Ο Αναστάσιος ο Σιναΐτης και η μάχη για τη σάρκα του Χριστού

Από τα βράχια του Σινά ανέβηκε στον αρχιεπισκοπικό θρόνο της μεγάλης Αντιόχειας, χωρίς ποτέ να ζητήσει αξίωμα ή θέση. Όρθωσε το ανάστημά του απέναντι στον ίδιο τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, όταν εκείνος προσπάθησε να επιβάλει αίρεση για τη σάρκα του Κυρίου. Η εκλογή του στον πατριαρχικό θρόνο έγινε μετά την κοίμηση του πατριάρχη Δόμνου του Νεωτέρου, κατά το τριακοστό πέμπτο έτος της βασιλείας του μεγάλου Ιουστινιανού.

Πήρε το προσωνύμιο Σιναΐτης, επειδή τον αναζήτησαν και τον έφεραν στην αρχιερωσύνη από το ιερό όρος Σινά, όπου ασκήτευε με σιωπή και προσευχή. Εκείνη την εποχή στην Εκκλησία άρχιζαν να αναταράσσονται τα νερά από μια κακόδοξη διδασκαλία ορισμένων ανθρώπων. Υποστήριζαν πως η σάρκα του Χριστού, πριν από τα εκούσια πάθη, δεν δοκίμαζε πόνο ούτε υπάκουε στις φυσικές ανάγκες του ανθρωπίνου σώματος.

Έλεγαν επίσης πως ο Κύριος έτρωγε και έπινε προ των παθών όπως ακριβώς και μετά την ανάστασή του, όταν εμφανιζόταν στους μαθητές. Η αίρεση αυτή φύτρωσε στην Κωνσταντινούπολη και απλώθηκε γρήγορα στις πόλεις της Ανατολής. Παρασυρμένος από τους αιρετικούς, ο ίδιος ο Ιουστινιανός προσχώρησε αρχικά σε αυτό το φρόνημα και θέλησε να το ανυψώσει σε επίσημο δόγμα της πίστεως.

Από την αντίδρασή του, ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ευτύχιος καθαιρέθηκε άδικα από τον θρόνο του και η Εκκλησία ταράχθηκε βαθιά. Όσοι ταλαντεύονταν στρέφονταν προς την Αντιόχεια, ζητώντας τη γνώμη του Αναστασίου, που ήταν γνωστός για τη γνώση των Γραφών και την αγία ζωή του. Οι αιρετικοί προσπάθησαν με κάθε τρόπο να τον προσελκύσουν στο μέρος τους, ελπίζοντας ότι μαζί του θα παρασύρονταν και οι ορθόδοξοι πιστοί.

Κατέφυγαν μάλιστα στον αυτοκράτορα και ζήτησαν την παρέμβασή του, αλλά δεν κατάφεραν τίποτε. Ο άγιος Αναστάσιος ήλεγξε με γράμμα τον ίδιο τον βασιλιά για την πλάνη του, χωρίς δειλία ή υποχωρήσεις. Έστειλε επιστολές ποιμαντικές σε όλη τη Συρία, προς κληρικούς και λαϊκούς, διδάσκοντας όλους να φυλάγονται από την επικίνδυνη αυτή διδασκαλία.

Στην Αντιόχεια κήρυττε καθημερινά μέσα στον ναό, επαναλαμβάνοντας το αποστολικό λόγιο ότι όποιος ευαγγελίζεται κάτι διαφορετικό από το παραδομένο, ανάθεμα να είναι. Όταν ο αυτοκράτορας έμαθε για όλα αυτά, οργίστηκε σφοδρά και αποφάσισε να κατεβάσει τον άγιο από τον θρόνο, όπως είχε κάνει με τον Ευτύχιο. Πριν προλάβει όμως να εκτελέσει την απόφασή του, ένιωσε ξαφνικά να τον πλησιάζει ο θάνατος και άφησε τη φοβερή του πρόθεση.

Λίγο πριν αναχωρήσει από τη ζωή, μετανόησε ειλικρινά για την αίρεση που είχε αγκαλιάσει και ζήτησε να ανακληθεί ο εξόριστος πατριάρχης. Έγραψε μάλιστα στη διαθήκη του να επιστρέψει ο Ευτύχιος από την εξορία στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Έτσι έφυγε με συντριβή και συγκαταριθμήθηκε με τους ευσεβείς βασιλείς της Ρωμανίας.

Η Εκκλησία ανέπνευσε ξανά και η ειρήνη επανήλθε στους κόλπους της. Μετά τον θάνατο του θείου του, ανέλαβε τη διακυβέρνηση ο ανιψιός του Ιουστίνος ο Νεώτερος, που είχε παλιό μίσος εναντίον του Αναστασίου. Όταν ο άγιος ανέβαινε στον θρόνο, ο Ιουστίνος είχε περιμένει από αυτόν χρυσά δώρα, καθώς ήταν φιλάργυρος.

Ο Αναστάσιος όμως δεν του έδωσε τίποτε, αρνούμενος να εξαγοράσει με χρυσάφι τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Από εκείνη την ημέρα ο Ιουστίνος κρατούσε μέσα του οργή απέναντι στον άγιο και περίμενε την κατάλληλη ευκαιρία. Όταν λοιπόν πήρε την εξουσία, παρακινημένος από τους αιρετικούς, έψαξε να βρει αφορμές κατά του αθώου αρχιερέως.

Τον κατηγόρησαν ψευδώς ότι δεν φύλαγε σωστά τα εκκλησιαστικά χρήματα και ότι σπαταλούσε άσκοπα την περιουσία της Εκκλησίας. Είπαν ακόμη πως κακολόγησε τον βασιλιά, λέγοντας ότι ξοδεύει γρήγορα τα χρήματα μήπως τα αρπάξει ο παγκόσμιος ολετήρας Ιουστίνος. Με αυτές τις άδικες κατηγορίες ο αυτοκράτορας τον καθαίρεσε από τον θρόνο και τον έστειλε στην εξορία, στα μέρη των Ιεροσολύμων.

Εκεί ο άγιος έμεινε είκοσι τρία ολόκληρα χρόνια, μελετώντας τις Γραφές και συγγράφοντας θεολογικά κείμενα με ηρεμία πνεύματος. Στη θέση του ανέβηκε άθελά του ο ηγούμενος της λαύρας των Φαρών Γρηγόριος, άνδρας στολισμένος με αρετή και ευλάβεια. Ο Γρηγόριος μνημονεύεται με έπαινο μέσα στο Λειμωνάριο του αγίου Σωφρονίου, πατριάρχου Ιεροσολύμων.

Μετά την κοίμηση του Γρηγορίου και επί της βασιλείας του Μαυρικίου, ο μακάριος Αναστάσιος επανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο. Η επιστροφή του προκάλεσε μεγάλη χαρά στην Εκκλησία της Ανατολής. Εκείνη την εποχή πάπας στη Ρώμη ήταν ο άγιος Γρηγόριος ο Μέγας, που ονομάστηκε Διάλογος ή Συνομιλητής για τα θεολογικά του έργα.

Ο άγιος αυτός βρισκόταν σε βαθύτατη πνευματική κοινωνία με τον μακάριο Αναστάσιο και αλληλογραφούσαν συχνά. Μόλις πληροφορήθηκε την επάνοδο του πατριάρχη στον θρόνο της Αντιοχείας, συνέχαιρε με όλη του την καρδιά και του έστειλε επιστολή. Έγραφε με χαρά πως δόξα ανήκει στον Θεό στους ουρανούς και ειρήνη στη γη, αφού το μεγάλο ποτάμι επέστρεψε στο φυσικό του ρεύμα.

Σε άλλη επιστολή ο Γρηγόριος έλεγε πως η σκέψη του Αναστασίου τον συνομιλεί ακόμη και μέσα από τα γράμματα, χωρίς να εμποδίζεται από την απόσταση μεταξύ Ανατολής και Δύσεως. Έλεγε ακόμη πως είναι ενωμένοι με τον δεσμό της αγάπης, που δίνει το Άγιο Πνεύμα σε όσους αγαπούν τον Θεό και τον πλησίον. Παρακαλούσε τον άγιο να προσεύχεται για την Εκκλησία της Ρώμης, η οποία υπέφερε από τις επιδρομές των Λογγοβάρδων.

Από την αλληλογραφία αυτή φαίνεται καθαρά η αμοιβαία αγάπη και η αγιότητα της ζωής του Αναστασίου. Ο μακάριος ποιμένας έζησε ακόμη έξι χρόνια στον θρόνο του και μετέστη ειρηνικά προς τον Κύριο κατά το δέκατο τέταρτο έτος του Μαυρικίου.