Η Σύναξη των Αγίων της Λευκάδας

Ένα νησί χωρίς πασίγνωστο επώνυμο Άγιο και χωρίς άφθαρτο σκήνωμα τιμά κάθε χρόνο όλους τους ουράνιους προστάτες του μαζί. Η Λευκάδα σώθηκε θαυματουργικά από σεισμούς, πανώλη, ευλογιά και την τρομερή πολιορκία του Αλή Πασά μέσα από τις πρεσβείες των Αγίων της. Κάθε πρώτη Κυριακή μετά τον Δεκαπενταύγουστο η τοπική Εκκλησία του νησιού καθιέρωσε κοινό εορτασμό για όσους ο πιστός λαός αναγνώρισε διαχρονικά ως ευεργέτες και μεσίτες στον Θρόνο της Χάριτος.

Στον Μητροπολιτικό Ναό της Ευαγγελιστρίας υπάρχει ειδικό προσκυνητάρι με την ιερή εικόνα που φιλοτέχνησαν οι αδελφές της Ιεράς Μονής Παναχράντου Μεγάρων. Η σύνθεση αποτελεί πρωτότυπο αγιογραφικό έργο και ταυτόχρονα εξαιρετική εικαστική δημιουργία με ζωντανά χρώματα και γλυκείες όψεις. Η αγιογράφος συνδυάζει τις μορφές με προσκυνηματικούς τόπους και ιστορικές στιγμές της εκκλησιαστικής πορείας του νησιού.

Το στιλβωτό χρυσό φόντο αισθητοποιεί την υπερουράνια λαμπρότητα που μετέχουν οι Άγιοι στη Βασιλεία του Θεού. Έτσι ο πιστός βλέπει συγκεντρωμένη ολόκληρη την ουράνια συνοδεία που σκέπει τη Λευκάδα στις δύσκολες ώρες της ιστορίας της. Στο κέντρο της εικόνας δεσπόζει η μορφή της Παναγίας της Φανερωμένης, πολιούχου του νησιού, η οποία κάθεται σε ψηλό θρόνο ως Βασίλισσα ουρανού και γης.

Η Θεοτόκος κρατάει στα γόνατά της τον Ποιητή του κόσμου ως στοργική Θεομάνα, ενώ δύο Άγγελοι Κυρίου την προσκυνούν δεξιά και αριστερά της. Λίγο πιο κάτω στέκεται όρθια η Αγία μεγαλομάρτυς Μαύρα, πολιούχος της πόλης, με τα χέρια υψωμένα ικετευτικά προς τον Κύριο για την πόλη που της εμπιστεύθηκε. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο θρόνος της Θεομήτορος εδράζεται πάνω στα λευκαδίτικα βουνά ως προστάτιδος ολόκληρου του νησιού.

Τα πόδια της Αγίας Μαύρας πατούν πάνω στην παλιά πόλη της Αμαξικής, τη σημερινή πόλη της Λευκάδας. Στα αριστερά του θεατή απεικονίζεται ο φωτιστής του νησιού, ο Απόστολος Παύλος, που ικετεύει τον Χριστό για τους κατοίκους. Συμπαραστάτες στη δέηση έχει τους δύο συνεργούς του στον ευαγγελισμό των εθνών, τους Αποστόλους Ακύλα και Ηρωδίωνα.

Όλοι μαζί σχηματίζουν την πρώτη πνευματική γενιά που κήρυξε τον Χριστό στα λευκαδίτικα ακρογιάλια. Στην απέναντι πλευρά παρακαλούν όρθιοι τον Κύριο οι τέσσερις πρώτοι γνωστοί επίσκοποι του νησιού, οι διάδοχοι των Αποστόλων στη λευκαδίτικη Εκκλησία. Πρώτος εικονίζεται ο Άγιος Σωσίων, ο συνοδός του Αγίου Ηρωδίωνα και πρώτος επίσκοπος Λευκάδος.

Ακολουθούν τρεις ιεράρχες που ορθοτόμησαν τον λόγο της αληθείας σε ισάριθμες Οικουμενικές Συνόδους, ο Άγιος Αγάθαρχος της Πρώτης, ο Άγιος Ζαχαρίας της Δευτέρας και ο Άγιος Πελάγιος της Έκτης. Πίσω από αυτούς εικονίζονται πέντε ανώνυμοι Θεοφόροι Πατέρες της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου που ακολούθησαν τον Άγιο Αγάθαρχο κατά την επιστροφή του στο νησί. Μόνο ο Θεός γνωρίζει τα ονόματά τους, όμως η παράδοση φυλάει την ιερή τους μνήμη ζωντανή.

Οι δύο από αυτούς ασκήτεψαν στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η Ιερά Μονή Φανερωμένης, η καρδιά της λευκαδίτικης ευσέβειας. Οι άλλοι τρεις εγκαταβίωσαν στο ομώνυμο Ησυχαστήριο, στην περιοχή του Αλεξάνδρου, ως άγνωστοι ασκητές αλλά γνωστοί στον Θεό. Κατέχουν παρά ταύτα ξεχωριστή θέση στην ευλάβεια των Λευκαδιτών μέχρι σήμερα, ως κρυφοί προστάτες του τόπου τους.

Στα αριστερά απεικονίζονται ακόμη πέντε Άγιοι ιεράρχες που συνδέθηκαν με το νησί μέσα από διάφορες ιστορικές περιστάσεις. Ο Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Μύρων της Λυκίας, και ο Άγιος Δονάτος, επίσκοπος Ευροίας, πέρασαν από τη Λευκάδα όταν οι Σταυροφόροι μετέφεραν τα σκηνώματά τους προς το Μπάρι και τη Βενετία. Ο Άγιος Βησσαρίων, μητροπολίτης Λαρίσης, απάλλαξε θαυματουργικά το νησί από την πανώλη χίλια επτακόσια σαράντα τρία, μετά την μετακομιδή της Αγίας Κάρας του.

Ο Άγιος Διονύσιος, αρχιεπίσκοπος Αιγίνης και πολιούχος της Ζακύνθου, διέσωσε τη Λευκάδα από τον τρομερό σεισμό ανήμερα της μνήμης του τον Δεκέμβριο. Ο Άγιος Νικήτας, μητροπολίτης Χαλκηδόνος, μεγάλη πατερική μορφή της εποχής της Εικονομαχίας, παρευρίσκεται επίσης στη θεία αυτή ομήγυρη. Η ιερή του εικόνα βρέθηκε θαυματουργικά σε απόκρημνη ακτή του νησιού, στο χωριό που σήμερα φέρει το όνομά του.

Ο Άγιος αυτός τιμάται ως ιδιαίτερος προστάτης της κοινότητας που τον υποδέχθηκε στα βράχια. Έτσι κάθε ιεράρχης συνδέεται με μια συγκεκριμένη ευλογία προς τη λευκαδίτικη γη. Στην ίδια πλευρά παρίσταται ο Άγιος νέος ιερομάρτυρας και Ισαπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός, που πέρασε από την ενετοκρατούμενη Λευκάδα λίγο πριν το μαρτυρικό του τέλος.

Ζωγραφίζεται επίσης ο Όσιος Λουκάς ο εν Στειρίω, ο τηλαυγής φάρος της βυζαντινής Ελλάδος του δέκατου αιώνα, του οποίου το λείψανο πέρασε από τη Λευκάδα εξαιτίας των Σταυροφόρων. Ο Όσιος Γεράσιμος ο Νέος Ασκητής, ο εν Κεφαλληνία, σύμφωνα με την παράδοση έσωσε τους Λευκαδίτες από την τρομερά απειλητική πολιορκία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων το χίλια οκτακόσια επτά. Η σωτηρία αυτή ήρθε ανήμερα της ανακομιδής του ιερού σκηνώματός του, γεγονός που ενίσχυσε την ευλάβεια προς τον Όσιο.

Παρίσταται ακόμη ένας νεότερος Άγιος της Εκκλησίας, ο Όσιος Θεόδωρος Ουσακώφ, ρωσικής καταγωγής, ναύαρχος του ρωσικού στόλου. Με αυτόν τον ναύαρχο τα Επτάνησα γνώρισαν την απελευθέρωσή τους από τους Δημοκρατικούς Γάλλους το χίλια επτακόσια ενενήντα εννέα. Μετά την αποστρατεία του εγκαταβίωσε στη μονή Σαναξαρίου της Ουκρανίας και είχε τέλη οσιακά, αναδεικνύοντας τη μοναστική κλήση πέρα από τη στρατιωτική του δόξα.

Στην απέναντι πλευρά απεικονίζεται η μαρτυρική τριάδα του Νοεμβρίου, οι Άγιοι Μηνάς, Βίκτωρ και Βικέντιος, που διέσωσαν από κοινού τη Λευκάδα από τρομερό σεισμό κατά τις αρχές του δέκατου όγδοου αιώνα. Πίσω τους στέκονται δύο γυναίκες μάρτυρες των πρώτων χριστιανικών αιώνων, η Αγία Βαρβάρα και η Αγία Κυριακή, ολόκληρος ο γυναικείος μαρτυρικός χορός. Η Αγία Βαρβάρα απάλλαξε το νησί από την ευλογιά το χίλια εννιακόσια είκοσι δύο, σε μια εποχή μεγάλης δοκιμασίας για τους κατοίκους.

Το εικόνισμα της Αγίας Κυριακής βρέθηκε με θαυμαστό τρόπο ανάμεσα στα βράχια της ακτής στη χερσόνησο Γένι, απέναντι από το σημερινό Νυδρί. Διαπιστώνει κανείς ότι η Λευκάδα δεν ευμοίρησε να έχει κάποιον πασίγνωστο επώνυμο Άγιο όπως τα υπόλοιπα Επτάνησα. Δεν υστερεί όμως καθόλου σε χάρη και ευλογία από τον Θεό, αφού πολλοί ουρανοπολίτες προστάτες την περιβάλλουν.

Στο πάνω μέρος της εικόνας απεικονίσθηκαν επίσης οι κορυφές κεφαλών, στεμμένων με φωτοστέφανα, χωρίς πρόσωπα και επιγραφές. Τα ονόματά τους μόνο ο Θεός γνωρίζει και είναι γραμμένα ανεξίτηλα στο βιβλίο της ζωής. Στη βάση της εικόνας αποτυπώθηκε η πόλη της Λευκάδας με τους σημαντικότερους ιερούς τόπους του λευκαδίτικου αγιολογίου σε νατουραλιστικό σχεδόν ύφος.

Φαίνεται η Ιερά Μονή Φανερωμένης, όπου φυλάσσεται η πάντιμη εικόνα της Κυράς του νησιού και όπου οι Άγιοι Ηρωδίων και Σωσίων συνέτριψαν το ξόανο της θεάς Αρτέμιδος. Παρίσταται επίσης το Ησυχαστήριο των τριών Αγίων Πατέρων και το σπηλαιώδες εξωκλήσι του Άη-Γιάννη του Αντζούση στη βορειοδυτική παραλία της πόλεως. Με καλλιτεχνική άδεια απεικονίζεται και το φρούριο της Αγίας Μαύρας ενωμένο με το νησί, με τον φερώνυμο της Αγίας ναό.

Στη θάλασσα που απλώνεται στο κατώτερο μέρος εικονίζονται δύο πλεούμενα με ιερά φορτία που ταξιδεύουν προς τη Λευκάδα. Στο πρώτο επιβαίνει ο Απόστολος Παύλος με τους συνεργούς του Ακύλα και Ηρωδίωνα και τον Άγιο Σωσίωνα, ως ναυς της Εκκλησίας. Το δεύτερο μεταφέρει τη βυζαντινοσέρβα βασίλισσα Ελένη Παλαιολογίνα Βράνκοβιτς με τον ιστορικό της Αλώσεως Γεώργιο Φραντζή και τη θυγατέρα της.

Η βασίλισσα κρατάει την εικόνα της Αγίας Μαύρας, η οποία διέσωσε το πλεούμενο από καταποντισμό, ολοκληρώνοντας τη θαυμαστή σύνθεση.