Ο Όσιος Ιωάσαφ ο Μετεωρίτης

Σε ηλικία μόλις δέκα ετών ο Ιωάννης Ούρεσης Παλαιολόγος ανακηρύχθηκε στην Καστοριά συναυτοκράτορας δίπλα στον πατέρα του, τον βασιλέα της Θεσσαλίας. Λίγα χρόνια αργότερα, στα είκοσι δύο του, αντάλλαξε τη βασιλική πορφύρα με τον τρίχινο σάκο του μοναχού στους βράχους των Μετεώρων. Η ζωή του αποτελεί μια από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες αυτοπροαίρετης φτώχειας στη βυζαντινή ιστορία.

Καταγόταν από τις πιο λαμπρές οικογένειες της εποχής του, καθώς ο πατέρας του Συμεών Ούρεσης Παλαιολόγος κυβέρνησε την Ήπειρο και τη Μεγάλη Βλαχία με έδρα τα Τρίκαλα. Η μητέρα του Θωμαΐς ήταν θυγατέρα του δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη του Δεύτερου Ορσίνη και αδελφή του μετέπειτα δεσπότη Νικηφόρου. Από τη μητρική του γραμμή συγγένευε με τη βυζαντινή αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων, της οποίας διατήρησε το επώνυμο σε όλη του τη ζωή.

Η γιαγιά του Μαρία Παλαιολογίνα ήταν δισέγγονη του αυτοκράτορα Μιχαήλ του Όγδοου Παλαιολόγου και εγγονή του ξακουστού Θεοδώρου Μετοχίτη. Εκείνος είχε κτίσει την περίφημη μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη και άφησε βαθιά πνευματική παράδοση στους απογόνους του. Έτσι ο μικρός Ιωάννης μεγάλωσε ανάμεσα σε αυλές, τιμές και υψηλές προσδοκίες.

Όταν περί το χίλια τριακόσια εβδομήντα μετά Χριστόν πέθανε ο πατέρας του Συμεών Ούρεσης, ο νεαρός Ιωάννης ανέλαβε τη διακυβέρνηση της Θεσσαλίας ως νόμιμος διάδοχος. Δεν κράτησε όμως για πολύ τα ηνία της εξουσίας, καθώς η καρδιά του φλεγόταν για άλλον Βασιλέα. Αρνήθηκε το βασιλικό στέμμα για την αγάπη του ακανθοστεφανωμένου Χριστού και παρέδωσε τη διοίκηση στον Καίσαρα Αλέξιο Άγγελο Φιλανθρωπηνό.

Έτσι, ανάμεσα στον Νοέμβριο του χίλια τριακόσια εβδομήντα δύο και τον Ιούνιο του επομένου έτους, κατέφυγε στα Μετέωρα. Στη μονή της Μεταμορφώσεως δέχθηκε το μοναχικό σχήμα και μετονομάσθηκε Ιωάσαφ, συνασκούμενος δίπλα στον Όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη. Ο μεγάλος ασκητής διέκρινε αμέσως το βάθος της ψυχής του νεαρού πρώην βασιλέα και τον αγάπησε σαν πνευματικό του τέκνο.

Λίγο πριν από την κοίμησή του ο Όσιος Αθανάσιος, εκτιμώντας την προσωπικότητα του Ιωάσαφ και έχοντας τη σύμφωνη γνώμη της αδελφότητας, του παρεχώρησε κάθε εξουσία και δικαιοδοσία. Τον κατέστησε επίσημα διάδοχό του στην ηγουμενία της μονής, βέβαιος ότι θα συνέχιζε με αξιοπρέπεια το έργο που είχε αρχίσει. Παρά τη μικρή σε χρόνια μοναχική του προϋπηρεσία ο Ιωάσαφ διέθετε σπάνια διάκριση και πνευματική ωριμότητα.

Λίγο καιρό αργότερα, και για λόγους που παραμένουν άγνωστοι, ο Όσιος Ιωάσαφ εγκατέλειψε τη μονή και μετέβη στη Θεσσαλονίκη γύρω στα χίλια τριακόσια ογδόντα μετά Χριστόν. Μετά την κοίμηση όμως του Οσίου Αθανασίου ξαναγύρισε στο Μετέωρο και ανέλαβε τα καθήκοντα του ηγουμένου, σύμφωνα με την επιθυμία του πνευματικού του πατέρα. Ο μέγας ασκητής στις τελευταίες του παραγγελίες προς τους αδελφούς είχε δηλώσει ξεκάθαρα ότι ο Ιωάσαφ θα επέστρεφε.

Παράγγειλε στους μοναχούς να του προσφέρουν πλήρη υποταγή και ευπείθεια, αναγνωρίζοντάς τον ως νόμιμο διάδοχο της ηγουμενίας. Στα τέλη Δεκεμβρίου του χίλια τριακόσια ογδόντα τέσσερα ο Όσιος ταξίδεψε στα Ιωάννινα για σοβαρή οικογενειακή υπόθεση. Είχε δολοφονηθεί ο Θωμάς Πρελιούμποβιτς, δεσπότης της πόλεως, και οι υπήκοοι ανακήρυξαν κυβερνήτρια του δεσποτάτου τη σύζυγό του και αδελφή του Ιωάσαφ Μαρία Αγγελίνα.

Έτσι, κατόπιν προσκλήσεως, ο Όσιος έσπευσε στα Ιωάννινα προκειμένου να στηρίξει την αδελφή του στη δύσκολη διακυβέρνηση του κράτους. Παρά τις κοσμικές υποχρεώσεις δεν ξέχασε ποτέ τη μοναχική του κλήση και επέστρεψε γρήγορα στο αγαπημένο του ησυχαστήριο. Εκεί συνέχισε με ζήλο το πνευματικό και κτητορικό του έργο για χρόνια.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διασώζει η βιογραφία του Οσίου Αθανασίου, ο Όσιος Ιωάσαφ επεξέτεινε σε μήκος και σε ύψος τον αρχικό ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Τον ανοικοδόμησε λαμπρότερο και επιβλητικότερο από όσο ήταν στα χρόνια του πρώτου κτήτορα, δίνοντάς του τη μορφή που σώζεται μέχρι σήμερα. Για τον λόγο αυτόν η παράδοση τον τιμά ως δεύτερο κτήτορα της περίφημης μονής του Μεγάλου Μετεώρου.

Στα τέλη όμως του χίλια τριακόσια ενενήντα τρία και αρχές του επομένου έτους η Θεσσαλία γνώρισε την τουρκική εισβολή. Ο Σουλτάνος Βαγιαζίτ ο Πρώτος κατέλαβε ολόκληρη την περιοχή και έφερε ταραχή και φόβο στους μοναχούς των βράχων. Εξαιτίας αυτών των γεγονότων ο Όσιος Ιωάσαφ, μαζί με τον ιερομόναχο Σεραπίωνα και τους μοναχούς Φιλόθεο και Γεράσιμο, κατέφυγε στο Άγιο Όρος.

Εγκαταστάθηκαν στη μονή Βατοπαιδίου, όπου, σύμφωνα με επίσημο έγγραφο της μονής του Μεγάλου Μετεώρου, στις δεκαεπτά Οκτωβρίου του χίλια τριακόσια ενενήντα τέσσερα συγκρότησε αδελφότητες. Παραχωρήθηκαν στον Όσιο δύο κελλιά, ενώ του δόθηκε ως αντάλλαγμα και ένας χρυσός σταυρός. Ο Όσιος Ιωάσαφ εκοιμήθη με ειρήνη το χίλια τετρακόσια είκοσι τρία μετά Χριστόν, αφήνοντας ανεξίτηλη παρακαταθήκη.