Σύναξη της Παναγίας της Μαχαιριώτισσας

Ένα μαχαίρι, δοσμένο θαυματουργικά από την ίδια την Παναγία, οδήγησε δύο ασκητές να ανακαλύψουν μια χαμένη εικόνα μέσα στα βάτα ενός βουνού της Κύπρου. Η εικόνα αυτή, που η παράδοση θέλει να την έχει φιλοτεχνήσει ο ίδιος ο Ευαγγελιστής Λουκάς, βρισκόταν κάποτε στις Βλαχέρνες της Κωνσταντινούπολης. Η Παναγία η Μαχαιριώτισσα είναι μια θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου που φυλάσσεται στην Ιερά Μονή του Μαχαιρά στην Κύπρο.

Με την εικόνα αυτή συνδέεται ιστορικά και πνευματικά και η ίδια η Μονή, η οποία οφείλει το όνομά της στην ιστορία της εικόνας. Η παράδοση την κατατάσσει ανάμεσα στις εβδομήντα εικόνες της Θεοτόκου που φιλοτέχνησε ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς. Τον παλιό καιρό η εικόνα βρισκόταν πάνω από την Αγία Σορό στον περίφημο ναό της Παναγίας στις Βλαχέρνες της Κωνσταντινούπολης.

Στην Αγία Σορό φυλάσσονταν η Τιμία Εσθήτα και η Αγία Ζώνη της Θεοτόκου, δύο από τα πιο σεβάσμια κειμήλια της Εκκλησίας. Αυτή τη σύνδεση τη μαρτυρεί και η αρχική επιγραφή «Αγιοσορίτισσα» που έφερε η εικόνα. Αργότερα η ονομασία της άλλαξε και η εικόνα έγινε γνωστή με το όνομα Μαχαιριώτισσα, από τη λέξη μαχαίρι.

Σύμφωνα με μια προφορική παράδοση, η εικόνα έφτασε στην Κύπρο κατά τη διάρκεια της Εικονομαχίας, που κράτησε από το επτακόσια δεκαέξι μέχρι το οκτακόσια σαράντα τρία μετά Χριστόν. Ένας ευλαβής ασκητής την πήρε μαζί του από την Κωνσταντινούπολη και πέρασε στο νησί για να τη γλιτώσει από τις διώξεις. Εγκαταστάθηκε σε μια σπηλιά, ακριβώς στην τοποθεσία όπου σήμερα στέκει η ιερά μονή.

Μετά την κοίμηση του ασκητή, η εικόνα ξεχάστηκε και τα βάτα κάλυψαν σιγά σιγά την είσοδο της σπηλιάς. Έτσι έμεινε κρυμμένη για αρκετούς αιώνες, μέχρι τα χρόνια του δωδέκατου αιώνα μετά Χριστόν. Τότε η Παναγία φανερώθηκε με θαυματουργό τρόπο στους οσίους ασκητές Νεόφυτο και Ιγνάτιο και τους έδωσε ένα μαχαίρι.

Με αυτό το μαχαίρι οι δύο όσιοι έκοψαν τα πυκνά βάτα και αποκάλυψαν την κρυμμένη εικόνα της Θεοτόκου. Όταν ο όσιος Νεόφυτος εκοιμήθη, κοντά στον Ιγνάτιο ήρθε ένας άλλος γέρων μοναχός, ο Προκόπιος. Οι δύο πατέρες συνέχισαν μαζί τον ασκητικό αγώνα και η φήμη τους τράβηξε στο μέρος πολλούς νέους μοναχούς που ήθελαν να ζήσουν δίπλα τους.

Καθώς η αδελφότητα μεγάλωσε και έγινε πολυπληθής, οι δύο πατέρες αποφάσισαν να ανεγείρουν κανονικό μοναστήρι. Η νέα μονή θα ακολουθούσε το κοινοβιακό πρότυπο που τηρούσαν τα μεγάλα μοναστικά κέντρα της εποχής. Έτσι ιδρύθηκε η Ιερά, Βασιλική και Σταυροπηγιακή Μονή της Παναγίας του Μαχαιρά, ένας τόπος προσευχής και ασκήσεως που ζει μέχρι σήμερα.

Η μονή βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της οροσειράς του Τροόδους, κοντά στην κορυφή που λέγεται Κιόνια. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο οκτακόσια εβδομήντα μέτρων, πάνω σε μια όμορφη βουνοπλαγιά κατάφυτη από πεύκα. Η πλαγιά αυτή καταλήγει στον χείμαρρο Πεδιαίο, σε ένα τοπίο γαλήνιο και κατανυκτικό.

Η μονή ονομάζεται Βασιλική γιατί η ανέγερσή της πραγματοποιήθηκε με βασιλική οικονομική βοήθεια. Ονομάζεται Σταυροπηγιακή γιατί κατέστη εκκλησιαστικά αυτοδιοίκητη και υπάγεται απευθείας στον Πατριάρχη. Ο όρος αυτός συμβολίζεται με την τοποθέτηση σταυρού στα θεμέλια του οικοδομήματος κατά την πατριαρχική ευλογία.

Από τότε η μονή στέκει ως ένα από τα σπουδαιότερα πνευματικά κέντρα της Κύπρου και συγκεντρώνει πλήθος προσκυνητών απ' όλο το νησί και πέρα. Η Σύναξη της Παναγίας της Μαχαιριώτισσας εορτάζεται κάθε χρόνο στις δεκαοκτώ Οκτωβρίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία τιμά και τον Άγιο Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά. Η σύνδεση αυτή δεν είναι τυχαία, αφού η παράδοση αποδίδει στον Ευαγγελιστή Λουκά την αγιογράφηση της ίδιας της εικόνας.

Η θαυματουργή εικόνα φυλάσσεται με ιδιαίτερη ευλάβεια μέσα στο Καθολικό της Ιεράς Μονής του Μαχαιρά. Εκεί την προσκυνούν αδιάκοπα οι μοναχοί και αμέτρητοι πιστοί που ανεβαίνουν στη μονή για να ζητήσουν τη μεσιτεία της Παναγίας. Το Καθολικό της μονής πανηγυρίζει επίσης στα Εισόδια της Θεοτόκου, στις είκοσι μία Νοεμβρίου, με λαμπρή ακολουθία και κατάνυξη.

Έτσι η μνήμη της Μαχαιριώτισσας τιμάται διπλά μέσα στο εκκλησιαστικό έτος και κρατά ζωντανή την ιστορία της. Το μαχαίρι που έδωσε η Παναγία στους δύο οσίους έγινε το σύμβολο της μονής και η αιτία της ονομασίας της. Μέσα από αυτή τη μικρή και ταπεινή ιστορία φανερώνεται η μεγάλη πρόνοια της Θεοτόκου για τους ανθρώπους.

Η Παναγία η Μαχαιριώτισσα συνεχίζει να σκεπάζει με τις πρεσβείες της την Κύπρο και κάθε ψυχή που καταφεύγει με πίστη κοντά της.