Ο Όσιος Νεκτάριος της Όπτινα

Δύο ολόκληρες ώρες κράτησε η πρώτη συνομιλία ενός φτωχού νεαρού υπαλλήλου με τον μεγάλο στάρετς Αμβρόσιο της Όπτινα, και εκείνη η συνάντηση άλλαξε για πάντα τη ζωή του. Όταν αργότερα οι πατέρες της μονής τον εξέλεξαν πνευματικό οδηγό, εκείνος δέχτηκε μόνο από υπακοή, χωρίς καμία δική του επιθυμία για διάκριση. Ο μικρός Νικόλαος Τίχονοφ γεννήθηκε το χίλια οκτακόσια πενήντα επτά μέσα σε μια οικογένεια που γνώριζε καλά τη στέρηση και τον κόπο.

Από νωρίς αναγκάστηκε να εργαστεί κοντά σε έναν έμπορο, ο οποίος τον συμπάθησε τόσο πολύ ώστε ήθελε να τον κάνει γαμπρό του. Μια ηλικιωμένη μοναχή όμως τον συμβούλεψε να πάει πρώτα στην Όπτινα και να ρωτήσει τους αγίους πατέρες της μονής. Εκεί ο στάρετς Αμβρόσιος τον ξεχώρισε αμέσως από τους άλλους προσκυνητές και του μίλησε με ιδιαίτερη προσοχή.

Έπειτα από εκείνη τη μακρά συνομιλία, ο νεαρός αποφάσισε να μείνει μοναχός και να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Θεό. Παρέμεινε υπό την καθοδήγηση του πατρός Ανατολίου για περισσότερα από είκοσι χρόνια, με βαθιά αφοσίωση. Συγχρόνως πήγαινε συχνά και συμβουλευόταν τον πατέρα Αμβρόσιο σε κάθε δύσκολο ζήτημα της εσωτερικής του πορείας.

Με μεγάλο ζήλο μελετούσε τα έργα των αγίων πατέρων και προόδευε σταθερά στην πνευματική ζωή και την αρετή. Είχε ζωηρό ενδιαφέρον για λογοτεχνικά, καλλιτεχνικά και επιστημονικά θέματα, χωρίς όμως να χάνει την προσευχητική του διάθεση. Χειροτονήθηκε ιερέας το χίλια οκτακόσια ενενήντα οκτώ και επιθυμούσε να εργαστεί σε μακρινή ιεραποστολή.

Ο πνευματικός του πατέρας όμως δεν έδωσε την ευλογία και έτσι παρέμεινε στη σκήτη της Όπτινα. Εκεί παραδόθηκε ολοκληρωτικά στη νοερά προσευχή και στη βαθιά μελέτη της ψυχής του. Σε κάποια περίοδο επιχείρησε να ακολουθήσει την οδό της διά Χριστόν σαλότητας, μιμούμενος μεγάλους ασκητές της παράδοσης.

Οι πατέρες όμως της μονής του απαγόρευσαν τέτοιες ασυνήθιστες συμπεριφορές και τον επανέφεραν στη συνηθισμένη μοναχική τάξη. Στο τέλος της ζωής του ζούσε εντελώς έγκλειστος, δεχόμενος μόνο όσους είχαν πραγματική πνευματική ανάγκη. Έλεγε χαρακτηριστικά πως δύο είναι οι λόγοι για τους οποίους εγκαταλείπει ο μοναχός το κελί του.

Ο πρώτος είναι όταν πηγαίνει στην εκκλησία και ο δεύτερος όταν τον βρίσκει κάποια ασθένεια. Όλα τα υπόλοιπα, σύμφωνα με τη διδασκαλία του, ήταν περιττά για τον αληθινό αγωνιστή. Πολλοί προσκυνητές κατέφθαναν στη σκήτη της Όπτινα για να συναντήσουν τον διακριτικό αυτόν γέροντα και να ακούσουν τα λόγια του.

Στους διανοούμενους που τον επισκέπτονταν έλεγε με απλότητα να μην αφήνουν τους λογισμούς τους να σκορπίζονται παντού. Τους προέτρεπε να σταματήσουν να σκέφτονται επιφανειακά και να αρχίσουν να μελετούν βαθιά μέσα στην ίδια τους την ψυχή. Έλεγε επίσης πως άδικα καυχιούνται οι καλλιτέχνες ότι είναι δημιουργοί των έργων τους.

Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τα λόγια του, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά αναδιατάσσουν με διαφορετικό τρόπο τον κόσμο, τις εικόνες και τα πράγματα που έπλασε ο Θεός. Όλα αυτά γίνονται μέσω του ίδιου του πνεύματος που τους χάρισε ο Δημιουργός. Πρόσθετε όμως πως δεν υπάρχει τέχνη υψηλότερη από την αλλαγή του εαυτού μας και τη μεταμόρφωση της ψυχής.

Το χίλια εννιακόσια δεκατρία οι πατέρες της Όπτινα συγκεντρώθηκαν για να εκλέξουν έναν νέο πνευματικό οδηγό. Ο αρχιμανδρίτης Αγάπιος είχε αποσυρθεί μαζί με ορισμένους μαθητές του σε τόπο με αυστηρότερη ησυχαστική ζωή. Όταν λοιπόν του πρότειναν τη διακονία, εκείνος αρνήθηκε ταπεινά και όρισε στη θέση του τον πατέρα Νεκτάριο, ο οποίος αποδέχτηκε από υπακοή.

Εγκαταστάθηκε στο κελί του στάρετς Αμβροσίου, που βρισκόταν ακριβώς στην είσοδο της ιερής σκήτης της μονής. Είχε δίπλα του τον συνεργάτη του πατέρα Ανατόλιο τον δεύτερο, γνωστό και ως Ποτάποφ, που τον συντρόφευε στο πνευματικό έργο. Με τη βοήθεια εκείνου άρχισε το δύσκολο διακόνημα του πνευματικού οδηγού πλήθους ανθρώπων και μοναχών.

Δεχόταν καθημερινά απελπισμένους, ταραγμένους, αναζητητές και διανοούμενους, χαρίζοντας στον καθένα την κατάλληλη συμβουλή. Το χίλια εννιακόσια είκοσι τρία η ξακουστή μονή της Όπτινα έκλεισε με εντολή των άθεων αρχών της εποχής. Τρία χρόνια αργότερα, το χίλια εννιακόσια είκοσι έξι, το μοναστήρι καταστράφηκε εντελώς από τους λεγόμενους ακτιβιστές του νέου καθεστώτος.

Ο στάρετς Νεκτάριος αναγκάστηκε να φύγει και βρήκε καταφύγιο στο χωριό Χολμίσκα της περιοχής του Μπριάνσκ. Εκεί συνέχισε να δέχεται κρυφά τα πνευματικά του παιδιά και να τους στηρίζει στη δοκιμασία των διωγμών. Κοιμήθηκε ειρηνικά σε μεγάλη ηλικία την εικοστή ενάτη Μαΐου του χίλια εννιακόσια είκοσι οκτώ.

Έπειτα από επτά ολόκληρα χρόνια, όταν άνοιξαν τον τάφο του, βρήκαν το ιερό λείψανό του εντελώς άφθαρτο και ευωδιαστό.