Ο Άγιος Πρόκλος και το όραμα του Αποστόλου Παύλου

Ένα παιδί αρπάχθηκε από αόρατη δύναμη μπροστά στον λαό της Κωνσταντινούπολης και ακούστηκε ο Τρισάγιος ύμνος από τα ουράνια. Ο νεαρός Πρόκλος, μαθητής του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αξιώθηκε να δει τον Απόστολο Παύλο να ψιθυρίζει μυστικά στο αυτί του διδασκάλου του. Ο Άγιος Πρόκλος υπήρξε γνήσιος μαθητής του μεγάλου ιεράρχη και αφιέρωσε τη ζωή του στην προσευχή και στη μελέτη των Γραφών.

Από τα νεανικά του χρόνια διακρινόταν για την παιδεία, την αρετή και τη χάρη της διδασκαλίας. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος τον τίμησε αρχικά με τον βαθμό του διακόνου και έπειτα με την ιεροσύνη. Κοντά στον σπουδαίο πατέρα της Εκκλησίας ο Πρόκλος έμαθε να ερμηνεύει τις Γραφές με βάθος και να εκφράζει τις σκέψεις του με ωραίο και καθαρό λόγο.

Έζησε δίπλα του ως πιστός υπηρέτης και πνευματικό τέκνο, μαθαίνοντας από κάθε του κίνηση. Ήταν εκείνος που εισήγαγε στον πατριάρχη τους ανθρώπους που ζητούσαν τη βοήθεια ή τη συμβουλή του. Με την υπακοή και την ταπείνωσή του κέρδισε την εμπιστοσύνη του διδασκάλου του και τον σεβασμό του πιστού λαού.

Κάποτε ένας άρχοντας της Κωνσταντινούπολης συκοφαντήθηκε από φθονερούς εχθρούς και έχασε την εύνοια του αυτοκράτορα Αρκαδίου. Ο άνθρωπος αυτός ζήτησε να συναντήσει τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο νύχτα, για να μην τον δουν οι εχθροί του και τον συκοφαντήσουν ακόμη περισσότερο. Ο πατριάρχης παρήγγειλε στον Πρόκλο να τον υποδεχθεί και να τον οδηγήσει στο κελί του.

Όταν ήρθε η ώρα, ο Πρόκλος πλησίασε την πόρτα της κάμαρας και είδε μέσα από τη χαραμάδα κάτι παράξενο. Ο Ιωάννης καθόταν και έγραφε, ενώ πίσω του στεκόταν ένας άνδρας με φαλακρό μέτωπο και πλατιά γενειάδα, ο οποίος του ψιθύριζε λόγια στο δεξί αυτί. Ο Πρόκλος δεν τόλμησε να διακόψει τη συνομιλία και επέστρεψε στον επισκέπτη με ταραχή στην ψυχή.

Του είπε να περιμένει, γιατί κάποιος άλλος βρισκόταν ήδη μέσα με τον πατριάρχη. Όμως δεν μπορούσε να εξηγήσει πώς εκείνος ο άγνωστος είχε εισέλθει χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς. Ο άρχοντας περίμενε υπομονετικά, αλλά η συνομιλία δεν τελείωνε με κανέναν τρόπο.

Η ίδια σκηνή επαναλήφθηκε και τη δεύτερη και την τρίτη νύχτα, χωρίς ο Πρόκλος να καταλαβαίνει τι ακριβώς συνέβαινε. Ο πιστός υπηρέτης αποφάσισε να μείνει άγρυπνος και νηστικός μπροστά στην πόρτα, μέχρι να ανακαλύψει την αλήθεια του μυστηρίου. Όταν ήρθε το πρωί, ο Ιωάννης τον κάλεσε και τον ρώτησε γιατί δεν είχε φέρει τον άρχοντα στην κάμαρα.

Ο Πρόκλος του απάντησε ότι κάποιος άλλος συνομιλούσε μαζί του κάθε φορά και του περιέγραψε αναλυτικά τη μορφή του ξένου επισκέπτη. Ο πατριάρχης απόρησε και είπε πως κανείς δεν είχε εισέλθει στο κελί του εκείνες τις νύχτες. Τότε το βλέμμα του Πρόκλου έπεσε στην εικόνα του Αποστόλου Παύλου, που βρισκόταν στον τοίχο της κάμαρας.

Αμέσως αναγνώρισε τη μορφή και αναφώνησε με συγκίνηση ότι αυτός ήταν ο μυστικός συνομιλητής. Οι δύο άνδρες δόξασαν τον Θεό, ο ένας γιατί εμπνεόταν κρυφά από τον μεγάλο Απόστολο και ο άλλος γιατί αξιώθηκε ένα τόσο μεγάλο όραμα. Μετά την εξορία και την κοίμηση του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, ο Πρόκλος συνέχισε τον πνευματικό αγώνα του στην Κωνσταντινούπολη.

Ο πατριάρχης Σισίνιος τον χειροτόνησε επίσκοπο Κυζίκου, αλλά οι κληρικοί της περιοχής, παρασυρμένοι από αιρετικές διδασκαλίες, δεν τον δέχθηκαν στον θρόνο του. Ο άγιος επέστρεψε στη βασιλεύουσα και αφιερώθηκε στο κήρυγμα του θείου λόγου μέσα στις εκκλησίες της πόλης. Στήριζε τον λαό στην ορθόδοξη πίστη και έλεγχε με παρρησία την ασέβεια των αιρετικών.

Σε μια ομιλία του ενώπιον του Νεστορίου υπερασπίστηκε με θάρρος τον τίτλο της Θεοτόκου για την Παναγία. Όταν εκοιμήθη ο πατριάρχης Μαξιμιανός, ο Πρόκλος εκλέχθηκε διάδοχός του και ανέβηκε στον θρόνο πριν ακόμη γίνει η ταφή του προκατόχου του. Η ανύψωσή του στο ύψιστο αξίωμα έγινε την Αγία και Μεγάλη Πέμπτη με κάθε λαμπρότητα και πνευματική κατάνυξη.

Από την πρώτη στιγμή της πατριαρχίας του φρόντισε για την ενότητα του ποιμνίου και την καθαρότητα της διδασκαλίας. Έγινε φάρος ορθοδοξίας σε χρόνια δύσκολα και ταραγμένα. Πρώτη φροντίδα του νέου πατριάρχη ήταν η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του δασκάλου του από τα Κόμανα στην Κωνσταντινούπολη.

Έπεισε τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Δεύτερο, γιο του Αρκαδίου, να επιστραφούν τα οστά του Χρυσοστόμου στη βασιλεύουσα με κάθε τιμή. Κατά τα χρόνια της πατριαρχίας του η αυτοκρατορία δοκιμάστηκε από φοβερό σεισμό, ο οποίος διήρκεσε έξι μήνες. Πολλά μεγαλόπρεπα κτίρια, εκκλησίες, ανάκτορα και τα πέτρινα τείχη της πόλης γκρεμίστηκαν συθέμελα από τη βία της φύσης.

Ολόκληρα χωριά καταπλακώθηκαν από τη γη και κάποια νησιά εξαφανίστηκαν τελείως μέσα στη θάλασσα. Πηγές και ποτάμια ξεράθηκαν ξαφνικά, ενώ σε άνυδρους τόπους ανάβλυσαν καινούργια νερά. Η συμφορά χτύπησε ιδιαίτερα τη Βιθυνία, τον Ελλήσποντο και τη Φρυγία με τρομερή σφοδρότητα.

Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος και η βασίλισσα Πουλχερία βγήκαν έξω από την πόλη μαζί με τον πατριάρχη και όλο τον λαό. Εκεί τελούσαν λιτανείες και ικέτευαν τον Κύριο να σπλαχνιστεί τους ανθρώπους και να σταματήσει η οργή της φύσης. Καθώς ο τρομαγμένος λαός φώναζε το «Κύριε ελέησον», ένα παιδί αρπάχθηκε αιφνιδίως από αόρατη δύναμη και ανέβηκε σε ύψος που δεν μπορούσε πια να το φτάσει το μάτι.

Μετά από λίγη ώρα κατέβηκε πάλι σώο και αβλαβές μπροστά στα έκπληκτα μάτια του πλήθους. Διηγήθηκε στον αυτοκράτορα, στον πατριάρχη και σε ολόκληρο τον λαό ότι άκουσε τους αγγέλους να ψάλλουν στους ουρανούς τον ύμνο «Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος». Ολόκληρο το πλήθος άρχισε αμέσως να επαναλαμβάνει τον τρισάγιο ύμνο, προσθέτοντας την ικεσία «ελέησον ημάς».

Τότε ο σεισμός σταμάτησε και η γη ηρέμησε, ενώ το παιδί παρέδωσε το πνεύμα του στον Θεό και ετάφη με τιμές στον ναό της Αγίας Ειρήνης. Από εκείνη τη στιγμή ο τρισάγιος ύμνος καθιερώθηκε σε όλη την Εκκλησία και ψάλλεται μέχρι σήμερα. Το ποίμνιο της πόλης αγάπησε βαθιά τον ποιμένα του για την ασκητική του ζωή, για τη μέριμνά του προς τους αδυνάτους και για τα φλογερά του κηρύγματα.

Από τα συγγράμματα του Αγίου Προκλου σώζονται μέχρι σήμερα πολλά κείμενα μεγάλης πνευματικής αξίας. Πιο γνωστοί είναι οι λόγοι του εναντίον των Νεστοριανών, δύο πραγματείες προς τιμήν της Θεοτόκου και τέσσερις λόγοι για τη Γέννηση του Χριστού. Σε αυτά τα έργα παρουσιάζει με σαφήνεια την ορθόδοξη διδασκαλία για τη σάρκωση του Υιού του Θεού και την ενανθρώπησή του.

Η αδιάκοπη φροντίδα του για την ευταξία των εκκλησιαστικών πραγμάτων του χάρισε τον σεβασμό και την αγάπη όλων των πιστών. Πατριάρχευσε για δώδεκα ολόκληρα χρόνια με πραγματική ποιμαντική σύνεση και ακούραστο ζήλο. Όλα αυτά τα χρόνια ποίμανε με αξιοπρέπεια και αγάπη το ποίμνιο του Χριστού μέχρι το τέλος της ζωής του.

Περιστοιχισμένος από την τιμή του λαού και τον σεβασμό των συγχρόνων του, ο άγιος παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο. Η μνήμη του τιμάται με κατάνυξη στις είκοσι Νοεμβρίου από ολόκληρη την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η ζωή και η διδασκαλία του παραμένουν φωτεινό παράδειγμα ορθόδοξης ποιμαντικής διακονίας μέσα στους αιώνες.