Οι Οσιομάρτυρες των Καρυών και ο Άγιος Κοσμάς ο Πρώτος

Στον βράχο των Καρυών το χώμα κοκκίνισε από το αίμα μοναχών που αρνήθηκαν να υπογράψουν την ένωση με τον Πάπα. Ο Πρώτος του Αγίου Όρους Κοσμάς ο Βατοπαιδινός κρεμάστηκε δημόσια μπροστά στο Πρωτάτο, στον τόπο που λέγεται Χαλκός. Το μαρτύριο συνέβη στα χρόνια του αυτοκράτορα Μιχαήλ του Όγδοου του Παλαιολόγου, ο οποίος είχε αποστατήσει από την Ορθοδοξία και στήριζε τον λατινόφρονα Πατριάρχη Ιωάννη Βέκκο.

Λατινόφρονες απεσταλμένοι ανέβηκαν στο Άγιο Όρος για να επιβάλουν την ένωση με τη Ρώμη και να αναγκάσουν τους μοναχούς να δεχθούν τα λατινικά δόγματα. Σύμφωνα με μία παράδοση, ο ίδιος ο αυτοκράτορας ηγείτο της στρατιωτικής ομάδας που έφτασε στις Καρυές. Πρώτη τους πράξη ήταν να διατάξουν τη σύναξη όλων των μοναχών από τα γύρω κελιά στο διοικητικό κέντρο του Όρους.

Σκοπός τους ήταν να πείσουν τους Αγιορείτες, με επικεφαλής τον Πρώτο, να συγκατατεθούν στην ένωση. Η απάντηση όμως ήταν μία, καθαρή και ασυμβίβαστη, χωρίς δισταγμό ή φόβο μπροστά στις απειλές των ισχυρών αντιπροσώπων του παλατιού. Όλοι μαζί, Πρώτος και μοναχοί, δήλωσαν ότι είναι πρόθυμοι να μαρτυρήσουν για την ορθόδοξη πίστη, τη μόνη αληθινή.

Μάταια οι απεσταλμένοι του αυτοκράτορα απείλησαν τους μοναχούς με κολαστήρια και τον Πρώτο με αγχόνη. Με παρρησία και ετοιμότητα μαρτυρίου μίλησαν εναντίον της ένωσης με τους εκπροσώπους του Πάπα. Όταν ο διάλογος κρίθηκε άκαρπος, οι λατινόφρονες ξεκίνησαν τα βασανιστήρια με σκληρότητα.

Όσο όμως βασάνιζαν τους Αγιορείτες, τόσο πιο δυνατά εκείνοι ομολογούσαν την Ορθόδοξη πίστη μέσα στους πόνους. Έτσι διατάχθηκε ο σκληρός θάνατος, αγχόνη για τον Πρώτο του Αγίου Όρους και σφαγή για τους μοναχούς. Οι στρατιώτες όρμησαν στη μονή του Πρωτάτου, παρέδωσαν στη φωτιά τον περίφημο ναό, που ήταν η μοναδική βασιλική του Όρους, και λεηλάτησαν τα μοναχικά καταλύματα.

Σε εκείνη την επίθεση μαρτύρησαν μοναχοί από τις ιερές μονές Βατοπαιδίου, Ιβήρων, Ζωγράφου και Ξενοφώντος. Όσοι είχαν κρυφτεί στις σπηλιές γύρω από τις Καρυές βρέθηκαν από τους διώκτες και θανατώθηκαν με τα ξίφη. Το ιερό χώμα βάφτηκε με το αίμα τους και η πληθώρα των οσίων προσέφερε στον Θεό την τελευταία λατρεία της.

Ο ιεροδιάκονος Αρκάδιος ο Βατοπαιδινός διέσωσε πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή και τον θάνατο του Πρώτου Κοσμά μετά από έρευνα σχεδόν τριάντα ετών. Διηγείται ότι Πατριαρχική Εξαρχία, η οποία ήλθε στο Άγιο Όρος για να ρυθμίσει εσωτερικές διαφορές, αποφάσισε να σταλεί Πρώτος από τις μονές του Φαλακρού ή του Πλακά. Έτσι εξελέγη ο Κοσμάς από τη μονή του Πλακέως, που βρισκόταν ανάμεσα στις μονές Βατοπαιδίου και Εσφιγμένου, στην τοποθεσία που σήμερα ονομάζεται Ζευγαρόσπιτα.

Αυτός ο μακάριος ηγέτης φονεύθηκε από τους λατινόφρονες, αφού πρώτα ήλεγξε με παρρησία την αίρεση που του παρουσίαζαν. Οι Αγιορείτες αποδείχθηκαν στις Καρυές βράχοι ακλόνητοι μπροστά στις πιέσεις και στις βασανιστικές μεθόδους των διωκτών. Το αίμα τους ανέβηκε στον ουρανό μαζί με τις ψυχές τους σαν θυμίαμα ευωδιαστό μπροστά στον Θεό.

Αφού είχαν προσφέρει στον Κύριο όλη τη ζωή τους μέσα στην άσκηση, τελευταία πρόσφεραν και το ίδιο τους το αίμα. Έγινε έτσι φανερό πως η πίστη της Εκκλησίας δεν διαπραγματεύεται και δεν συμβιβάζεται με καμιά εξουσιαστική απαίτηση, όσο μεγάλη και αν είναι. Το μαρτύριο των οσιομαρτύρων και ιδιαίτερα ο απαγχονισμός του Πρώτου Κοσμά του Βατοπαιδινού επιβεβαιώθηκε με τρόπο θαυμαστό μέσα στους αιώνες.

Η Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους προχώρησε στην ανακομιδή των λειψάνων του αγίου το έτος χίλια εννιακόσια ογδόντα ένα, στον ακριβή τόπο που ανέφερε η ζωντανή παράδοση των πατέρων. Εκεί υπήρχε πάντοτε αναμμένη κανδήλα, που μαρτυρούσε σιωπηλά τη συνεχή τιμή των Αγιορειτών προς τον μάρτυρα ηγέτη τους. Η μνήμη του πληρώματος των οσιομαρτύρων τιμάται στις πέντε Δεκεμβρίου κάθε χρόνου με ευλάβεια από όλη την αθωνική πολιτεία.

Πλήρη ασματική ακολουθία και παρακλητικό κανόνα προς τιμή του Πρώτου Κοσμά και των συναθλησάντων μαζί του συνέταξε ο υμνογράφος ιερομόναχος Αθανάσιος ο Σιμωνοπετρίτης. Έτσι η Εκκλησία διατηρεί ζωντανή την ομολογία εκείνων των πατέρων, που προτίμησαν τον θάνατο από την προδοσία της πίστης. Οι Καρυές, καρδιά της διοίκησης του Όρους, παραμένουν τόπος αγιασμένος από το αίμα των μαρτύρων.

Η μνήμη τους θυμίζει στους πιστούς ότι η Ορθοδοξία διατηρήθηκε μέσα από τη γενναιότητα και την αυταπάρνηση αγίων ψυχών.