Η Εικόνα της Αγίας Σοφίας του Νόβγκοροντ

Στο Νόβγκοροντ, μια γυναίκα που υπέφερε από βαριά πάθηση των ματιών βρήκε τη θεραπεία της μπροστά σε μια εικόνα φλογερής μορφής που εικονίζει τον ίδιο τον Χριστό ως Σοφία του Θεού. Το χρονικό της πόλης κατέγραψε με συντομία πως η Σοφία του Θεού συγχώρεσε τη γυναίκα που υπέφερε από την αρρώστια της. Η θαυματουργή εικόνα της Αγίας Σοφίας, της Σοφίας του Θεού, φυλάσσεται σε πολλούς ναούς της Ρωσίας και απαντάται σε δύο βασικούς τύπους, του Κιέβου και του Νόβγκοροντ.

Ο πρώτος ναός αφιερωμένος σε αυτή ανεγέρθηκε στο Νόβγκοροντ τον δέκατο αιώνα, και ακολούθησε λίγες δεκαετίες αργότερα ο μεγάλος ναός του Κιέβου. Η ίδια η εικόνα του Νόβγκοροντ εμφανίζεται για πρώτη φορά μέσα στον δέκατο πέμπτο αιώνα και συνδέεται με την οικοδόμηση του εκεί καθεδρικού ναού. Πρόκειται για ξύλινη εικόνα, καλυμμένη με επιχρυσωμένη ασημένια επένδυση, η οποία θεωρείται πιστό αντίγραφο της αρχαίας εικόνας της Σοφίας από τον ναό του αυτοκράτορα Ιουστινιανού στην Κωνσταντινούπολη.

Η εικόνα αυτή έγινε γνωστή για τα πολλά θαύματα που ακολούθησαν τη μνήμη της και για τη βαθιά θεολογική σημασία της παράστασης. Έτσι, ένα τοπικό περιστατικό θεραπείας φανέρωσε σε ολόκληρη τη Ρωσία τη δύναμη που κρύβει αυτή η ιερή μορφή. Στο κέντρο της παράστασης δεσπόζει ο Παντοκράτορας με τη μορφή φτερωτού Πύρινου Αγγέλου, καθισμένου πάνω σε χρυσό θρόνο που στηρίζεται σε επτά κίονες.

Φοράει βασιλικά ενδύματα, ζώνεται με πολύτιμη ζώνη και στο κεφάλι του φέρει βασιλικό στέμμα που δηλώνει την κυριαρχία του πάνω σε όλη την κτίση. Στο δεξί του χέρι κρατάει σκήπτρο με σταυρό στην κορυφή, ενώ με το αριστερό πιέζει στο στήθος του ένα κλειστό ειλητάριο. Στα πλάγια της εικόνας παρίστανται η Θεοτόκος με το θείο Βρέφος στην αγκαλιά της και ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος με ειλητάριο στο χέρι.

Στο ειλητάριο του Προδρόμου διαβάζει κανείς τη φράση πως αυτός μαρτυρεί για τον ερχόμενο Χριστό και Λυτρωτή. Πάνω από το κεφάλι του φλογερού Αγγέλου εικονίζεται ο Χριστός ως Σωτήρας να ευλογεί όλη τη σύναξη με ιερό σεβασμό. Ψηλότερα ακόμη φαίνεται ένας δεύτερος χρυσός θρόνος με ανοιχτό βιβλίο επάνω του, ως σύμβολο της θείας παρουσίας μέσα στην Εκκλησία.

Εκατέρωθεν του ουράνιου θρόνου τρεις Άγγελοι γονατίζουν σιωπηλά, προσφέροντας τη λατρεία τους στον Δεσπότη. Η ταύτιση του Πύρινου Αγγέλου με τον Χριστό στηρίζεται καθαρά στα λόγια του αποστόλου Παύλου προς τους Κορινθίους πιστούς. Ο Απόστολος κηρύσσει Χριστόν εσταυρωμένον, σκάνδαλο για τους Ιουδαίους και μωρία για τους εθνικούς που αρνούνται να πιστέψουν.

Στους κλητούς όμως πιστούς, λέει, ο ίδιος Χριστός αποκαλύπτεται ως δύναμη Θεού και ως αληθινή σοφία Θεού μέσα στον κόσμο. Από τον ίδιο Κύριο γίνονται όλοι οι πιστοί μέλη του Χριστού Ιησού, που έγινε για εμάς σοφία, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση. Η εικόνα της Σοφίας εκφράζει εικονογραφικά ακριβώς αυτή τη θεολογία του αποστόλου των εθνών.

Στο βιβλίο της Αποκάλυψης ο ευαγγελιστής Ιωάννης βλέπει τον Υιό του Ανθρώπου ντυμένο με μακρύ ένδυμα και ζωσμένο στο στήθος με χρυσή ζώνη. Το κεφάλι και τα μαλλιά του φαίνονται λευκά σαν λευκό μαλλί και σαν χιόνι που σκεπάζει τα βουνά. Τα μάτια του μοιάζουν με φλόγα φωτιάς και τα πόδια του με χαλκό που πυρώθηκε και καθαρίστηκε μέσα σε καμίνι.

Η φωνή του ακούγεται σαν τον ήχο πολλών υδάτων που κατεβαίνουν με ορμή. Από εδώ ακριβώς αντλεί η εικόνα τη φλογερή της μορφή και τη βαθιά συμβολική της δύναμη. Η εικόνα της Σοφίας του Θεού δεν περιγράφει ένα κτιστό πρόσωπο, αλλά φανερώνει εικονογραφικά τη δύναμη και την ενέργεια της θείας Σοφίας μέσα στην Εκκλησία.

Γι αυτό ακριβώς ο Χριστός παριστάνεται με πύρινη και φλογερή μορφή, που παραπέμπει στις ουράνιες οπτασίες των προφητών και των αποστόλων. Η φλόγα δηλώνει την καθαρτική και αγιαστική παρουσία του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους που τον αναζητούν με πίστη. Ο θρόνος με τους επτά κίονες θυμίζει τον οίκο της Σοφίας από τα Παλαιοδιαθηκικά κείμενα, που έκτισε για τον εαυτό της κατοικία.

Η Θεοτόκος και ο Πρόδρομος δείχνουν ότι η Σοφία αποκαλύφθηκε μέσα στην ιστορία με τη σάρκωση και το κήρυγμα της μετάνοιας. Το χρονικό του Νόβγκοροντ διέσωσε την ανάμνηση της θεραπείας της γυναίκας από την πάθηση των ματιών της και άλλα πολλά θαύματα. Όλα τα πολυάριθμα αντίγραφα της εικόνας έχουν ως πρότυπο είτε την εικόνα του Κιέβου είτε εκείνη του Νόβγκοροντ.

Η εορτή της εικόνας του Κιέβου τελείται στις οκτώ Σεπτεμβρίου, ενώ η εορτή της εικόνας του Νόβγκοροντ τιμάται στις δεκαπέντε Αυγούστου. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία προσκυνά την άκτιστη Σοφία του Θεού μέσα στις άγιες αυτές εικόνες της.