Άγιος Μελέτιος ο Επίσκοπος Ριαζάν και Φωτιστής της Σιβηρίας

Σχεδόν τριάντα πέντε ολόκληρα χρόνια περπάτησε στις παγωμένες εκτάσεις της ανατολικής Σιβηρίας, φέρνοντας το φως του Χριστού σε νομαδικούς λαούς που δεν είχαν ακούσει ποτέ το Ευαγγέλιο. Με την ακούραστη ιεραποστολική του δράση οδήγησε στη βάπτιση χιλιάδες Μπουριάτες, Τούνγκους και Γιακούτους, και έμεινε στην ιστορία ως ο Απόστολος των Γιακούτων και Φωτιστής των εθνών της Σιβηρίας και της Ασίας. Κατά κόσμον ονομαζόταν Μιχαήλ Κούζμιτς Γιακίμοφ και καταγόταν από την επισκοπή της Βιάτκα, όπου γεννήθηκε στις είκοσι εννέα Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια τριάντα πέντε.

Ο πατέρας του ήταν ιερέας ενός μικρού χωριού και πέθανε όταν το παιδί ήταν μόλις ενός έτους. Η μητέρα έμεινε μόνη, βυθισμένη σε φοβερή φτώχεια, με την έγνοια να αναθρέψει τα παιδιά της μέσα σε στερήσεις και δοκιμασίες. Παρά την ανέχεια και την εύθραυστη υγεία του, ο Μιχαήλ ολοκλήρωσε με επιτυχία τις σπουδές του και διακρίθηκε ως ένας από τους καλύτερους μαθητές της σχολής του.

Η αγάπη του για τη μοναχική ζωή φάνηκε από πολύ νωρίς, και η ψυχή του ποθούσε σταθερά την ησυχία, την προσευχή και την αφοσίωση στον Θεό. Έτσι ξεκίνησε η μακρά πορεία του. Όταν τελείωσε τη σεμιναριακή του εκπαίδευση, ο Μιχαήλ ζήτησε από τον αρχιμανδρίτη Αμβρόσιο, ηγούμενο της μονής Κοιμήσεως, να τον δεχθεί στην αδελφότητα και να τον κουρέψει μοναχό.

Το αίτημά του ικανοποιήθηκε μόνο εν μέρει, καθώς έγινε δεκτός στη μονή χωρίς όμως να λάβει αμέσως το μοναχικό σχήμα. Στη μονή ανέλαβε διακονήματα όπως το κήρυγμα και την εργασία στη βιβλιοθήκη, και αργότερα διορίστηκε δάσκαλος εκκλησιαστικής ιστορίας και ψαλτικής στο σχολείο της Βιάτκα. Στη συνέχεια του ζητήθηκε να επιβλέπει τους μαθητές που ζούσαν εντός της μονής, ενώ παρέμεινε ταπεινός νεαρός δόκιμος για έναν ολόκληρο χρόνο.

Τον Αύγουστο του χίλια οκτακόσια πενήντα οκτώ εισήλθε στην Ακαδημία του Καζάν για ανώτερες σπουδές. Στην πρώτη Φεβρουαρίου του χίλια οκτακόσια πενήντα εννέα κάρηκε μοναχός με το όνομα Μελέτιος, προς τιμήν του Αγίου Μελετίου Αντιοχείας. Λίγο αργότερα, στις δεκαέξι Μαρτίου, χειροτονήθηκε διάκονος από τον επίσκοπο Νικόδημο.

Με συνοδικό διάταγμα στάλθηκε στη μονή του Σωτήρος στο Πόσολσκ, κοντά στη λίμνη Βαϊκάλη, μέσα στην επισκοπή του Ιρκούτσκ της νοτιοανατολικής Σιβηρίας, για να ξεκινήσει το ιεραποστολικό του έργο. Έφτασε στη μονή του Πόσολσκ στις είκοσι τρεις Ιουνίου του χίλια οκτακόσια εξήντα δύο και άρχισε αμέσως το ευλογημένο έργο του ανάμεσα στους Μπουριάτες. Οι κόποι του απέδωσαν πλούσιους καρπούς, καθώς πολλοί ντόπιοι βαπτίζονταν, ανεγείρονταν νέοι ναοί και ιδρύονταν χωριά για τους νεοφώτιστους, που στην πλειονότητά τους ήταν νομαδικοί ή ημινομαδικοί πληθυσμοί.

Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου ο διάκονος Μελέτιος χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και αφοσιώθηκε ακόμη πιο εντατικά στη διακονία του. Εκείνη την περίοδο συνδέθηκε με βαθιά φιλία με τον βοηθό επίσκοπο Βενιαμίν του Σελενγκίνσκ, ο οποίος αργότερα έγινε αρχιεπίσκοπος του Ιρκούτσκ, και ο δεσμός τους κράτησε αδιάσπαστος ως το τέλος της ζωής τους. Η ιεραποστολική του δραστηριότητα τον οδηγούσε από τόπο σε τόπο, ακόμη και ως τα σύνορα της Μογγολίας.

Στις τριάντα Αυγούστου του χίλια οκτακόσια εβδομήντα τρία ο αρχιεπίσκοπος Βενιαμίν τού ανέθεσε την ευθύνη της ιεραποστολής του Ιρκούτσκ. Στις δύο Φεβρουαρίου του επομένου έτους ανυψώθηκε σε αρχιμανδρίτη της ερημικής μονής του Νείλου στα όρη Σαγιάνσκ, και έκτοτε το έργο του απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη έκταση και πνευματικό βάθος. Για να φέρει σε πέρας τη μετάφραση χριστιανικών βιβλίων στις γλώσσες των ιθαγενών, μετέβη στο Καζάν, όπου παρέμεινε ως τον Μάιο του χίλια οκτακόσια εβδομήντα πέντε.

Εκεί συνδέθηκε με τον καθηγητή Νικόλαο Ίλμινσκυ και τους συνεργάτες του, μια γνωριμία που σημάδεψε καθοριστικά τη μελλοντική ιεραποστολική του πορεία. Στη μετάφραση των χριστιανικών διδασκαλιών στην ομιλούμενη μπουριατική γλώσσα τον βοήθησε ο Μπουριάτης Ιάκωβος Τσιστόχιν, υποτακτικός του, που αργότερα έγινε ο ίδιος ιεραπόστολος στην περιοχή της Τουνκίνσκης. Το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε στη μπουριατική γλώσσα ήταν η «Διδασκαλία προς τους νεοφωτίστους περί της αγίας χριστιανικής πίστεως».

Αυτό το επίτευγμα άνοιξε τον δρόμο για τον εκχριστιανισμό πολλών ιθαγενών, και στα πέντε χρόνια που ο αρχιμανδρίτης Μελέτιος ήταν υπεύθυνος της ιεραποστολής, βαπτίστηκαν περίπου έντεκα χιλιάδες ψυχές. Οι κόποι του αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο μετά τη χειροτονία του ως βοηθού επισκόπου της επισκοπής του Ιρκούτσκ, όταν του ανατέθηκε η εποπτεία της ιεραποστολικής περιοχής ανατολικά της λίμνης Βαϊκάλης. Η πόλη της Τσίτα έγινε το πνευματικό κέντρο από όπου ο ιεραπόστολος επίσκοπος ξεκινούσε τις περιοδείες του.

Διέσχιζε ακούραστα τις απέραντες εκτάσεις γύρω από τη Βαϊκάλη, ιδιαίτερα κατά τη συμπλήρωση των διακοσίων χρόνων από την ίδρυση της ιεραποστολής της Υπερβαϊκαλίας από τους ιεραποστόλους Θεοδόσιο και Μακάριο. Κήρυττε τον λόγο του Θεού σε όλη την Υπερβαϊκαλία, φώτιζε το ποίμνιό του και διαμόρφωνε την εκκλησιαστική και κοινωνική ζωή των νεοφωτίστων, ώστε να ενταχθούν αρμονικά στον μόνιμο ρωσικό πληθυσμό. Ο Βλαντίκα Μελέτιος ίδρυσε στην Τσίτα την Εκκλησιαστική Αδελφότητα των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου και του Αγίου Ιννοκεντίου του Ιρκούτσκ, για να στηρίξει τη διάδοση του Χριστιανισμού.

Έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να ενισχύσει τα πνευματικά του τέκνα ιδρύοντας εκκλησιαστικά σχολεία σε όλες τις περιοχές της δικαιοδοσίας του. Οι καρποί αυτής της αδιάκοπης προσπάθειας ήταν η μεταστροφή περίπου τεσσάρων χιλιάδων ιθαγενών από τον σαμανισμό και τον λαμαϊσμό στη χριστιανική πίστη. Στις πέντε Ιουλίου του χίλια οκτακόσια ογδόντα εννέα διορίστηκε επίσκοπος του Γιακούτσκ και έφτασε στην έδρα του στις δεκαέξι Σεπτεμβρίου.

Η επισκοπή είχε προηγουμένως άξιο ιεραπόστολο επίσκοπο, τον Διονύσιο, που έμεινε γνωστός ως ο Απόστολος των Γιακούτων. Ο νέος επίσκοπος συνέχισε με ζήλο το πνευματικό αυτό έργο. Από την πρώτη χρονιά στη νέα του επισκοπή ο Άγιος Μελέτιος εφάρμοσε τις μεθόδους που είχε διδαχθεί από την προηγούμενη πείρα του.

Κάθε χρόνο επιθεωρούσε διαφορετικά τμήματα της απέραντης επισκοπής του, και παρότι δεν υπήρχαν δρόμοι, διένυε δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα σε ένα μόνο ταξίδι. Έχτιζε ναούς και έβρισκε γενναιόδωρους δωρητές για τον σκοπό αυτόν, ενώ στις περιοδείες του εγκαινίαζε ο ίδιος πολλές από τις εκκλησίες και οργάνωνε δίπλα τους εκκλησιαστικά σχολεία. Στο τέλος του χίλια οκτακόσια ογδόντα εννέα υπήρχαν στην επισκοπή του εβδομήντα επτά ναοί και εκατόν δεκαοκτώ παρεκκλήσια.

Το χίλια οκτακόσια ενενήντα πέντε λειτουργούσαν εννέα πέτρινοι ναοί και διακόσιοι δεκατέσσερις ξύλινοι ναοί, παρεκκλήσια και οίκοι προσευχής, και αργότερα οι αριθμοί αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο. Για να στηρίξει τα σχολεία πέτυχε ετήσια επιχορήγηση έξι χιλιάδων ρουβλίων από το αρμόδιο υπουργείο. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα δύο οργάνωσε την Εκκλησιαστική Αδελφότητα του Χριστού Σωτήρος.

Παράλληλα ανέλαβε πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της λέπρας, που μάστιζε το ποίμνιό του. Στάθηκε ο πρώτος που εργάστηκε συστηματικά για τον περιορισμό της φοβερής αυτής αρρώστιας στους ντόπιους πληθυσμούς. Όταν στην περιοχή έφτασε η Αγγλίδα νοσοκόμα δεσποινίς Μάρσντεν για να βοηθήσει τους αρρώστους, ο επίσκοπος Μελέτιος εργάστηκε με τόσο ζήλο στο πλευρό της, ώστε έλαβε ευχαριστήρια επιστολή από τον Αγγλικανό αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι.

Το ποίμνιό του τού έμεινε βαθιά ευγνώμον, και όταν αργότερα αναχώρησε για την επισκοπή του Ριαζάν, ο αποχαιρετισμός υπήρξε εξαιρετικά συγκινητικός και θερμός. Στις δεκατέσσερις Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα έξι ονομάστηκε επίσκοπος Ριαζάν και Ζαράισκ, και έφτασε στη νέα του έδρα στις δεκαεπτά Φεβρουαρίου του επομένου έτους. Το ποίμνιο του Ριαζάν τον υποδέχθηκε με μεγάλο ενθουσιασμό, γνωρίζοντας την ασκητική και ιεραποστολική του ζωή, και οι προσδοκίες των πιστών δικαιώθηκαν στο ακέραιο.

Ο πράος αυτός ιεράρχης απαιτούσε πολλά από τον εαυτό του, αλλά αντιμετώπιζε με συγκατάβαση τις ανθρώπινες αδυναμίες των άλλων, ενώ διέπρεψε ως άριστος κήρυκας και αληθινός ιεραπόστολος. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα επτά αναγορεύθηκε επίτιμο μέλος της Θεολογικής Ακαδημίας του Καζάν. Στο Ριαζάν συνάντησε πολλούς Παλαιοπίστους και ακόμη και Μουσουλμάνους, και αναζωογόνησε με ζήλο την ιεραποστολή προς αυτούς, ενώ συγχρόνως δημοσίευσε πλήθος κηρυγμάτων, σημειώσεων και ιστορικών μελετών.

Όλα τα κείμενά του πήγαζαν από το αποστολικό του πνεύμα και τον αγνό του χαρακτήρα, χωρίς ίχνος προσωπικής φιλοδοξίας ή υλικού οφέλους. Σε όλη τη διάρκεια των τριάντα πέντε χρόνων της ιεραποστολικής του διακονίας έμεινε γνωστός ως ο Απόστολος των Γιακούτων και Φωτιστής των εθνών της Σιβηρίας και της Ασίας. Ο Άγιος Μελέτιος κοιμήθηκε εν Κυρίω στις δεκατέσσερις Ιανουαρίου του χίλια εννιακόσια, και ετάφη στον καθεδρικό ναό του Κρεμλίνου του Ριαζάν, αφήνοντας πίσω του μια απέραντη κληρονομιά αγαθοεργιών που τον έκαναν να μένει αλησμόνητος στις καρδιές των πιστών.

Συμπεριλήφθηκε στη Σύναξη των Αγίων της Σιβηρίας το χίλια εννιακόσια ογδόντα τρία, και ο ίδιος ο Κύριος ευδόκησε να δοξάσει τα λείψανα του δούλου του. Σχεδόν εκατό χρόνια μετά την κοίμησή του, στις δεκαοκτώ Ιουνίου του χίλια εννιακόσια ενενήντα οκτώ, τα ιερά λείψανά του βρέθηκαν στον καθεδρικό ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Κρεμλίνο του Ριαζάν, την παραμονή της Σύναξης των Αγίων του Ριαζάν και των Αγίων της Σιβηρίας. Στις δεκαοκτώ Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους τα λείψανά του μεταφέρθηκαν με κάθε εκκλησιαστική τιμή στη μονή της Αγίας Τριάδος του Ριαζάν.