Σάββας ο Ηγιασμένος, ο φωτεινός γέροντας της ερήμου

Σε ηλικία μόλις οκτώ ετών μπήκε στο μοναστήρι των Φλαβιανών, αφήνοντας πίσω του την πατρική περιουσία και τις φιλοδοξίες των συγγενών του. Όταν κάποτε μια μηλιά τον δελέασε, πέταξε τον καρπό κάτω και υποσχέθηκε να μη φάει ποτέ ξανά μήλο σε όλη τη ζωή του. Καταγόταν από το χωριό Μουταλάσκη της Καππαδοκίας, κοντά στην Καισάρεια, από γονείς ευσεβείς και ευγενείς, τον Ιωάννη και τη Σοφία.

Ο πατέρας του υπηρετούσε στον στρατό του αυτοκράτορα και έλειπε συχνά στην Αλεξάνδρεια για υπηρεσιακούς λόγους. Έτσι ο μικρός Σάββας έμεινε στη φροντίδα συγγενών, αλλά γρήγορα κατάλαβε τη ματαιότητα των εγκόσμιων πραγμάτων. Στο μοναστήρι έμαθε γρήγορα το Ψαλτήρι και τις άλλες Γραφές, ξεχωρίζοντας στην εγκράτεια και στην υπακοή.

Όταν οι θείοι του τον επισκέφθηκαν για να τον πείσουν να επιστρέψει στον κόσμο και να παντρευτεί, εκείνος αρνήθηκε με σταθερότητα. Προτίμησε να μείνει στον οίκο του Θεού παρά να ζήσει ανάμεσα στις φροντίδες των ανθρώπων. Έμεινε εκεί δέκα ολόκληρα χρόνια, καλλιεργώντας την ψυχή του με νηστεία, αγρυπνία και ταπείνωση.

Οι αδελφοί θαύμαζαν την προθυμία και την αφοσίωσή του στις διακονίες του κοινοβίου. Σε ηλικία δεκαοκτώ ετών ζήτησε την ευλογία του ηγουμένου του και αναχώρησε για τα Ιεροσόλυμα, διψώντας να δει τους ασκητές της ερήμου. Έφτασε εκεί την εποχή του πατριάρχη Ιουβεναλίου και πέρασε τον χειμώνα στο μοναστήρι του αγίου Πασσαρίωνος, υπό την καθοδήγηση ενός γέροντα Καππαδόκη.

Όμως η καρδιά του λαχταρούσε τη βαθύτερη ησυχία και αφοσίωση στον Θεό. Ακούγοντας για τη φήμη του Μεγάλου Ευθυμίου, αναχώρησε αμέσως για τη λαύρα του στην έρημο της Ιουδαίας. Έπεσε στα πόδια του γέροντα και τον παρακάλεσε να τον δεχθεί ως μαθητή του.

Ο Ευθύμιος όμως, βλέποντας τη νεαρή του ηλικία, τον έστειλε στο γειτονικό μοναστήρι του μακαρίου Θεοκτίστου. Εκεί ο Σάββας έδωσε ολόκληρο τον εαυτό του στην υπακοή και στην εκτέλεση κάθε διακονίας με χαρά. Έμπαινε πρώτος στην εκκλησία και έβγαινε τελευταίος, και κουβαλούσε τριπλάσιο φορτίο από τους άλλους αδελφούς.

Ο Μέγας Ευθύμιος, βλέποντας την πνευματική του ωριμότητα, τον ονόμασε παιδαριογέροντα, γιατί ήταν νέος στο σώμα και γέροντας στη φρόνηση. Έτσι διακρίθηκε γρήγορα στις αρετές, ξεπερνώντας ακόμη και τους έμπειρους ασκητές. Μετά τον θάνατο του Θεοκτίστου, ο διάδοχός του επέτρεψε στον Σάββα να ζήσει ασκητικά σε μια σπηλιά κοντά στο μοναστήρι.

Πέντε ημέρες την εβδομάδα έμενε χωρίς τροφή, πλέκοντας καλάθια από φύλλα φοίνικα και προσευχόμενος αδιάλειπτα. Τα Σάββατα και τις Κυριακές κατέβαινε στο μοναστήρι για τη Θεία Λειτουργία και την κοινή τράπεζα με τους αδελφούς. Ο Μέγας Ευθύμιος τον έπαιρνε μαζί του κάθε χρόνο στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή στην έρημο της Ρουβά.

Εκεί ασκούνταν στις υψηλότερες αρετές, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρηγοριά, συναντώντας τον Θεό μέσα στην απόλυτη σιωπή. Κάποτε, σε άνυδρη περιοχή, ο Σάββας λιποθύμησε από τη δίψα και την κούραση του δρόμου. Ο Ευθύμιος γονάτισε και προσευχήθηκε, και αμέσως ανέβλυσε από τη γη πηγαία δροσερό νερό.

Από εκείνη τη στιγμή ο Σάββας πήρε θεϊκή δύναμη να υπομένει τη δίψα στην έρημο. Όταν ο πνευματικός του πατέρας αναπαύθηκε εν Κυρίω, ο Σάββας αναχώρησε για βαθύτερη ερημία. Οπλισμένος με το σημείο του Σταυρού, έδωσε σκληρό αγώνα κατά των δαιμόνων, που του εμφανίζονταν ως άγρια θηρία και ερπετά.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, οδηγημένος από άγγελο, βρήκε μια ευρύχωρη σπηλιά απέναντι από τον χείμαρρο των Κέδρων. Έμεινε εκεί μόνος πέντε χρόνια, τρεφόμενος από τα χόρτα και από όσα του έφερναν τέσσερις ευγνώμονες Σαρακηνοί. Όταν συμπληρώθηκε ο καιρός της σιωπής, ο Θεός τον πληροφόρησε ότι ήταν ώρα να δεχθεί μαθητές κοντά του.

Άρχισαν λοιπόν να συγκεντρώνονται γύρω του ψυχές διψασμένες για τον μοναχικό βίο. Σε σύντομο διάστημα οι μαθητές του έφτασαν τους εβδομήντα, και αργότερα τους εκατόν πενήντα. Με τις προσευχές του ανέβλυσε άφθονη πηγή ύδατος μέσα στη λαύρα, για να ανακουφίζει τους κουρασμένους πατέρες.

Μια νύχτα, ενώ έψαλλε τους ψαλμούς του Δαβίδ, είδε πύρινο στύλο να ενώνει τον ουρανό με τη γη. Στο σημείο εκείνο ανακάλυψε μια θαυμαστή σπηλιά σε σχήμα εκκλησίας, την οποία είχε ετοιμάσει το χέρι του Θεού. Παρότι ο ίδιος δεν ήθελε ποτέ να γίνει πρεσβύτερος, αναγκάστηκε να το δεχθεί σε ηλικία πενήντα τριών ετών για το καλό της αδελφότητας.

Πολλοί προσκυνητές έφερναν τα αναγκαία, ώστε οι μοναχοί να μένουν ελεύθεροι από φροντίδες. Τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή έφευγε πάντοτε στη βαθύτερη έρημο, ακολουθώντας την παράδοση του γέροντά του Ευθυμίου. Μια χρονιά ανέβηκε στον λόφο Καστέλλιο, που τον είχαν κυριέψει τα δαιμονικά πνεύματα και τρόμαζε κάθε διαβάτη.

Ο όσιος ράντισε τον τόπο με έλαιο από την κανδήλα του Τιμίου Σταυρού και έδιωξε τους δαίμονες με την προσευχή και το σημείο του σταυρού. Έπειτα έχτισε εκεί κοινοβιακό μοναστήρι για έμπειρους ασκητές, ενώ για τους αρχάριους ίδρυσε χωριστό κτίσμα βόρεια της λαύρας. Δεν επέτρεπε σε όλους να ζήσουν ερημητικά, αλλά πρώτα δοκίμαζε την υπακοή, τη διάκριση και την ταπείνωσή τους.

Τους νεότερους τους έστελνε στο μοναστήρι του οσίου Θεοδοσίου για να μάθουν τη μοναχική τάξη. Όταν ξέσπασαν ταραχές στην Παλαιστίνη από τους μονοφυσίτες αιρετικούς, ο πατριάρχης Σαλούστιος όρισε τον Σάββα και τον Θεοδόσιο ως εξάρχους όλων των μοναστηριών. Ο Θεοδόσιος ανέλαβε τους κοινοβιάτες, ενώ ο Σάββας τους ερημίτες και τους μοναχούς των λαυρών.

Κάποτε μερικοί αδελφοί στασίασαν εναντίον του και ο γέροντας αποσύρθηκε αθόρυβα χωρίς να επιβάλει την εξουσία του. Επέστρεψε αργότερα φέρνοντας το μήνυμα του πατριάρχη και ίδρυσε με τον καιρό συνολικά επτά μοναστήρια. Ο όσιος είχε λάβει από τον Θεό την απάθεια και πλήθος χαρισμάτων, που τα χρησιμοποιούσε για το καλό των ανθρώπων.

Ημέρευε άγρια θηρία, θεράπευε ασθενείς και με την προσευχή του έφερνε βροχή σε περιοχές που μαστίζονταν από ξηρασία και πείνα. Το έτος πεντακόσια δώδεκα στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη για να υπερασπιστεί την ορθόδοξη πίστη ενώπιον του αυτοκράτορα Αναστασίου. Επειδή φορούσε φθαρμένα ρούχα, οι φρουροί του παλατιού τον πέρασαν για ζητιάνο και τον έδιωχναν από την είσοδο.

Ο αυτοκράτορας όμως εντυπωσιάστηκε βαθιά από τον χαριτωμένο ερημίτη και τον κρατούσε κοντά του για πνευματικές συνομιλίες. Όταν επέστρεψε στην Παλαιστίνη, ο αιρετικός πατριάρχης Αντιοχείας Σεβήρος είχε καταφέρει να εξορίσει τον άγιο Ηλία από τον θρόνο των Ιεροσολύμων. Τότε περισσότεροι από έξι χιλιάδες μοναχοί, με αρχηγούς τον Σάββα και τον Θεοδόσιο, συγκεντρώθηκαν και απαίτησαν την υπεράσπιση της Συνόδου της Χαλκηδόνος.

Ο όσιος έστειλε στον αυτοκράτορα τολμηρή επιστολή εξ ονόματος όλων των πατέρων της ερήμου. Ο Αναστάσιος πέθανε εκείνη τη χρονιά και ο διάδοχός του Ιουστίνος επανέφερε με δύναμη την ορθή πίστη. Το έτος πεντακόσια τριάντα ένα στάλθηκε και πάλι στην Κωνσταντινούπολη, στον ευσεβή αυτοκράτορα Ιουστινιανό.

Πήγε για να ζητήσει ελάφρυνση των φόρων και βοήθεια μετά την αιματηρή εξέγερση των Σαμαρειτών στην Παλαιστίνη. Ο αυτοκράτορας τον υποδέχθηκε με τιμές και είδε γύρω από το κεφάλι του την ηλιακή λάμψη της χάριτος. Ο όσιος του προφήτεψε ότι θα ανακτούσε τη Ρώμη και την Αφρική και θα νικούσε τις αιρέσεις του μονοφυσιτισμού, του νεστοριανισμού και του ωριγενισμού.

Όταν η αυτοκράτειρα Θεοδώρα του ζήτησε προσευχή για να αποκτήσει παιδί, εκείνος αρνήθηκε διακριτικά, διότι γνώριζε με αποκάλυψη ότι κρυφά υποστήριζε τις αιρέσεις. Επιστρέφοντας στα Ιεροσόλυμα έγινε δεκτός με μεγάλη χαρά από τον λαό και τον κλήρο. Ίδρυσε ακόμη το μοναστήρι του προφήτη Ιερεμία, πριν αποσυρθεί οριστικά στη Μεγάλη Λαύρα.

Λίγο αργότερα ασθένησε σε ηλικία ενενήντα τεσσάρων ετών και αναπαύθηκε ειρηνικά την πέμπτη Δεκεμβρίου του έτους πεντακόσια τριάντα δύο. Το σώμα του παρέμεινε άφθαρτο και ενταφιάστηκε με μεγάλη τιμή στη λαύρα του. Αργότερα μεταφέρθηκε στη Βενετία την εποχή των σταυροφόρων και επέστρεψε στο μοναστήρι του το έτος χίλια εννιακόσια εξήντα πέντε.

Η Λαύρα του οσίου Σάββα, που αργότερα έγινε κοινοβιακό μοναστήρι, κατέχει εξαιρετική θέση στην ιστορία του ορθοδόξου μοναχισμού. Από τα ευλογημένα κελιά της αναδείχθηκαν πολλοί φωτισμένοι άγιοι της Εκκλησίας μας. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο Κοσμάς ο Μαϊουμά, ο όσιος Στέφανος και ο Ανδρέας Κρήτης.

Στον ίδιο αυτό άγιο τόπο διαμορφώθηκε και καθορίστηκε το Τυπικό που ρυθμίζει ακόμη τις ιερές ακολουθίες της Εκκλησίας μας. Επίσης ένα σημαντικό μέρος της υμνογραφίας μας συντέθηκε μέσα στις σπηλιές και τα κελιά της λαύρας. Ο όσιος Σάββας υπήρξε αληθινός αγγελοφόρος της ερήμου και άρχοντας του πνευματικού αγώνα.

Με τη ζωή του δίδαξε ότι η αγάπη προς τον Θεό απαιτεί την παραίτηση από τις φθαρτές απολαύσεις. Στην εικόνα του κρατά ειλητάριο με τα λόγια ότι όποιος αγαπά τον Θεό περιφρονεί τα φθαρτά και προτιμά τη γνώση Εκείνου. Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο με βαθιά ευλάβεια από όλους τους πιστούς.

Το όνομά του παραμένει συνώνυμο της ασκητικής τελειότητας και της πίστης στη Σύνοδο της Χαλκηδόνος. Η Παλαιστίνη ολόκληρη πήρε από αυτόν την πνευματική της μορφή και την ορθόδοξη ταυτότητά της. Έτσι ο Σάββας έλαμψε ως φωτεινός φάρος σε όλη την Ανατολή και την οικουμένη.