Όσιος Ανατόλιος ο Πρώτος της Όπτινα

Όταν ένας νεαρός σπουδαστής ξεκίνησε για τα δάση του Ροσλάβλ, για να ζήσει με τους ερημίτες της περιοχής, μια ξαφνική καταιγίδα τον σταμάτησε στον δρόμο. Εκείνος γύρισε πίσω, βλέποντας στη θύελλα σημάδι ότι ο Θεός είχε διαφορετικά σχέδια για τη ζωή του. Ο νέος αυτός λεγόταν Αλέξιος Κοπέβ και έμελλε να γίνει ένας από τους μεγάλους Γέροντες της Όπτινα.

Γεννήθηκε στο χωριό Μπόμπολια στις είκοσι τέσσερις Μαρτίου του χίλια οκτακόσια είκοσι τέσσερα. Ο πατέρας του Μωυσής ήταν διάκονος και η μητέρα του Άννα ήταν εξαιρετικά ευσεβής χριστιανή. Οι γονείς του ευχόντουσαν θερμά τα παιδιά τους να ακολουθήσουν τη μοναχική οδό και αφιερώθηκαν σε αυτή την προσευχή.

Ο μοναχογιός τους έμαθε τα πρώτα του γράμματα από την ηλικία των πέντε ετών, μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς πίστης. Σπούδασε αρχικά στο Θεολογικό Σεμινάριο του Αγίου Βορίσου και έπειτα πέρασε στο σεμινάριο της Καλούγκα, όπου συνέχισε τις σπουδές του. Όταν ήταν δεκατεσσάρων ετών, τον χτύπησε ένας βαρύς πυρετός που τον κράτησε μακριά από τη σχολή για έναν ολόκληρο χρόνο.

Από πολύ μικρός λαχταρούσε να γίνει μοναχός. Όταν επέστρεψε στο σεμινάριο, μετονομάστηκε σε Ανατόλιο Ζερτσάλοφ, καθώς οι Ρώσοι σπουδαστές της εποχής έπαιρναν συχνά νέα ονόματα μέσα στις σχολές. Αργότερα αρρώστησε βαριά από φυματίωση και, μόλις θεραπεύτηκε, έφτασε μαζί με τη μητέρα του στη Μονή της Όπτινα.

Εκεί τους υποδέχθηκε ο άγιος Μακάριος, ο οποίος επαίνεσε τη μητέρα του που οδήγησε τον γιο της σε τόσο ευλογημένο δρόμο. Ο μεγάλος Γέροντας τον πήρε υπό την προστασία του και τον μύησε στην ευχή του Ιησού και στις βασικές αρχές της πνευματικής ζωής. Όταν ο πατήρ Μακάριος ήταν απασχολημένος, έδινε ευλογία στον Ανατόλιο να ζητά συμβουλή από τον πατέρα Αμβρόσιο ή τον πατέρα Αντώνιο.

Στο μοναστήρι ο νέος υποτακτικός εκπλήρωσε διάφορα διακονήματα, αρχίζοντας από την κουζίνα του μαγειρείου. Κοιμόταν ελάχιστα και μάλιστα μόνο πάνω σε σωρό από ξύλα, χωρίς ποτέ να γογγύζει. Τον μετέφεραν συχνά από κελί σε κελί και πέρασε πολλές θλίψεις και δοκιμασίες μέσα στα χρόνια αυτά.

Όλες αυτές οι δυσκολίες τον δίδαξαν τις αρετές της ταπείνωσης και της υπομονής, που έμελλε να τον σημαδέψουν για πάντα. Μέσα από κάθε πειρασμό απέκτησε στέρεη πνευματική θεμελίωση. Κάποτε επισκέφθηκε την Όπτινα ο άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ, με την ελπίδα να συναντήσει μοναχούς πεπειραμένους στην πνευματική ζωή.

Τον παρέπεμψαν στον πατέρα Ανατόλιο, που τότε ήταν ακόμη διάκονος, και ο επίσκοπος εντυπωσιάστηκε βαθιά από τη συνομιλία τους. Όταν διηγήθηκε στον πατέρα Μακάριο τις λεπτομέρειες όσων ειπώθηκαν, εκείνος άρχισε να χτυπά τον Ανατόλιο με τη ράβδο του και τον έδιωξε από το κελί. Σε όποιον τον ρώτησε γιατί φέρθηκε τόσο αυστηρά, ο Γέροντας απάντησε ότι ήταν εύκολο να υπερηφανευτεί ο νέος μοναχός.

Μετά την κοίμηση του πατρός Μακαρίου, ο πατήρ Ανατόλιος συνδέθηκε στενά με τον πατέρα Αμβρόσιο. Όταν ο νέος Γέροντας διέκρινε ότι ο υποτακτικός του είχε ωριμάσει αρκετά, άρχισε να τον προετοιμάζει για το έργο της πνευματικής καθοδήγησης άλλων. Τον χειροτόνησε πρεσβύτερο, και αργότερα τον τοποθέτησαν Ηγούμενο στη μονή Σπάσκι Ορλώφ με τον τίτλο του αρχιμανδρίτη.

Ο πατήρ Ανατόλιος δεν ήθελε όμως να αφήσει την αγαπημένη του Όπτινα. Έτσι ο πατήρ Αμβρόσιος υπέβαλε επίσημο αίτημα να γίνει βοηθός του, και η μετάθεση πραγματοποιήθηκε σύντομα προς χαρά όλης της αδελφότητας. Λίγα χρόνια αργότερα, με την παρότρυνση πάλι του πατρός Αμβροσίου, ορίστηκε προϊστάμενος του Σκήτη της Όπτινα.

Δέχθηκε τη νέα ευθύνη από καθαρή υπακοή στον Γέροντά του και την επιτέλεσε με όλη του τη δύναμη. Ακόμη και στη νέα του θέση, εξακολουθούσε να σέβεται και να υπακούει τον πατέρα Αμβρόσιο σε όλα. Το κελί του πατρός Αμβροσίου βρισκόταν στα δεξιά της εισόδου του Σκήτη, ενώ το κελί του πατρός Ανατολίου βρισκόταν στα αριστερά.

Οι επισκέπτες πήγαιναν συχνά πρώτα στον έναν και κατόπιν στον άλλο, καθώς και οι δύο φώτιζαν ψυχές. Εκτός από τους επισκέπτες, ο πατήρ Ανατόλιος κρατούσε αλληλογραφία με πολλούς ανθρώπους που στηρίζονταν στις συμβουλές του. Λόγω της ασθένειάς του, ο πατήρ Αμβρόσιος βασιζόταν πολύ σε εκείνον για τη ζωή του Μοναστηριού της Σαμορντίνο.

Έλεγε μάλιστα στις μοναχές ότι σπάνια τις επισκεπτόταν, ακριβώς επειδή είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στον πατέρα Ανατόλιο. Τον αποκαλούσε μεγάλο εργάτη της ευχής του Ιησού, που είχε λάβει τη χάρη της αδιάλειπτης προσευχής. Τις διαβεβαίωνε ότι μόνο ένας στους χιλίους αξιωνόταν τέτοιας δωρεάς από τον Θεό.

Έτσι η φήμη του απλώθηκε παντού. Προς το τέλος της ζωής του είχε φτάσει στην ίδια πνευματική σοφία και διάκριση με τους δύο μεγάλους δασκάλους του. Έβλεπε τα κρυφά μυστικά της ανθρώπινης ψυχής και μπορούσε να προλέγει μελλοντικά γεγονότα με θαυμαστή ακρίβεια.

Μετά την κοίμηση του πατρός Αμβροσίου το χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα, ο τοπικός επίσκοπος, που δεν συμπαθούσε τον μακαριστό Γέροντα, απαγόρευσε στον πατέρα Ανατόλιο να επισκέπτεται τη Σαμορντίνο. Αυτή η απαγόρευση του προκάλεσε τόσο βαθιά θλίψη, που η υγεία του άρχισε να κλονίζεται σοβαρά. Ταξίδεψε στην Αγία Πετρούπολη και συνάντησε εκεί τον άγιο Ιωάννη της Κρονστάνδης, με τον οποίο συνδέθηκε πνευματικά.

Στις δέκα Οκτωβρίου, επέτειο του θανάτου του πατρός Αμβροσίου, λειτούργησαν μαζί με μεγάλη κατάνυξη. Οι γιατροί της πρωτεύουσας τον εξέτασαν και βρήκαν ότι η καρδιά και τα πνευμόνια του ήταν σε άσχημη κατάσταση. Η υγεία του χειροτέρευε συνεχώς, και την επόμενη χρονιά, στις δέκα Οκτωβρίου, εκάρη κρυφά μέγας σχημαμοναχός.

Ο άγιος Ανατόλιος κοιμήθηκε εν Κυρίω στις είκοσι πέντε Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα τέσσερα. Τον έθαψαν κοντά στους αγαπημένους του διδασκάλους, τους αγίους Αμβρόσιο και Μακάριο. Λίγα χρόνια μετά την κοίμησή του, το Πατριαρχείο της Μόσχας επέτρεψε την τοπική τιμή των Γερόντων της Όπτινα.

Η ανακομιδή των ιερών λειψάνων των αγίων Λεωνίδα, Μακαρίου, Ιλαρίωνος, Αμβροσίου, Ανατολίου του Πρώτου, Βαρσανουφίου και Ανατολίου του Δευτέρου ξεκίνησε στα τέλη Ιουνίου του χίλια εννιακόσια ενενήντα οκτώ. Η εργασία ολοκληρώθηκε την επόμενη ημέρα μέσα σε ατμόσφαιρα προσευχής και συγκίνησης ολόκληρης της αδελφότητας. Επειδή όμως οι ακριβείς ημερομηνίες της ανακομιδής συνέπιπταν με μεγάλες εορτές, όπως η Γέννηση του Τιμίου Προδρόμου, ο Πατριάρχης Αλέξιος ο Δεύτερος όρισε άλλη ημέρα για τον εορτασμό του γεγονότος.

Τα ιερά λείψανα των οσίων Γερόντων αναπαύονται σήμερα στον νέο ναό της Παναγίας του Βλαντίμιρ, μέσα στη μονή της Όπτινα. Οι Γέροντες της Όπτινα ανακηρύχθηκαν επίσημα άγιοι από το Πατριαρχείο της Μόσχας για παγκόσμια τιμή το έτος δύο χιλιάδες. Έτσι η μαρτυρία της αγιότητάς τους ξεπέρασε τα όρια της ρωσικής γης και έφτασε σε όλη την Ορθοδοξία.

Η πνευματική κληρονομιά τους εξακολουθεί να φωτίζει χιλιάδες πιστούς σε όλο τον κόσμο σήμερα. Η Όπτινα παραμένει για πάντα φάρος ησυχασμού και αγιότητας.