Φιλόθεος ο Κόκκινος, ο Πατριάρχης του Ησυχασμού

Ένας λόγιος μοναχός από τη Θεσσαλονίκη υπέγραψε τον Αγιορειτικό Τόμο και στάθηκε δίπλα στον Γρηγόριο Παλαμά μέσα στις μεγαλύτερες θεολογικές έριδες του Βυζαντίου. Αργότερα, ως Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ανακήρυξε άγιο τον ίδιο τον Παλαμά και συνέθεσε μάλιστα την ιερή ακολουθία προς τιμήν του. Ο Άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος καταγόταν από αξιόλογη οικογένεια της Θεσσαλονίκης και από νεαρή ηλικία αγάπησε με πάθος τη μοναχική ζωή και τη μελέτη.

Έζησε για κάποιο διάστημα στο όρος Σινά και στη συνέχεια ανέβηκε στο Άγιον Όρος, όπου διακρίθηκε για την πνευματική του ωριμότητα και τη βαθιά παιδεία του. Εκλέχθηκε ηγούμενος της Μονής της Μεγίστης Λαύρας ακριβώς κατά την περίοδο των ησυχαστικών ερίδων, σε χρόνια θεολογικής αναταραχής. Με σταθερότητα και θάρρος υπερασπίστηκε την ησυχαστική παράδοση και υπέγραψε τον περίφημο Αγιορειτικό Τόμο το έτος χίλια τριακόσια τριάντα εννέα.

Συνέθεσε επίσης δύο μεγάλους θεολογικούς λόγους εναντίον του Γρηγορίου Ακινδύνου, μέσα από τους οποίους φαίνεται η σπάνια θεολογική του οξυδέρκεια. Η φωνή του ακούστηκε δυνατά μέσα στις συζητήσεις της εποχής και η παρουσία του στην Αθωνική κοινότητα έγινε σημείο αναφοράς για όσους πίστευαν στη νοερά προσευχή. Το έτος χίλια τριακόσια σαράντα επτά εξελέγη μητροπολίτης Ηρακλείας της Θράκης και έλαβε ενεργό μέρος στις θεολογικές συζητήσεις της πρωτεύουσας.

Συμμετείχε στη μεγάλη σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του έτους χίλια τριακόσια πενήντα ένα, η οποία διακήρυξε επίσημα την ορθόδοξη διδασκαλία του Γρηγορίου Παλαμά. Από εκείνη τη σύνοδο προήλθε ο περίφημος Τόμος που κατοχύρωσε θεολογικά την ησυχαστική παράδοση μέσα στη ζωή της Εκκλησίας. Μετά την απομάκρυνση του πατριάρχη Καλλίστου του Πρώτου από τον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, εξελέγη πατριάρχης το έτος χίλια τριακόσια πενήντα τρία.

Όταν όμως ο Κάλλιστος αποκαταστάθηκε, ο Άγιος Φιλόθεος απομακρύνθηκε από τον θρόνο το επόμενο έτος και επέστρεψε σε ησυχαστική σιωπή. Επανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο το έτος χίλια τριακόσια εξήντα τέσσερα και ποίμανε την Εκκλησία με σύνεση και θεολογική σαφήνεια. Κατά τη δεύτερη πατριαρχία του στάθηκε ξανά υπέρμαχος της θεολογίας των ησυχαστών μέσα σε δύσκολες ιστορικές συνθήκες.

Αποδοκίμασε με σθένος την προσπάθεια των αδελφών Δημητρίου και Προχόρου Κυδώνη να εισαγάγουν στο Βυζάντιο τη σχολαστική θεολογία του Θωμά Ακινάτη. Η ποιμαντική του στάση συνδύαζε διάκριση και θεολογική ακρίβεια, χωρίς ποτέ να χάνει τη γλυκύτητα του πνευματικού πατέρα. Στη σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του έτους χίλια τριακόσια εξήντα οκτώ ο Πρόχορος Κυδώνης αφορίστηκε και ανανεώθηκε επίσημα το κύρος του παλαιότερου ησυχαστικού Τόμου.

Ο Άγιος Φιλόθεος όρισε επίσης ότι η μνήμη του Γρηγορίου Παλαμά θα τιμάται κάθε χρόνο τη δεύτερη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Προέστη μάλιστα της επίσημης ανακήρυξης του Παλαμά ως αγίου και συνέθεσε με ευλάβεια την ακολουθία προς τιμήν του. Έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την οργάνωση των Εκκλησιών της Ρωσίας, της Σερβίας, της Βλαχίας και της Βουλγαρίας, στις οποίες διαδόθηκε η ησυχαστική πνευματικότητα.

Φρόντισε ώστε η νοερά προσευχή και η θεολογία του ακτίστου φωτός να γίνουν κοινός θησαυρός όλων των ορθοδόξων λαών της εποχής του. Στις σχέσεις του με τον παπικό θρόνο υποστήριξε την ανάγκη σύγκλησης Οικουμενικής συνόδου για την αντιμετώπιση των θεολογικών διαφορών. Από την περίοδο της παραμονής του στο Άγιον Όρος και μετά συνέγραψε πλήθος θεολογικών έργων, λόγων, βίων και ιερών ακολουθιών.

Τα κείμενά του φανερώνουν τη βαθιά παιδεία, την πνευματική ωριμότητα και την αδιάκοπη αγάπη του προς την ησυχαστική παράδοση των πατέρων. Ο Άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος εκοιμήθη εν Κυρίω το έτος χίλια τριακόσια εβδομήντα εννέα, αφήνοντας πλούσια θεολογική και ποιμαντική κληρονομιά. **Filename:** `10_11_Άγιος_Φιλόθεος_Κόκκινος_Πατριάρχης_Κωνσταντινουπόλεως.