Η Έγερση του Λαζάρου και το Σάββατο του Λαζάρου

Τέσσερις ολόκληρες ημέρες κειτόταν νεκρός ο Λάζαρος στο μνήμα, όταν ο Χριστός στάθηκε μπροστά στον τάφο και τον κάλεσε με δυνατή φωνή πίσω στη ζωή. Έξι μόλις ημέρες πριν από το δικό Του Πάθος, στη Βηθανία έξω από τα Ιεροσόλυμα, ο Κύριος έκλαψε για τον φίλο Του και μετά τον ανέστησε. Στην επίγεια ζωή του Ιησού οι ορατοί θρίαμβοι ήταν λίγοι, καθώς κήρυττε μια βασιλεία που δεν ήταν από αυτόν τον κόσμο.

Κατά τη γέννησή Του δεν υπήρξε τόπος στο κατάλυμα, και για σχεδόν τριάντα χρόνια έζησε στην αφάνεια ως ο γιος της Μαρίας. Όταν εμφανίστηκε από τη Ναζαρέτ για να αρχίσει τη δημόσια δράση Του, κάποιος αναρωτήθηκε αν μπορεί να βγει κάτι καλό από εκεί. Στο τέλος σταυρώθηκε ανάμεσα σε δύο ληστές και τέθηκε στον τάφο ενός ξένου ανθρώπου.

Δύο μόνο ημέρες ξεχωρίζουν ως φανερές εξαιρέσεις, ημέρες καθαρού και ορατού θριάμβου μέσα στη γήινη πορεία Του. Η Εκκλησία τις γνωρίζει σήμερα ως Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων, και μαζί συγκροτούν έναν ενιαίο λειτουργικό κύκλο. Αυτός ο κύκλος αποτελεί τη γέφυρα από τις σαράντα ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής προς τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Πρόκειται για μοναδικές και παράδοξες ημέρες, που στέκονται ακριβώς στο κατώφλι του Πάθους του Κυρίου. Είναι ημέρες ορατού, επίγειου θριάμβου, γεμάτες αναστάσιμη και μεσσιανική χαρά, μέσα στις οποίες ο ίδιος ο Χριστός μετέχει ενεργά και συνειδητά. Ταυτόχρονα όμως οι δύο αυτές ημέρες δείχνουν πέρα από τον εαυτό τους, προς μια τελική νίκη και βασιλεία.

Ο Χριστός δεν θα κερδίσει αυτήν τη βασιλεία ανασταίνοντας έναν νεκρό ή εισερχόμενος σε μια πόλη, αλλά μέσα από το επικείμενο Πάθος Του. Το τροπάριο της εορτής ψάλλεται και τις δύο ημέρες, και ομολογεί ότι ο Κύριος, με την ανάσταση του Λαζάρου, βεβαίωσε την κοινή ανάσταση όλων. Σαν τα παιδιά που κρατούν τα βαΐα της νίκης, οι πιστοί κράζουν προς τον Νικητή του θανάτου το Ωσαννά εν τοις υψίστοις.

Ευλογημένος είναι αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου, και αυτή η φωνή ενώνει τη Βηθανία με τα Ιεροσόλυμα. Το Ευαγγέλιο διηγείται με μεγάλη ακρίβεια πώς ο Χριστός, έξι ημέρες πριν από τον θάνατό Του, ξεκίνησε για τον φίλο Του. Φρόντισε ιδιαίτερα για τους ανθρώπους που θα στέκονταν εκεί, ώστε να πιστέψουν ότι ο Πατέρας Τον είχε στείλει.

Ο Κύριος γνώριζε τον επικείμενο θάνατο του Λαζάρου, αλλά καθυστέρησε σκόπιμα τον ερχομό Του στη Βηθανία. Όταν έμαθε για το τέλος του φίλου Του, είπε στους μαθητές πως χαίρεται για χάρη τους, για να μπορέσουν να πιστέψουν. Όταν έφτασε εκεί, ο Λάζαρος ήταν ήδη τέσσερις ημέρες θαμμένος μέσα στο μνήμα.

Το γεγονός αυτό τονίζεται επανειλημμένα από την ευαγγελική διήγηση και από τους ύμνους της εορτής. Η τετραήμερη ταφή υπογραμμίζει τη φοβερή πραγματικότητα του θανάτου με τρόπο που δεν αφήνει καμία αμφιβολία. Ο άνθρωπος, που πλάστηκε κατ’ εικόνα και ομοίωση του Θεού, είναι ον πνευματικό και υλικό, ενότητα ψυχής και σώματος.

Ο θάνατος αποτελεί καταστροφή, γιατί χωρίζει βίαια την ψυχή από το σώμα του ανθρώπου. Η ψυχή χωρίς το σώμα μοιάζει με φάντασμα, όπως παρατηρεί ένας ορθόδοξος θεολόγος, και το σώμα χωρίς την ψυχή φθείρεται ως πτώμα. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, στους ύμνους της νεκρωσίμου ακολουθίας, θρηνεί όταν στοχάζεται τον θάνατο.

Βλέπει την ομορφιά του ανθρώπου, που πλάστηκε κατ’ εικόνα Θεού, να κείτεται στον τάφο άμορφη, άδοξη και παραμορφωμένη. Αυτό το μυστήριο του θανάτου είναι το αναπόφευκτο τέλος του ανθρώπου, που απομακρύνθηκε από τον Θεό μέσα από την περηφάνια του. Με επική απλότητα το Ευαγγέλιο σημειώνει ότι ο Ιησούς, μπροστά στο φοβερό τέλος του φίλου Του, δάκρυσε.

Ο Λάζαρος εκείνη τη στιγμή στέκεται ως εκπρόσωπος όλων των ανθρώπων, και η Βηθανία γίνεται το μυστικό κέντρο όλης της οικουμένης. Ο Χριστός έκλαψε βλέποντας την καλή λίαν κτίση και τον άνθρωπο, τον βασιλιά της, που πλάστηκε για να γεμίζει με χαρά και φως. Τώρα όμως αυτός ο βασιλιάς βρίσκεται σφραγισμένος μέσα σε έναν τάφο, έξω από την πόλη και μακριά από την πληρότητα της ζωής.

Αποσυντίθεται στο σκοτάδι, στην απελπισία και στον θάνατο, αν και είχε δημιουργηθεί για να μετέχει στο φως. Οι άνθρωποι, όπως σημειώνει το Ευαγγέλιο, δίσταζαν να αποκυλίσουν την πέτρα από το μνήμα του τετραήμερου νεκρού. Μάλιστα είπαν πως πια θα υπάρχει βαριά οσμή, αφού έχουν περάσει τέσσερις ολόκληρες ημέρες από την ταφή.

Όταν τελικά απομάκρυναν την πέτρα, ο Ιησούς προσευχήθηκε στον Πατέρα Του και έπειτα φώναξε δυνατά τον Λάζαρο. Τον κάλεσε ονομαστικά να βγει έξω από το μνημείο, και ο νεκρός υπάκουσε στη φωνή του Δημιουργού Του. Έτσι ο θάνατος υποχώρησε μπροστά στη ζωή που στεκόταν μπροστά στον τάφο.

Η εικόνα της εορτής δείχνει ακριβώς τη στιγμή που ο Λάζαρος εμφανίζεται στην είσοδο του τάφου, ακόμη τυλιγμένος με τα νεκρικά σάβανα. Οι φίλοι του κρατούν τη μύτη τους από την οσμή του σώματος, και πρέπει με τα ίδια τους τα χέρια να τον ξετυλίξουν. Σε όλα τα στοιχεία της διήγησης δίνεται έμφαση σε αυτό που ακούγεται, σε αυτό που βλέπεται και σε αυτό που ψηλαφείται από τους παρόντες.

Ο Χριστός παρουσιάζει στον κόσμο ένα φανερό γεγονός, την παραμονή του δικού Του Πάθους και θανάτου. Ανασταίνει έναν άνθρωπο τετραήμερο νεκρό, και ο λαός μένει εκστατικός μπροστά σε αυτό το θαύμα. Πολλοί πίστεψαν αμέσως στον Ιησού, και μεγάλο πλήθος άρχισε να συγκεντρώνεται γύρω Του καθώς η είδηση διαδιδόταν.

Αμέσως μετά ακολουθεί η βασιλική είσοδος στα Ιεροσόλυμα, με τα βαΐα και τα ωσαννά του λαού. Το Σάββατο του Λαζάρου είναι μοναδική ημέρα, γιατί σε ημέρα Σαββάτου τελείται Όρθρος και Θεία Λειτουργία με χαρακτηριστικά αναστάσιμα. Τέτοιες ακολουθίες αρμόζουν κανονικά στις Κυριακές, αλλά εδώ η Εκκλησία προεορτάζει την Ανάσταση.

Αντί για το Άγιος ο Θεός ψάλλεται ο βαπτιστήριος ύμνος, ότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό έχουν φορέσει τον Χριστό.