Άγιος Τύχων ο Πατριάρχης Μόσχας και Φωτιστής της Αμερικής

Σχεδόν ένα εκατομμύριο πιστοί συνέρρευσαν στη Μόσχα για να αποχαιρετήσουν τον Πατριάρχη, και ο μεγάλος ναός της Μονής Ντονσκόι δεν χωρούσε το πλήθος που ξεχύθηκε στους γύρω δρόμους. Λίγο πριν την κοιμησή του, ξύπνησε, ρώτησε την ώρα και σταύρωσε τον εαυτό του δύο φορές λέγοντας «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι». Γεννήθηκε στη ρωσική ύπαιθρο τον Ιανουάριο του χιλίων οκτακοσίων εξήντα πέντε, μέσα σε μια οικογένεια ταπεινού ιερέα της επαρχίας Τοροπέτς.

Από παιδί ξεχώριζε για την πραότητα, την ευλάβεια και την αγάπη του προς την Εκκλησία, ενώ μεγάλωνε ανάμεσα στους χωρικούς και τη σκληρή δουλειά τους. Όταν ήταν ακόμη μικρός, ο πατέρας του είδε ένα όνειρο που τον σημάδεψε βαθιά για όλη του τη ζωή. Η μητέρα του ιερέα, που είχε κοιμηθεί, εμφανίστηκε και προφήτευσε τον σύντομο θάνατό του και τη μοίρα των τριών εγγονών της.

Είπε ότι ο ένας θα ήταν δυστυχισμένος, ο άλλος θα πέθαινε νέος, ενώ ο Βασίλειος θα γινόταν μεγάλος άνθρωπος. Η προφητεία επαληθεύτηκε με ακρίβεια και για τα τρία αδέλφια, δίνοντας στον μικρό Βασίλειο μια πρώτη γεύση της θείας πρόνοιας. Από το χίλια οκτακόσια εβδομήντα οκτώ έως το χίλια οκτακόσια ογδόντα τρία ο Βασίλειος σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Πσκωφ με αξιοζήλευτη επιμέλεια.

Ήταν ψηλός, ξανθός, τρυφερός στους τρόπους και πάντοτε πρόθυμος να βοηθήσει τους συμμαθητές του στα μαθήματα και τις γραπτές εργασίες τους. Για την ευλάβεια και την πραότητά του, οι συμμαθητές του τον αποκαλούσαν αστειευόμενοι «επίσκοπο» και «πατριάρχη», χωρίς να γνωρίζουν πόσο προφητικά μιλούσαν. Το χίλια οκτακόσια ογδόντα οκτώ, σε ηλικία είκοσι τριών ετών, αποφοίτησε ως λαϊκός από τη Θεολογική Ακαδημία της Αγίας Πετρούπολης.

Επέστρεψε ως καθηγητής Ηθικής και Δογματικής Θεολογίας στην ίδια σχολή του Πσκωφ που τον είχε αναθρέψει πνευματικά. Ζούσε λιτά και αγνά, αγαπητός σε όλη την πόλη, και το χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα, στα είκοσι έξι του χρόνια, έλαβε το μοναχικό σχήμα. Σχεδόν ολόκληρη η πόλη συγκεντρώθηκε για να παρακολουθήσει την κουρά, καθώς ο σεμνός νέος αφιερωνόταν ολοκληρωτικά στην Εκκλησία.

Έλαβε το όνομα Τύχων προς τιμήν του Αγίου Τύχωνος του Ζαντόνσκ, ενός αγίου που ταίριαζε απόλυτα στη δική του πραεία ψυχή και την ταπεινή του διάθεση. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα δύο μετατέθηκε στη Θεολογική Σχολή του Χολμ και έλαβε το οφφίκιο του αρχιμανδρίτη με πολλή τιμή. Στις δεκαεννέα Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα επτά χειροτονήθηκε επίσκοπος Λούμπλιν και υπηρέτησε ως βοηθός επίσκοπος της επαρχίας του Χολμ.

Με τον ζήλο και την πραότητά του κέρδισε όχι μόνο τους Ρώσους αλλά και τους Λιθουανούς και τους Πολωνούς της περιοχής. Στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα οκτώ έγινε επίσκοπος των Αλεουτίων νήσων και της Αλάσκας, αναλαμβάνοντας τη μέριμνα της Ορθοδοξίας στη μακρινή Αμερική. Εκεί εργάστηκε ακούραστα ως πιστός εργάτης του αμπελώνα του Κυρίου, ταξιδεύοντας σε αχανείς εκτάσεις και στηρίζοντας τους πιστούς.

Αναδιοργάνωσε την επισκοπή και το χίλια εννιακόσια άλλαξε την ονομασία της σε επισκοπή των Αλεουτίων και της Βόρειας Αμερικής. Κλήρος και λαός αγαπούσαν τον αρχιποίμενά τους τόσο, ώστε οι Αμερικανοί τον ανακήρυξαν επίτιμο πολίτη των Ηνωμένων Πολιτειών για την προσφορά του. Η παρουσία του στην ήπειρο εδραίωσε την Ορθοδοξία σε χιλιάδες ψυχές διαφορετικών εθνοτήτων.

Στις είκοσι δύο Μαΐου του χίλια εννιακόσια ένα ευλόγησε τον θεμέλιο λίθο του καθεδρικού του Αγίου Νικολάου στη Νέα Υόρκη, που έγινε σύμβολο της Ορθοδοξίας στην Αμερική. Στις εννέα Νοεμβρίου του χίλια εννιακόσια δύο εγκαινίασε τον ναό του Αγίου Νικολάου στο Μπρούκλιν για τους Σύρους ορθοδόξους μετανάστες, και δύο εβδομάδες αργότερα τον καθεδρικό ναό της Νέας Υόρκης. Το χίλια εννιακόσια πέντε η αμερικανική ιεραποστολή ανυψώθηκε σε αρχιεπισκοπή και ο Άγιος Τύχων έγινε αρχιεπίσκοπος.

Είχε δύο βοηθούς επισκόπους, τον Ιννοκέντιο στην Αλάσκα και τον Άγιο Ραφαήλ Χαβαουίνι στο Μπρούκλιν, για να διοικεί τη μεγάλη και πολυεθνική επαρχία του. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους έδωσε την ευλογία του για την ίδρυση της Μονής του Αγίου Τύχωνος, που στέκει μέχρι σήμερα ως πνευματικός φάρος. Το χίλια εννιακόσια επτά επέστρεψε στη Ρωσία και τοποθετήθηκε στο Γιαροσλάβλ, όπου γρήγορα κέρδισε την αγάπη του ποιμνίου του.

Μιλούσε στους υφισταμένους του απλά και με καλοσύνη, χωρίς ποτέ αυστηρό ή αυταρχικό τόνο, και όταν χρειαζόταν να επιπλήξει κάποιον, το έκανε με χιούμορ. Στις είκοσι δύο Δεκεμβρίου του χίλια εννιακόσια δεκατρία μετατέθηκε στη Λιθουανία, και το Γιαροσλάβλ τον ανακήρυξε επίτιμο πολίτη του από αγάπη και ευγνωμοσύνη. Στο Βίλνιους ανέπτυξε μεγάλο φιλανθρωπικό έργο, στηρίζοντας με γενναιοδωρία τα ιδρύματα και τους φτωχούς της περιοχής.

Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Άγιος βρισκόταν στο Βίλνιους και βοηθούσε τους κατοίκους που είχαν χάσει τα σπίτια και τη ζωή τους από τη γερμανική προέλαση. Πλήθος ταλαιπωρημένων προσφύγων κατέφευγαν στον αρχιποίμενά τους ζητώντας στήριξη, και εκείνος ξόδευε όλες του τις δυνάμεις γι’ αυτούς. Μετά τη Φεβρουαριανή Επανάσταση και τη συγκρότηση νέας Συνόδου, ο Άγιος Τύχων έγινε μέλος της και αναγνωρίστηκε ως άξιος αρχιποίμενας.

Στις είκοσι μία Ιουνίου του χίλια εννιακόσια δεκαεπτά η Διοικούσα Σύναξη κλήρου και λαού της Μόσχας τον εξέλεξε επίσκοπό της με ενθουσιασμό. Ήταν φημισμένος για τη μόρφωση, τον ζήλο και την ευρύτητα του πνεύματός του, ακόμη και έξω από τα σύνορα της πατρίδας του. Όλοι αναγνώριζαν σε αυτόν έναν πραγματικά εκλεκτό ιεράρχη.

Στις δεκαπέντε Αυγούστου του χίλια εννιακόσια δεκαεπτά άνοιξε στη Μόσχα τοπική σύνοδος και ο Άγιος Τύχων ανυψώθηκε σε μητροπολίτη και εκλέχθηκε πρόεδρός της. Η σύνοδος είχε ως σκοπό την αναδιοργάνωση της Ρωσικής Εκκλησίας πάνω σε αυστηρά κανονικές αρχές και κυρίως την αποκατάσταση του Πατριαρχικού θρόνου. Τα μέλη επέλεξαν τρεις υποψηφίους, και ο κλήρος θα φανέρωνε το θέλημα του Θεού ανάμεσα στους τρεις.

Αναδείχθηκαν ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος Χαρκόβου, ο σοφότερος, ο αρχιεπίσκοπος Αρσένιος Νοβγκορόντ, ο αυστηρότερος, και ο μητροπολίτης Τύχων, ο πιο πράος από τους ρώσους ιεράρχες. Στις πέντε Νοεμβρίου, μετά τη Θεία Λειτουργία και την Παράκληση στον καθεδρικό ναό του Σωτήρος Χριστού, ένας μοναχός τράβηξε έναν κλήρο μπροστά στην εικόνα της Παναγίας του Βλαντιμίρ. Ο μητροπολίτης Βλαδίμηρος Κιέβου ανακοίνωσε τον Τύχωνα ως τον νέο Πατριάρχη πασών των Ρωσιών.

Δεχόμενος το θέλημα της συνόδου, ο Πατριάρχης θυμήθηκε το βιβλίο που έφαγε ο προφήτης Ιεζεκιήλ, όπου ήταν γραμμένα θρήνοι και οδυρμοί. Προέβλεπε ότι η διακονία του θα ήταν γεμάτη θλίψεις και δάκρυα. Όσοι τον συναντούσαν εντυπωσιάζονταν από την προσιτότητα, την απλότητα και τη σεμνότητα ενός τόσο μεγάλου ιεράρχη.

Η πραότητά του όμως δεν τον εμπόδιζε να δείχνει σταθερότητα και αποφασιστικότητα όταν έπρεπε να υπερασπιστεί την Εκκλησία από τους εχθρούς της. Σήκωσε έναν πολύ βαρύ σταυρό, καθώς διοικούσε την Εκκλησία μέσα σε αδιανόητη αναταραχή και χωρίς βοηθητικά διοικητικά όργανα. Αντιμετώπιζε εσωτερικά σχίσματα και εξεγέρσεις από τους οπαδούς της λεγόμενης Ζώσας Εκκλησίας, τους ανακαινιστές και τους αυτοκεφαλιστές.

Η κατάσταση γινόταν ακόμη χειρότερη από την αλλαγή του πολιτικού συστήματος, την άνοδο του άθεου καθεστώτος, την πείνα και τον εμφύλιο πόλεμο. Τα εκκλησιαστικά κτήματα δημεύονταν, οι κληρικοί οδηγούνταν σε δίκες και διωγμούς, και η Εκκλησία του Χριστού υπέφερε σκληρή καταπίεση. Παρά τις δοκιμασίες, το ηθικό κύρος και η πνευματική αυθεντία του Πατριάρχη ένωναν το διασκορπισμένο και εξασθενημένο ποίμνιο.

Το άσπιλο όνομά του ήταν λαμπρός φάρος που έδειχνε τον δρόμο της Ορθοδοξίας. Στις εγκύκλιές του καλούσε τον λαό σε μετάνοια και πνευματική αναγέννηση μέσα από τις εντολές του Χριστού. Για να σώσει χιλιάδες ζωές και να ανακουφίσει τη θέση της Εκκλησίας, ο Πατριάρχης απαγόρευσε στους κληρικούς κάθε πολιτική δήλωση.

Στις είκοσι πέντε Σεπτεμβρίου του χίλια εννιακόσια δεκαεννέα, μέσα στον εμφύλιο πόλεμο, εξέδωσε μήνυμα ζητώντας από τον κλήρο να μένει μακριά από τις πολιτικές διαμάχες. Το καλοκαίρι του χίλια εννιακόσια είκοσι ένα έπληξε τη Ρωσία φοβερή πείνα στην περιοχή του Βόλγα, που στοίχισε αμέτρητες ζωές. Τον Αύγουστο ο Πατριάρχης Τύχων απηύθυνε έκκληση σε όλον τον κόσμο για βοήθεια προς τους πεινασμένους και ευλόγησε εκούσιες προσφορές εκκλησιαστικών τιμαλφών.

Όμως στις είκοσι τρεις Φεβρουαρίου του χίλια εννιακόσια είκοσι δύο το καθεστώς εξέδωσε διάταγμα ολικής δήμευσης όλων των ιερών σκευών. Σύμφωνα με τον εβδομηκοστό τρίτο Αποστολικό Κανόνα τέτοιες πράξεις θεωρούνταν ιεροσυλία, και ο Πατριάρχης δεν μπορούσε να την αποδεχθεί. Η βίαιη δήμευση προκάλεσε λαϊκή αγανάκτηση παντού, στήθηκαν περίπου δύο χιλιάδες δίκες, και εκτελέστηκαν περισσότεροι από δέκα χιλιάδες πιστοί.

Το μήνυμα του Πατριάρχη χαρακτηρίστηκε ως δολιοφθορά και φυλακίστηκε από τον Απρίλιο του χίλια εννιακόσια είκοσι δύο έως τον Ιούνιο του χίλια εννιακόσια είκοσι τρία. Κατά το κρίσιμο διάστημα του ανακαινιστικού σχίσματος, ο Πατριάρχης Τύχων στάθηκε φύλακας των αδιάβλητων παραδόσεων της αληθινής Ορθοδοξίας. Ήταν η ζωντανή ενσάρκωση της πίστεως, και ακόμη και οι εχθροί της Εκκλησίας αποκαλούσαν τα μέλη της «Τυχωνίτες».

Όταν οι μετανοημένοι ανακαινιστές κληρικοί και ιεράρχες επέστρεφαν στην Εκκλησία, τους δεχόταν με τρυφερότητα και αγάπη πατρική. Όμως αυτό δεν σήμαινε καμία απόκλιση από την αυστηρά ορθόδοξη γραμμή του, και το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα δήλωνε δημόσια: «Σας παρακαλώ να με πιστέψετε ότι δεν θα προβώ σε συμφωνίες ή υποχωρήσεις που θα έβλαπταν την καθαρότητα της Ορθοδοξίας». Ως καλός ποιμένας καλούσε τους κληρικούς να ξοδεύουν όλες τους τις δυνάμεις στο κήρυγμα του λόγου του Θεού και της αλήθειας του Χριστού.

Έλεγε ότι αυτή η εργασία είναι ιδιαίτερα αναγκαία τώρα που η απιστία και η αθεΐα επιτίθενται με θράσος εναντίον της Εκκλησίας. Η ευαίσθητη και γεμάτη αγάπη καρδιά του υπέφερε πολύ από τα δεινά της Εκκλησίας και τις συνεχείς αναταραχές. Οι κόποι, η αϋπνία, η περισσότερο από έναν χρόνο φυλάκισή του και οι ανελέητες επιθέσεις των εχθρών του υπονόμευσαν την υγεία του.

Το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα ο Πατριάρχης άρχισε να αισθάνεται έντονη αδυναμία και νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο της Μόσχας. Παρά την ασθένειά του, έβγαινε τις Κυριακές και τις μεγάλες εορτές για να τελέσει τη Θεία Λειτουργία και να βρίσκεται κοντά στο ποίμνιό του. Την Κυριακή πέντε Απριλίου του χίλια εννιακόσια είκοσι πέντε λειτούργησε για τελευταία φορά, και δύο ημέρες αργότερα παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.

Στις εφτά Απριλίου δέχθηκε τον μητροπολίτη Πέτρο και είχε μαζί του μια μακρά συνομιλία γεμάτη σοβαρότητα και ηρεμία. Το βράδυ κοιμήθηκε λίγο, ξύπνησε και ρώτησε τι ώρα ήταν, παίρνοντας την απάντηση ότι ήταν λίγο πριν από τα μεσάνυχτα. Έκανε τον σταυρό του δύο φορές λέγοντας «Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι», αλλά δεν πρόλαβε να σταυρωθεί τρίτη φορά.

Στις είκοσι έξι Σεπτεμβρίου του χίλια εννιακόσια ογδόντα εννέα η Σύνοδος των Επισκόπων της Ρωσικής Εκκλησίας τον κατέταξε επίσημα στο αγιολόγιο. Για σχεδόν εβδομήντα χρόνια τα ιερά λείψανά του θεωρούνταν χαμένα, αλλά τον Φεβρουάριο του χίλια εννιακόσια ενενήντα δύο βρέθηκαν σε κρυμμένο χώρο της Μονής Ντονσκόι. Όπως έλεγε ο ίδιος, ας μας διδάξει ο Θεός να αγωνιζόμαστε για την αλήθεια Του και για το καλό της Αγίας Εκκλησίας.