Όσιος Άνθιμος ο τυφλός Ιεραπόστολος του Αιγαίου

Ένα παιδί επτά ετών έχασε το φως του από την ευλογιά και το ξαναβρήκε μέσα σε σαρανταλείτουργο της μητέρας του. Ο ίδιος άνθρωπος, χρόνια αργότερα, τυφλώθηκε ξανά την παραμονή του γάμου του και έγινε ο μεγαλύτερος ιεραπόστολος του Αιγαίου. Ο όσιος Άνθιμος γεννήθηκε στο Ληξούρι της Κεφαλονιάς το χίλια επτακόσια εικοσιεπτά μετά Χριστόν, σύγχρονος με τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό.

Στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Αθανάσιος και μεγάλωσε μέσα σε ευσεβές περιβάλλον, με μητέρα την πιστή και ενάρετη Ατζουλέτα. Όταν ήταν επτά ετών, η ευλογιά του πήρε την όραση και βύθισε το σπίτι σε βαθιά θλίψη. Η μητέρα του ζήτησε τότε σαρανταλείτουργο με βασικό αίτημα τη θεραπεία του μικρού παιδιού της.

Κατά τη σαρακοστή θεία λειτουργία μητέρα και γιος κοινώνησαν των αχράντων μυστηρίων με βαθιά συντριβή. Αμέσως μετά το παιδί φώναξε με χαρά πως βλέπει τον ιερέα να φορά κόκκινο φελόνι. Έτσι το θαύμα της Παναγίας σφράγισε από τότε την παιδική του ψυχή.

Έξυπνος και με δυνατή μνήμη, παρακολούθησε τα μαθήματα της στοιχειώδους παιδείας κοντά στον πρώτο του δάσκαλο και πνευματικό Άνθιμο, ηγούμενο τότε της μονής της Αγίας Παρασκευής Λεπέδων. Σε ηλικία είκοσι ετών αποφάσισε να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του Ιωάννη Κουρούκλη, ο οποίος ήταν εμπειρότατος ναυτικός. Μαζί ταξίδεψαν σε πολλές θάλασσες, μα φτάνοντας κάποτε στην Κωνσταντινούπολη ο πατέρας του χτυπήθηκε από την πανώλη και κοιμήθηκε.

Το χίλια επτακόσια πενήντα μετά Χριστόν ο πλοίαρχος του καραβιού εκτίμησε το ήθος και την εργατικότητα του Αθανασίου. Του πρότεινε λοιπόν να γίνει γαμπρός του και ο νέος δέχθηκε με χαρά την προσφορά. Άλλες όμως ήταν οι βουλές του Κυρίου για τη ζωή του.

Το πρωί της ημέρας που θα γινόταν επίσημα ο γάμος, ξύπνησε και κατάλαβε πως είχε χάσει εντελώς το φως του. Τότε είπε με ταπείνωση πως πια κατάλαβε ότι είναι θεότυφλος. Η επωνυμία αυτή θα τον συνόδευε σε ολόκληρη την μετέπειτα πορεία του.

Το ναυάγιο των ανθρώπινων σχεδίων του άνοιξε τον δρόμο της θείας κλήσης. Κατάλαβε πως αυτό ήταν το θέλημα του Κυρίου και αποτάχθηκε τα του κόσμου με βαθιά εσωτερική απόφαση. Τυφλός και άσημος αναχώρησε για το Άγιον Όρος, όπου εκάρη μοναχός με το νέο όνομα Άνθιμος.

Πιθανότατα ασκήτεψε στα όρια της ιεράς μονής Ιβήρων, κοντά στην θαυματουργό εικόνα της Πορταΐτισσας. Εκεί ασκήθηκε θεαρέστως και αναμίχθηκε ενεργά στο κίνημα των Κωλλυβάδων, όπως φάνηκε αργότερα. Όταν κοιμήθηκε ο σοφότατος γέροντάς του, αποφάσισε να βγει στον κόσμο για να κηρύξει τον λόγο του Χριστού.

Σκοπός του ήταν να σώσει από την αμάθεια και τον εξισλαμισμό τους ορθοδόξους Ρωμιούς, που στέναζαν κάτω από τον τουρκικό ζυγό. Πρώτος του σταθμός έγινε το νησί της Χίου, όπου κήρυξε τον ευαγγελικό λόγο με δύναμη. Ασκήθηκε ταυτόχρονα σκληρά και έφτασε σε μεγάλα μέτρα αγώνων κατά της σάρκας.

Έτρωγε μόνο λίγο ψωμί την ημέρα και έπινε νερό μόνον μετά τη δύση του ήλιου. Κοιμόταν ελάχιστα και κρατούσε αδιάλειπτα στα χείλη την ευχή του Ιησού. Από τη Χίο πέρασε στη Σίφνο, όπου οι κάτοικοι εκτίμησαν αμέσως τον ενάρετο τυφλό γέροντα.

Μετά από λίγο διάστημα ασκήσεως και κηρύγματος αναχώρησε για την Πάρο, παρά τις θερμές παρακλήσεις τους. Στη μέση της θαλάσσιας διαδρομής έπεσε μεγάλη θαλασσοταραχή και το πλοίο κινδύνευσε να καταποντιστεί από τα κύματα. Μετά από επίμονες παρακλήσεις των συνεπιβατών και ενός σιφνιού ιερέα, ο όσιος προσευχήθηκε με δάκρυα στην Παναγία.

Αμέσως η μανία της θάλασσας σταμάτησε και όλοι έμειναν έκθαμβοι από το θαύμα. Παρακάλεσε τους παρόντες να μη διαδώσουν το γεγονός, μα εκείνοι μόλις έφτασαν στην Πάρο το διαφήμισαν παντού. Έτσι η φήμη του απλώθηκε γρήγορα και στα γύρω νησιά του Αιγαίου.

Ο επίσκοπος Παροναξίας τον προσκάλεσε να κηρύξει και στη Νάξο, κι εκείνος υπάκουσε με ταπείνωση. Ανάμεσα στους ακροατές του βρέθηκε και ο νεαρός Νικόλαος Καλιβούρτσης, ο μετέπειτα άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Έπειτα πέρασε στην Ίο και τελικά βρέθηκε προσκυνητής στους Αγίους Τόπους με κατάνυξη.

Με δάκρυα ασπάστηκε τον πανάγιο Τάφο και άντλησε δύναμη για την επόμενη ιεραποστολική περιοδεία του. Επιστρέφοντας από τα Ιεροσόλυμα το χίλια επτακόσια πενήντα εννέα μετά Χριστόν, κατευθύνθηκε στο Καστελόριζο για να ιδρύσει το πρώτο του μοναστήρι. Το νησί όμως μαστιζόταν τότε από φοβερή λειψυδρία και η ζωή των κατοίκων ήταν εξαιρετικά δύσκολη.

Ο όσιος προσευχήθηκε με πίστη και οι καταρράκτες του ουρανού άνοιξαν, αφήνοντας έκθαμβους όλους τους κατοίκους της Μεγίστης. Σε ένδειξη ευχαριστίας στον Θεό και στο εκλεκτό του σκεύος, οι ευλαβείς νησιώτες συνέβαλαν αποφασιστικά στο κτίσιμο του ναού του αγίου Γεωργίου. Ο ναός υψώθηκε στο ψηλότερο βουνό του νησιού και έγινε ο πυρήνας της νέας μοναστικής αδελφότητας.

Γύρω από αυτόν χτίστηκαν τα κελιά, το ηγουμενείο, οι βοηθητικοί χώροι και το ψηλό περιτείχισμα της μονής. Το χίλια επτακόσια εξήντα ένα μετά Χριστόν, με σιγίλιο του οικουμενικού πατριάρχη Ιωαννικίου του Τρίτου, η μονή ανακηρύχθηκε σταυροπηγιακή. Από το Καστελόριζο και με την ευχή του αρχιεπισκόπου Σίφνου Νικοδήμου, ο τυφλός ιεραπόστολος πέρασε στην Αστυπάλαια.

Εκεί έμεινε εννέα ολόκληρα έτη, μέσα σε αγάπη και βαθιά πνευματική ζύμωση με τους κατοίκους. Στο ήσυχο νησί της Δωδεκανήσου ο άγιος, κατόπιν θείας αποκαλύψεως, αποφάσισε να κτίσει τη μονή της Παναγίας της Πορταΐτισσας. Οι κάτοικοι χάρηκαν με την απόφαση, μα του εξήγησαν πως δεν υπήρχαν στο νησί τα απαραίτητα οικοδομικά υλικά.

Ο όσιος γέρων δεν αποθαρρύνθηκε καθόλου και ειδοποίησε έναν ευλαβή χριστιανό από την οικογένεια Χουσουλίνη. Του ζήτησε να παραχωρήσει τα κτήματά του κοντά στο χωριό, γιατί εκεί θα έβρισκαν όσα χρειάζονταν. Ο άνθρωπος συμφώνησε με χαρά, αν και ήξερε πως στη γη του δεν είχαν υπάρξει ποτέ τέτοια υλικά.

Ο άγιος υπέδειξε στους εργάτες να σκάψουν σε συγκεκριμένο σημείο και βρήκαν άφθονο υλικό από παλαιό οικισμό. Μαζί με τις πέτρες ανέσυραν και ένα πιθάρι γεμάτο χρυσά νομίσματα. Ο θεοφώτιστος γέροντας παρότρυνε τους εργάτες να μη το ανακοινώσουν, μήπως επέμβουν οι άπληστοι μουσουλμάνοι.

Προσευχήθηκε και τα νομίσματα μεταβλήθηκαν σε σωρό κάρβουνα, ώστε να φανερωθεί το πανούργο σχέδιο του διαβόλου. Η μονή της Πορταΐτισσας θεμελιώθηκε και το χίλια επτακόσια εξήντα μετά Χριστόν άρχισε η συστηματική ανέγερσή της. Στη συνέχεια ο πατήρ Άνθιμος ταξίδεψε σε διάφορα μέρη του ορθόδοξου ελληνισμού για να συγκεντρώσει χρήματα, άμφια και ιερά σκεύη.

Έφτασε και στην ιερά μονή των Ιβήρων του Αγίου Όρους, όπου ζήτησε από γνωστό μοναχό αγιογράφο ένα αντίγραφο της Πορταΐτισσας. Εκείνος αρνήθηκε στην αρχή, γιατί τα μάτια και τα χέρια του είχαν εξασθενήσει από το βάρος των πολλών χρόνων. Ο όσιος επέμενε με αγάπη και ο γέρων μοναχός τελικά υποχώρησε στην πιεστική παράκληση.

Προσευχήθηκαν θερμά και οι δύο στη Θεοτόκο, ώστε να συνεργήσει η ίδια στο ιερό εγχείρημά τους. Έβαλαν μια κατάλληλη σανίδα κάτω από τη θαυματουργή εικόνα και αγρύπνησαν όλη τη νύχτα με προσευχή. Το πρωί μετά τη θεία λειτουργία οι μοναχοί κατέβηκαν στο παρεκκλήσι, ανασήκωσαν τη σανίδα και έμειναν άφωνοι.

Πάνω στο ξύλο είχε αποτυπωθεί η μορφή της Θεομήτορος, ζωντανή και ολοφάνερη. Με δάκρυα καταφιλούσε ο πατήρ Άνθιμος τη νέα εικόνα, αν και δεν την έβλεπε με τα μάτια του σώματος. Η μεταφορά της στην Αστυπάλαια έγινε για το νησί αληθινό Πάσχα Κυρίου.

Τα θαυμάσια του οσίου με τη συνέργεια της θείας δύναμης δεν σταμάτησαν εκεί. Στο βορειοανατολικό μέρος του νησιού, στο σημείο που σήμερα ονομάζεται δρακοσπηλιά, φώλιαζε τότε ένα τρομερό φίδι. Η γύρω περιοχή έμενε ακατοίκητη και ακαλλιέργητη, γιατί οι κάτοικοι φοβούνταν την παρουσία του ερπετού.

Ο άγιος παρότρυνε τους ντόπιους να καλλιεργήσουν το μέρος, μα εκείνοι δίσταζαν από τον μεγάλο φόβο τους. Τότε ο γέροντας, με συνοδεία λίγων πιστών, ανέβηκε σε ύψωμα απέναντι από τη σπηλιά. Ζήτησε από τους συνοδούς του να στήσουν μια θημωνιά από ξύλα και να τον αφήσουν για λίγο μόνο.

Καθώς εκείνος προσευχόταν, το τεράστιο ερπετό βγήκε από τη σπηλιά και κατευθύνθηκε στον σωρό. Κουλουριάστηκε πάνω στα ξύλα και αυτά υποχώρησαν από το μεγάλο βάρος του. Ο όσιος υπέδειξε στους νησιώτες να βάλουν φωτιά και το θηρίο κάηκε χωρίς καμία αντίσταση.

Έτσι ο τόπος απαλλάχθηκε από την πολυετή διαβολική μάστιγα και ο άγιος Άνθιμος έγινε φόβητρο των φιδιών. Λένε μάλιστα πως στο σημείο εκείνο δεν φυτρώνουν χόρτα ακόμα και σήμερα. Ο μισόκαλος διάβολος φθόνησε τα έργα του Κυρίου διά του πιστού του δούλου και έστησε νέα παγίδα.

Έπεισε κάποιους αστυπαλαιώτες να συκοφαντήσουν τον άγιο για αθέμιτες σχέσεις με μοναχές της Πορταΐτισσας. Στη δημόσια δίκη που ακολούθησε αποκαλύφθηκε η σκευωρία και ο λαός θαύμασε ξανά την αγιότητα του τυφλού ιεραποστόλου. Εκείνος όμως μετά από προσευχή αποφάσισε να φύγει από το προσφιλές νησί χάριν ησυχίας.

Στα τέλη του χίλια επτακόσια εξήντα οκτώ μετά Χριστόν έφτασε στο Ληξούρι, όπου τον υποδέχτηκαν με σεβασμό και ενθουσιασμό. Κατευθύνθηκε στη μονή της Αγίας Παρασκευής Λεπέδων, που τη βρήκε ερειπωμένη από τους σεισμούς των προηγουμένων ετών. Με την άδεια του επισκόπου Σωφρονίου ανέλαβε την εκ βάθρων ανακαίνιση της παλαιάς αυτής μονής.

Οι επτά μοναχές που τον συνόδευσαν από τα Δωδεκάνησα έγιναν ο πυρήνας της πρώτης αδελφότητας. Σύντομα ο αριθμός τους διπλασιάστηκε και η μονή ξαναβρήκε την παλιά της ζωή. Όλοι οι ευσεβείς κάτοικοι Κεφαλονιάς και Ζακύνθου συνέβαλαν με αγάπη στην ανοικοδόμηση.

Ο πατήρ Άνθιμος παρέδωσε μάλιστα μοναχικό κανονισμό, γνωστό ως Διαθήκη του Αγίου Ανθίμου. Σύμφωνα με την παράδοση, το χίλια επτακόσια εβδομήντα επτά μετά Χριστόν, ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός επισκέφθηκε τη μονή των Λεπέδων. Εκεί γνώρισε προσωπικά τον όσιο Άνθιμο, για τον οποίο είχε ακούσει πολλά μέχρι τότε.

Με κέντρο τη μονή της Αγίας Παρασκευής, ο τυφλός ιεραπόστολος επισκέφθηκε τα Κύθηρα, την Πελοπόννησο, την Κρήτη και τη Σίφνο. Παντού ευαγγελιζόταν τον υπόδουλο λαό και θαυματουργούσε όπου η ανάγκη το απαιτούσε. Στα Σφακιά το χίλια επτακόσια εβδομήντα μετά Χριστόν, τρεις μάγοι αποπειράθηκαν να τον δολοφονήσουν την ώρα του κηρύγματος.

Όταν θέλησαν να εκτελέσουν το σχέδιό τους, είδαν με τρόμο πως από το στόμα του έβγαιναν φλόγες. Παράτησαν τότε κάθε σκοτεινή σκέψη και έφυγαν συντετριμμένοι από τη θεϊκή παρουσία. Στα ίδια μέρη θεράπευσε μια τυφλή γυναίκα και έφερε βροχή σε χρόνια μεγάλης ξηρασίας.

Το χίλια επτακόσια εβδομήντα τρία μετά Χριστόν ίδρυσε μοναστήρι του τιμίου Προδρόμου στα Κύθηρα. Δύο χρόνια αργότερα ανακαίνισε τη γυναικεία μονή της Παναγίας Χρυσοπηγής στη Σίκινο. Έγιναν έτσι έξι μοναστήρια συνολικά, χωρίς ποτέ ο ίδιος να τα δει με σωματικά μάτια.

Πηγαίνοντας κάποτε στη Μάνη, προσκεκλημένος από τους εκεί κατοίκους, μετέστρεψε θαυματουργικά τον ληστρικό βίο χωρικών της βορειοδυτικής Πελοποννήσου. Εκεί έλαβε θεία πληροφορία πως πλησίαζε η ώρα της αναχώρησής του από τον κόσμο τούτο. Διέταξε τους ναυτικούς να επιστρέψουν αμέσως στα Λέπεδα, γιατί εκεί επρόκειτο να αναπαυθεί τελικά.

Λίγο μετά την επιστροφή ασθένησε από ίκτερο και ετοιμάστηκε με γαλήνη για το τέλος. Έδωσε την ευχή του σε όσους Κεφαλλήνες τον επισκέφθηκαν και άφησε τις τελευταίες παρακαταθήκες στην αδελφότητα. Στις τέσσερις Σεπτεμβρίου του χίλια επτακόσια ογδόντα δύο μετά Χριστόν παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.

Το χίλια οκτακόσια μετά Χριστόν έγινε η ανακομιδή των ιερών λειψάνων από τον πατέρα Ιωάννη τον Λεπεδιώτη. Τα λείψανα βρέθηκαν κροκοβαφή και ευωδιάζοντα, και πλήθος θαυμάτων ακολούθησε την ανεύρεσή τους. Σήμερα σώζεται μόνο ο δεξιός πήχης του οσίου, που φυλάσσεται στη μονή της Πορταΐτισσας στην Αστυπάλαια.

Η ορθόδοξη Εκκλησία διακήρυξε επίσημα την αγιότητά του στις τριάντα Ιουλίου του χίλια εννιακόσια εβδομήντα τέσσερα μετά Χριστόν. Παραμένει διηνεκής πρεσβευτής του γένους μας προς τον Κύριο.