τον γάμο γεννήθηκε ο άγιος Ιωσήφ, που έγινε τελικά γιος και των δύο ανδρών μέσα στη γενεαλογία του. Διαφορετικές παραδόσεις διασώζονται στη Δύση και στην Ανατολή σχετικά με τη ζωή του δικαίου αυτού γέροντος της Ναζαρέτ. Οι δυτικοί υποστηρίζουν ότι ο Ιωσήφ έμεινε παρθένος μέχρι το τέλος της ζωής του και δεν γνώρισε ποτέ γάμο.

Οι ανατολικοί όμως πιστεύουν ότι ο Ιωσήφ είχε νυμφευθεί κανονικά και είχε αποκτήσει πολλά παιδιά πριν χηρέψει. Ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Νικηφόρος, ακολουθώντας τον άγιο Ιππόλυτο, αναφέρει ότι σύζυγός του υπήρξε η Σαλώμη, κόρη του Αγγαίου. Ο Αγγαίος ήταν αδελφός του ιερέως Ζαχαρία, του πατέρα του Τιμίου Προδρόμου, και αμφότεροι ήταν παιδιά του ιερέως Βαραχίου.

Δεν πρέπει όμως να συγχέεται αυτή η Σαλώμη με τη γνωστή μαία της Βηθλεέμ, που λογίζεται ως πνευματική μάμμη του Κυρίου. Εκείνη ήταν συγγενής της Ελισάβετ και της Παναγίας μας, ενώ τούτη η Σαλώμη είχε εντελώς διαφορετική καταγωγή. Από τον γάμο του με τη Σαλώμη ο Ιωσήφ γέννησε τέσσερις γιους, τον Ιάκωβο, τον Σίμωνα, τον Ιούδα και τον Ιωσή.

Απέκτησε επίσης δύο θυγατέρες, την Εσθήρ και τη Θάμαρ, που άλλοι την ονομάζουν Μάρθα. Το συναξάρι της Κυριακής των Μυροφόρων προσθέτει και τρίτη θυγατέρα, τη Σαλώμη, η οποία έγινε σύζυγος του Ζεβεδαίου και μητέρα των μαθητών του Κυρίου. Ο Γεώργιος Κεδρηνός μνημονεύει δύο θυγατέρες του Ιωσήφ και λέει ότι η μία, η Μαρία, παντρεύτηκε τον Κλωπά, τον αδελφό του Ιωσήφ.

Αυτό συνέβη μετά την επιστροφή της Αγίας Οικογένειας από την Αίγυπτο και πιθανόν να ταυτίζεται με τη Μάρθα. Όποια κι αν ήταν η θυγατέρα και όσες κι αν υπήρξαν, παραμένει βέβαιο ότι ο Ιωσήφ είχε γνωρίσει γάμο και απόκτηση τέκνων. Μετά τον θάνατο της Σαλώμης ο άγιος έζησε αρκετά χρόνια ως χήρος, περνώντας τις ημέρες του με αγνότητα και αυστηρή εγκράτεια.

Το ιερό Ευαγγέλιο μαρτυρεί την άγια και αμώμητη ζωή του με ελάχιστες αλλά τιμητικές λέξεις, ονομάζοντάς τον δίκαιο άνδρα της Παρθένου. Ποια άλλη μεγαλύτερη μαρτυρία μπορούσε να δοθεί από αυτή τη σύντομη φράση του ιερού κειμένου; Με την αγιότητά του ξεπέρασε τους άλλους δικαίους προπάτορες και πατριάρχες της Παλαιάς Διαθήκης.

Ποιος άλλος θα ήταν άξιος να γίνει μνήστορας και νομιζόμενος σύζυγος της Πανάχραντης Μητέρας του Θεού; Σε ποιον άλλον θα παραχωρούσε ο Κύριος την τιμή να ονομαστεί κατά νόμον πατέρας του ίδιου του Χριστού; Πραγματικά ο Κύριος βρήκε σε αυτόν τον άνδρα μια καρδιά κατά τις βουλές Του, και του φανέρωσε τα άδηλα και κρύφια της σοφίας Του.

Τον ανέδειξε λειτουργό του μυστηρίου της σωτηρίας μας, εμπιστεύοντάς του την Παναγία και τον σαρκωθέντα Λόγο. Άξιος της τόσο μεγάλης τιμής και διακονίας υπήρξε εξαιτίας του ενάρετου βίου του και της βαθιάς ταπεινώσεώς του. Όταν είχε φτάσει σε προχωρημένη ηλικία, του εμπιστεύθηκαν την Παρθένο Μαρία, για να φυλάξει την παρθενία Της και όχι για να συνάψει μαζί Της σαρκικό γάμο.

Με ευλάβεια και φόβο Θεού υπηρετούσε τη νέα Δέσποινα ως Μητέρα του Θεού και Κυρία ολόκληρου του κόσμου. Φρόντιζε επίσης με τρυφερότητα τον γεννηθέντα από Αυτήν Θεάνθρωπο, εξασφαλίζοντας τα προς το ζην από τους κόπους των χεριών του. Στη φυγή προς την Αίγυπτο, στην επιστροφή και στη Ναζαρέτ, ο γέροντας Ιωσήφ εργαζόταν ως ταπεινός ξυλουργός.

Ήταν άνθρωπος φτωχός, παρότι καταγόταν από βασιλικό γένος, και ο Κύριος θέλησε να γεννηθεί σε τέτοια συνθήκη πενίας. Δανείστηκε από τη βασιλική γενιά μονάχα τη σάρκα και όχι τη δόξα, τον πλούτο και την εξουσία των επιγείων αρχόντων. Έτσι ο Χριστός ευδόκησε να έχει φτωχή Μητέρα και φτωχό νομιζόμενο πατέρα, για να μας διδάξει την αρετή της ταπεινώσεως.

Έζησε ο άγιος Ιωσήφ συνολικά εκατόν δέκα χρόνια και κοιμήθηκε ειρηνικά, αναπαυόμενος στις αγκάλες των πατέρων του. Κατέβηκε στον άδη φέρνοντας τη χαρμόσυνη είδηση πως ήλθε ο ποθούμενος Μεσσίας, ο λυτρωτής του ανθρωπίνου γένους.