Η Παναγία η Τρικουκκιώτισσα του Τροόδους

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας απάλλαξε ολόκληρη την Κύπρο από φοβερή ανομβρία το χίλια πεντακόσια τριάντα τρία μετά Χριστόν. Η παράδοση μάλιστα αποδίδει τη ζωγραφική της παλαιάς εικόνας στον ίδιο τον Ευαγγελιστή Λουκά, γεγονός που της χάρισε μοναδική τιμή. Η Ιερά Μονή της Παναγίας Ελεούσας της Τρικουκκιώτισσας βρίσκεται στην οροσειρά του Τροόδους, στην Κύπρο.

Στέκεται δυτικά της Χιονίστρας, της ψηλότερης κορυφής του Ολύμπου, και νοτιοανατολικά του χωριού Πρόδρομος. Από το χωριό αυτό απέχει μόλις δύο χιλιόμετρα και ξεχωρίζει για το ησυχαστικό της περιβάλλον. Ο Ρώσος μοναχός Βασίλειος Μπάρσκυ επισκέφθηκε τη Μονή το χίλια επτακόσια τριάντα πέντε μετά Χριστόν και έγραψε για αυτήν με θαυμασμό.

Στην περιγραφή του τονίζει την απίστευτα ωραία τοποθεσία της, την ησυχία του τόπου και τις περίτεχνες οικοδομές της. Το μοναστήρι θεωρείται από τα αρχαιότερα ολόκληρης της Κύπρου και κατέχει σημαντική θέση στην εκκλησιαστική παράδοση του νησιού. Διάφορες πληροφορίες μαρτυρούν ότι υπήρχε ήδη κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας και της Ενετοκρατίας στην Κύπρο.

Είχε μάλιστα δικά της μετόχια, όπως το λεγόμενο Αδιά, κοντά στο χωριό Πενταλιά της Πάφου. Αρχικά η Μονή ήταν μεγάλη και ακμαία, σχεδόν όπως η περίφημη Μονή του Κύκκου, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μπάρσκυ. Αργότερα όμως εξέπεσε εξαιτίας της μεγάλης πτωχείας που χτύπησε τους μοναχούς της στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Ο Ετιέν ντε Λουζινιάν αναφέρει ότι η παλαιά θαυματουργή εικόνα μεταφερόταν τακτικά στην πρωτεύουσα Λευκωσία για ευλογία. Οι κάτοικοι την υποδέχονταν συνήθως στην είσοδο της πόλης με μεγάλη τιμή και κατόπιν τη λιτάνευαν στους δρόμους. Στη συνέχεια, με επίσημη πομπή και πλήθος πιστών, η ιερή εικόνα μεταφερόταν πάλι πίσω στο μοναστήρι της.

Ο Νέαρχος Κληρίδης σημειώνει ότι το μοναστήρι είχε αποκτήσει ήδη μεγάλη φήμη από τα μέσα του δέκατου έκτου αιώνα. Η φήμη αυτή οφειλόταν στο μεγάλο θαύμα της απαλλαγής της Κύπρου από τις σφοδρές συνέπειες της φοβερής ανομβρίας. Η Μονή είχε στο πέρασμα του χρόνου διάφορες παλαιότερες ονομασίες που μαρτυρούν την πλούσια ιστορία της.

Την αποκαλούσαν Μονή των Τρικόκκων, Τρικουκκιών, Τρικουκκιάς, Τρικουτσιάς αλλά και Τρικουκκιώτισσας, ανάλογα με την εποχή και το γλωσσικό ιδίωμα. Όλες αυτές οι ονομασίες δείχνουν τη βαθιά σχέση της Μονής με τον τόπο της. Η επωνυμία Τρικουκκιώτισσα προήλθε από το δασικό δέντρο που ονομάζεται τρικουκκιά και είναι γνωστό ως κοκκονιά.

Ο Νέαρχος Κληρίδης εξηγεί ότι την εποχή που πρωτοκτίστηκε εκεί το μοναστήρι υπήρχε ένα εξαιρετικά μεγάλο δέντρο τρικουκκιάς. Όταν τοποθετήθηκε η ιερή εικόνα της Παναγίας στον ναό, το ονομαστό αυτό φυτό έδωσε το όνομά του στη Μονή. Παρόμοια φυτά συναντά κανείς σε όλο το γειτονικό δάσος και σε ολόκληρη την οροσειρά του Τροόδους ακόμη και σήμερα.

Πρόκειται για το είδος που στη Βοτανική ονομάζεται κράταιγος η οξυάκανθος, επειδή έχει μυτερά αγκάθια και κόκκινο καρπό. Ο καρπός του δεν τρώγεται, ωστόσο το φυτό ονομάστηκε τρικουκκιά γιατί ο καρπός του περικλείει τρεις σπόρους. Σε όλα τα χωριά της οροσειράς οι κάτοικοι το χρησιμοποιούν ως υποκείμενο για το μπόλιασμα της αχλαδιάς.

Ο Νικόλαος Γεωργίου Κυριαζής δίνει ωστόσο και μια άλλη ερμηνεία για την προέλευση της λέξης. Υποστηρίζει ότι η επωνυμία οφείλεται στην ύπαρξη μοσφιλιών στην περιοχή, των οποίων ο καρπός έχει τρεις κόκκους. Με τον εμβολιασμό τους αποκτώνται καλού είδους απιδιές, που δεν αποδίδει ο εμβολιασμός με άλλο είδος.

Σύμφωνα με άλλη παράδοση, η Μονή ονομάστηκε έτσι από φορολογικό προνόμιο της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Είχε τότε το δικαίωμα να λαμβάνει από τη δεκάτη του τσιφλικιού των Κουκλιών της Πάφου το ένα τρίτο, το λεγόμενο τρικούτσιν. Με παρόμοιο τρόπο ονομάζονταν τριτερά τα χωράφια που φορολογούνταν κατά το ίδιο φορολογικό σύστημα της εποχής.

Στις τρεις Οκτωβρίου του χίλια εννιακόσια ογδόντα εννέα μετά Χριστόν η Ιερά Αρχιεπισκοπή αγόρασε τη Μονή από τη Μητρόπολη Μόρφου. Το χίλια εννιακόσια ενενήντα επτά η Αρχιεπισκοπή επέτρεψε την εγκατάσταση μοναζουσών, με την ελπίδα της αναγέννησης της παλαιάς Μονής. Έτσι η Μονή επανήλθε στην κοινοβιακή τάξη και άρχισε να γράφει νέες λαμπρές σελίδες πνευματικής ζωής και δράσης.

Η σημερινή γυναικεία αδελφότητα αγωνίζεται να ακολουθήσει πιστά την ιερή παράδοση του Ορθόδοξου μοναχισμού στην καθημερινή της ζωή. Οι μοναχές υπηρετούν αθόρυβα την Εκκλησία με την προσευχή, την άσκηση, την αγιογραφία και διάφορες αγροτικές εργασίες. Μεγάλος ευεργέτης της Μονής υπήρξε ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Λεβέντης, που με τη μεγάλη δωρεά του την έβγαλε από την ερήμωση.

Η Παναγία η Τρικουκκιώτισσα γιορτάζεται πανηγυρικά την Τρίτη της Διακαινησίμου και στις δεκαπέντε Αυγούστου με λιτάνευση της ιεράς εικόνας της.