Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε», ο Κήρυκας της Μετανοίας

Σε ένα χωριό κοντά στην Τραπεζούντα του Πόντου, ο γιος ενός πλούσιου γαιοκτήμονα πήρε μια απόφαση που άλλαξε τη ζωή του για πάντα. Όταν τον έστειλε ο πατέρας του να επιθεωρήσει τα κτήματα, αντίκρισε τη φτώχεια των εργατών και αποφάσισε να εγκαταλείψει τα πάντα. Η γέννησή του τοποθετείται γύρω στο εννιακόσια είκοσι μετά Χριστόν, σε οικογένεια πιστή και εύπορη.

Από μικρός φανέρωνε σύνεση, αγάπη στην προσευχή και βαθιά κλίση προς την αρετή και την εγκράτεια. Η συνάντησή του με τον μόχθο των φτωχών δεν τον εξόργισε, αλλά τον έκανε να στοχαστεί τη ματαιότητα των επίγειων αγαθών. Σκέφτηκε πόσους κόπους και πόσες μάταιες ελπίδες σωρεύει ο άνθρωπος, για να καταλήξει σε έναν στενό τάφο.

Έτσι αποφάσισε να αφήσει σπίτι, πλούτη και συγγενείς και να αναζητήσει την αιώνια ζωή κοντά στους μοναχούς. Κρυφά από τους γονείς του ανέβηκε στη μονή της Χρυσής Πέτρας, που βρισκόταν ανάμεσα στον Πόντο και την Παφλαγονία. Ο ηγούμενος είχε πληροφορηθεί θεϊκά τον ερχομό του νεαρού και τον υποδέχτηκε με χαρά μέσα στη θεία Λειτουργία.

Τον έντυσε αμέσως το μέγα και αγγελικό σχήμα, χωρίς να ζητήσει τη συνηθισμένη δοκιμασία των αρχαρίων. Στη μονή έγινε γρήγορα παράδειγμα για τους έμπειρους αδελφούς με την ολόψυχη υπακοή και την ταπείνωσή του. Δεχόταν τα πιο βαριά διακονήματα και τα πιο κοπιαστικά έργα με χαρά και χωρίς γογγυσμό.

Έτρωγε μόνο μια φορά την εβδομάδα, αφού πρώτα κοινωνούσε τα Άχραντα Μυστήρια στον ναό. Αρκούνταν σε λίγο ξεροκόμματο και λίγο νερό, και περνούσε όλες τις νύχτες του στην προσευχή και στη δέηση. Το πρόσωπό του ήταν διαρκώς βρεγμένο από τα δάκρυα του πένθους και της κατάνυξης για τη σωτηρία.

Μετά από δύο χρόνια ο ηγούμενος του έδωσε ευλογία να αποσυρθεί μόνος σε ένα ησυχαστικό κελί. Εκεί αφοσιώθηκε αποκλειστικά στο έργο του Θεού, στη νηστεία και στη συντριβή της καρδιάς. Έχυνε τόσα δάκρυα, ώστε το δάπεδο του κελιού του ήταν συνεχώς υγρό και μουσκεμένο.

Όταν τον ρωτούσαν γιατί κλαίει τόσο πολύ, απαντούσε ότι θρηνεί την ένδυση της σάρκας. Ο Κύριος του έδωσε στην καρδιά ένα προγευστικό όραμα των αγαθών της ουράνιας Βασιλείας. Η αίσθηση της αναξιότητας και ο φόβος της στέρησης τον έκαναν να δακρύζει ποτάμι.

Πέρασε δώδεκα ολόκληρα χρόνια μέσα σε εκείνο το κελί και έφτασε στη μακάρια απάθεια και στην καθαρότητα της καρδιάς. Ο πνευματικός του πατέρας έλαβε τότε νέα θεϊκή αποκάλυψη για τη μελλοντική αποστολή του οσίου ασκητή. Έμαθε ότι ο Θεός καλεί τον Νίκωνα να βγει από τον τόπο της ησυχίας και να ριχτεί στο αποστολικό κήρυγμα.

Του είπε να ξεκινήσει και να διδάξει σε όλους τους ανθρώπους το έλεος του Θεού και τον δρόμο της σωτηρίας. Όπου τον οδηγούσε η Πρόνοια, θα κήρυττε τα λόγια του Κυρίου και του Προδρόμου, καλώντας σε μετάνοια. Όλοι οι αδελφοί της μονής συγκεντρώθηκαν και έκλαψαν για τον επικείμενο χωρισμό από τον αγαπημένο τους συνασκητή.

Λίγες μέρες αργότερα ο πατέρας του, συνοδευόμενος από τους υπηρέτες, ετοιμαζόταν να τον αρπάξει και να τον επιστρέψει. Ο όσιος Νίκων πέρασε όμως θαυματουργικά ένα ποτάμι που είχε ξεχειλίσει και ορμούσε άγριο. Στάθηκε σιωπηλός στην απέναντι όχθη, υποκλίθηκε τρεις φορές μπροστά στον θλιμμένο πατέρα του και συνέχισε.

Δεν γύρισε καθόλου το βλέμμα του πίσω, θυμίζοντας τον λόγο του Κυρίου για την προσήλωση στο άροτρο. Σαν άλλος Πρόδρομος, ο Νίκων προχωρούσε πεζός μέσα από δρόμους, πόλεις και χωριά της Ανατολής. Φορούσε έναν φτωχό χιτώνα, ήταν ξυπόλητος και τρεφόταν με όσα του πρόσφεραν οι άνθρωποι ή έβρισκε στον δρόμο.

Σε όλους κήρυττε τη μετάνοια, τα δάκρυα και το μήνυμα της σωτηρίας μέσα από την αγγελική ζωή. Κατά την παραγγελία του Κυρίου δεν κρατούσε ραβδί, ούτε σακούλι, ούτε ψωμί, ούτε χρήματα στους κόπους του. Πορευόταν εκεί όπου τον οδηγούσε ο Θεός, ακόμη και μέσα από πειρασμούς και επιθέσεις των πονηρών δαιμόνων.

Μετά από τρία χρόνια συνεχούς αποστολικής περιοδείας ξεκίνησε για το νησί της Κρήτης. Ο τόπος είχε μόλις απελευθερωθεί από μακρά αραβική κατοχή χάρη στον στρατηγό Νικηφόρο Φωκά. Η ηθική κατάσταση των κατοίκων ήταν πεσμένη και οι χριστιανικές αρετές περιφρονούνταν ή είχαν λησμονηθεί τελείως.

Πιθανόν συνοδευόμενος από τον όσιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη, ο Νίκων δίδαξε εκεί επί επτά χρόνια. Συνέβαλε σημαντικά στην αποκατάσταση της χριστιανικής ζωής, ανέγειρε εκκλησίες και αναζωπύρωσε το φρόνημα των πιστών. Από την Κρήτη πέρασε στην ηπειρωτική Ελλάδα, στην Επίδαυρο και στη Δαμαλά της Τροιζηνίας.

Στη συνέχεια έφτασε διά θαλάσσης στην Αθήνα, όπου τον αγάπησαν θερμά οι κάτοικοι της πόλης. Από εκεί συνέχισε το ιεραποστολικό του ταξίδι προς το νησί της Εύβοιας με μεγάλη επιτυχία και ανταπόκριση. Στη Χαλκίδα τόσος κόσμος συνέρρεε για να ακούσει το κήρυγμά του, ώστε στεκόταν μέρα και νύχτα κοντά του.

Πάνω στο υψηλό φρούριο του Ευρίπου μίλησε για τη ρευστότητα και τη μεταβλητότητα του εγκοσμίου βίου. Έσωσε θαυματουργικά ένα παιδί που είχε πέσει από ψηλά, και θεράπευσε επίσης μια δαιμονισμένη γυναίκα με δημόσια προσευχή. Στηρίζοντας τα λόγια του με σημεία και θεραπείες, πολλοί ξεκινούσαν τότε νέα ζωή αρετής και αγιότητας.

Πέρασε κατόπιν από τη Θήβα και έφτασε πεζός στην Κόρινθο, κηρύττοντας κατά το πρότυπο του αποστόλου Παύλου. Μέσα από το Άργος και το Ναύπλιο σκόρπισε τον καλό σπόρο του Ευαγγελίου σε όλη την Πελοπόννησο. Έφτασε στη Λακεδαιμονία, τη Σπάρτη, γύρω στα εννιακόσια εβδομήντα μετά Χριστόν, και ξεκούρασε λίγο τα κουρασμένα του βήματα.

Σύντομα όμως ξανάρχισε τις περιοδείες και τις προσκυνηματικές του πορείες προς διάφορους τόπους. Στον δρόμο αρρώστησε βαριά και αναγκάστηκε να μείνει σε μια σπηλιά, όπου ανέβλυσε για χάρη των πιστών μια θαυματουργική πηγή. Όταν συνήλθε από την αρρώστια του, οι κάτοικοι της Σπάρτης ήρθαν και του ζήτησαν επειγόντως βοήθεια.

Μια θανατηφόρα επιδημία είχε πέσει πάνω στην πόλη και θέριζε αλύπητα τους ανθρώπους κάθε ηλικίας. Ο όσιος τους ελευθέρωσε με τη δύναμη της προσευχής και αποφάσισε να μείνει εκεί μόνιμα. Έγινε πολύ αγαπητός σε όλους τους κατοίκους, που έτρεχαν για θεραπεία και για να ακούσουν τη γλυκιά διδασκαλία του.

Με την ευλογία του επισκόπου Θεοπέμπτου ξεκίνησε την ανέγερση ενός μεγάλου και λαμπρού ναού του Σωτήρος. Όλοι οι κάτοικοι συμμετείχαν με ζήλο στα έργα, και πολλές φορές δέχτηκε θαυματουργικά τη βοήθεια του Θεού. Μετακίνησε μεγάλους βράχους με την προσευχή και εξασφάλισε υλικά που έλειπαν και τροφή για τους εργάτες.

Υπέφερε ακόμη και κακομεταχείριση από κάποιους που νόμιζαν πως δεν είχαν πληρωθεί δίκαια τον κόπο τους. Όταν ολοκληρώθηκε ο ναός, ο όσιος συνέχισε εκεί το κήρυγμα και δεχόταν πλήθος προσκυνητών μέχρι το τέλος του. Στο τέλος της ζωής του ίδρυσε δίπλα και ένα μικρό μοναστήρι, όπου δεχόταν μαθητές και πνευματικά παιδιά.

Έλαμψε ακόμη πολλά χρόνια με θαύματα και διδασκαλία, ώσπου αρρώστησε και ετοιμάστηκε για την αναχώρησή του. Μάζεψε γύρω του τους μαθητές, τους συνεργάτες και τους πολλούς ευεργέτες του ταπεινού μοναστηριού του. Τους έδωσε τις τελευταίες πατρικές παραγγελίες με δάκρυα και με την αυθεντία ενός γνήσιου πνευματικού πατέρα.

Τους θύμισε πως πρέπει να μετανοούν και να επιστρέφουν στον Θεό από τώρα, όσο υπάρχει ακόμη καιρός. Μετά τον θάνατο, τους τόνισε, δεν υπάρχει πια καμία δυνατότητα μετανοίας ούτε διόρθωσης της ζωής. Τους παρηγόρησε για τον επικείμενο χωρισμό μιλώντας τους για την ανάσταση των νεκρών και την αιώνια ζωή.

Τους παράγγειλε να φυλάνε σαν πολυτιμότερο αγαθό την αγάπη προς τον Θεό και προς τους ανθρώπους. Να αποφεύγουν την υπερηφάνεια και να αγκαλιάζουν την ταπεινοφροσύνη σε κάθε στιγμή της ζωής τους. Να μην περιφρονούν τους φτωχούς και να φεύγουν μακριά από κάθε κακία, ζήλεια και μνησικακία.

Να συγχωρούν τους αδελφούς τους, να πηγαίνουν τακτικά στην εκκλησία και να εξομολογούνται συχνά τις αμαρτίες τους. Τους υποσχέθηκε πως, αν φυλάξουν αυτές τις εντολές, δεν θα τους εγκαταλείψει ποτέ και θα τους προστατεύει. Αφού τους εμπιστεύτηκε στην προστασία του Θεού, ύψωσε ακόμη μια φορά τα χέρια του και παρέδωσε το πνεύμα του γύρω στα χίλια μετά Χριστόν.

Οι κάτοικοι της Σπάρτης τον τίμησαν αμέσως ως άγιο και προστάτη της πόλης τους με βαθιά πίστη.