Ιερεμίας, ο Προφήτης των Δακρύων

Πριν ακόμη γεννηθεί, ο Κύριος είχε επιλέξει τον Ιερεμία προφήτη για τα έθνη και άγγιξε τα χείλη του με το χέρι Του. Στα δεκαπέντε του χρόνια, ο νεαρός γιος του ιερέα Χελκία από την Αναθώθ ξεκίνησε ένα προφητικό έργο γεμάτο διωγμούς και δάκρυα. Η κλήση ήρθε στο δέκατο τρίτο έτος του ευσεβούς βασιλιά Ιωσία, όταν ο Ιουδαϊκός λαός είχε παραδοθεί στην ειδωλολατρία και στη διαφθορά.

Παντού στους λόφους και τις κοιλάδες, ακόμη και δίπλα στον ναό του Σολομώντα, υπήρχαν βωμοί ξένων θεών και θυσιαστήρια του Βαάλ. Ο νεαρός προφήτης δίστασε μπροστά στο μέγεθος της αποστολής, λέγοντας πως δεν γνώριζε να μιλά εξαιτίας της νεαρής ηλικίας του. Ο Κύριος όμως τον ενίσχυσε με δύο οράματα, της ραβδιού αμυγδαλιάς και του κοχλάζοντος λέβητα.

Από εκείνη τη στιγμή έγινε στόμα του Θεού, σταλμένος να ξεριζώνει και να φυτεύει, να κατεδαφίζει και να ανοικοδομεί τις ψυχές. Ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος μαρτυρεί πως έμεινε παρθένος σε όλη του τη ζωή. Έτσι ξεκίνησε ένας αγώνας πολυετής εναντίον της αποστασίας του λαού.

Ο Ιερεμίας στάθηκε άφοβα στις πύλες της πόλης, στην αυλή του ναού και μπροστά στα ανάκτορα των βασιλέων. Στήριξε στον τράχηλό του πρώτα έναν ξύλινο και έπειτα έναν σιδερένιο ζυγό, για να δείξει συμβολικά την επερχόμενη υποδούλωση στη Βαβυλώνα. Διακήρυσσε πως ο λαός εγκατέλειψε την πηγή του ζώντος ύδατος και άνοιξε λάκκους που δεν κρατούν νερό.

Στηλίτευε τους ιερείς και τους ψευδοπροφήτες, που κολάκευαν τα πάθη των αρχόντων και παραπλανούσαν τους απλούς ανθρώπους με ψεύτικες ελπίδες. Όταν κάποτε προφήτευσε δημόσια την καταστροφή του ναού, οι ιερείς και οι ψευδοπροφήτες ζήτησαν τον θάνατό του ενώπιον του λαού. Τον έσωσε τότε η παρέμβαση του ευγενούς Αχικάμ, υιού του Σαφάν, ο οποίος τον απάλλαξε από τα χέρια των φονέων.

Στο εργαστήριο του κεραμέως είδε πώς ο τεχνίτης ξαναπλάθει το ελαττωματικό αγγείο, εικόνα ζωντανή της θεϊκής παιδαγωγίας. Ύστερα έσπασε ένα πήλινο δοχείο στην κοιλάδα Τοφέθ, όπου θυσίαζαν παιδιά στον Μολώχ, και προανήγγειλε τη συντριβή της Ιερουσαλήμ. Οι ακροατές του γελούσαν και τον περιφρονούσαν συστηματικά.

Στα χρόνια του βασιλιά Ιωακείμ, ο προφήτης υπαγόρευσε στον πιστό μαθητή του Βαρούχ ολόκληρο τόμο με τα λόγια του Κυρίου. Ο Βαρούχ διάβασε δημοσίως το βιβλίο μέσα στον ναό, σε ημέρα νηστείας ενώπιον του συναγμένου λαού. Όταν ο κύλινδρος έφτασε στον βασιλιά, εκείνος καθόταν μπροστά σε αναμμένη εστία τον χειμώνα.

Καθώς ο γραμματέας ξετύλιγε τρεις ή τέσσερις στήλες, ο Ιωακείμ τις έκοβε με μαχαιράκι και τις έριχνε στις φλόγες, μέχρι που κάηκε ολόκληρο το προφητικό βιβλίο. Ο Κύριος προσέταξε τότε τον Ιερεμία να ξαναγράψει τα ίδια λόγια, προσθέτοντας και νέες απειλές για τον ασεβή βασιλιά. Σύντομα οι Βαβυλώνιοι περικύκλωσαν την πόλη και ο Ιωακείμ θανατώθηκε άδοξα, με το πτώμα του ριγμένο έξω από τις πύλες, όπως ακριβώς είχε προαναγγελθεί.

Ο διάδοχός του Ιεχονίας οδηγήθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα μαζί με δέκα χιλιάδες επιλέκτους Ιουδαίους. Ο Ναβουχοδονόσορ τοποθέτησε τότε τον Σεδεκία βασιλιά πάνω στο εξασθενημένο λείψανο του λαού. Ο προφήτης συνέχισε να κηρύσσει υποταγή στη βουλή του Θεού και υπομονή στην παιδεία.

Όταν ο Σεδεκίας επαναστάτησε εναντίον της Βαβυλώνας, οι στρατιές του Ναβουχοδονόσορ περικύκλωσαν ξανά την Ιερουσαλήμ. Ο Ιερεμίας προέτρεπε τον βασιλιά να παραδοθεί εθελοντικά, για να σωθεί η πόλη και ο ναός από την ολοκληρωτική καταστροφή. Οι αυλικοί τον κατηγόρησαν ότι παραλύει τα χέρια των πολεμιστών και ζήτησαν τη θανάτωσή του από τον αδύναμο μονάρχη.

Τότε τον κατέβασαν με σχοινιά σε βαθύ λάκκο γεμάτο λάσπη μέσα στην αυλή της φυλακής. Εκεί ο άνθρωπος του Θεού βυθίστηκε ως τον λαιμό μέσα στον βόρβορο και κινδύνευσε από την υγρασία και την πείνα. Τον έσωσε ο ευσεβής Αιθίοπας ευνούχος Αβδεμέλεχ, ο οποίος μίλησε με παρρησία στον Σεδεκία για την αδικία.

Ο βασιλιάς διέταξε να τραβήξουν τον προφήτη επάνω και τον κράτησε υπό φρούρηση στην αυλή της φυλακής. Στον ένατο μήνα του ενδέκατου έτους της βασιλείας, οι Χαλδαίοι άνοιξαν ρήγμα στο τείχος και εισέβαλαν με ορμή. Ο Σεδεκίας προσπάθησε να διαφύγει νύχτα, αλλά συνελήφθη στην πεδιάδα της Ιεριχούς.

Ο Ναβουχοδονόσορ έσφαξε τους γιους του μπροστά στα μάτια του και έπειτα τύφλωσε τον ίδιο τον αιχμάλωτο μονάρχη. Έναν μήνα μετά την άλωση έφτασε στην Ιερουσαλήμ ο αρχηγός της σωματοφυλακής Ναβουζαρδάν με ρητή εντολή να προφυλάξει τον Ιερεμία και να του παραχωρήσει πλήρη ελευθερία. Ο προφήτης διάλεξε να μείνει κοντά στους ταπεινούς συμπατριώτες του και στα ερείπια της αγαπημένης πόλης.

Πριν ο ναός παραδοθεί στις φλόγες, παρακάλεσε τον νικητή και πήρε μαζί του την κιβωτό της διαθήκης και το ιερό πυρ. Έκρυψε το θυσιαστήριο πυρ μέσα σε ξεροπήγαδο, όπου μετέπειτα οι ιερείς το βρήκαν θαυματουργικά να αναζωπυρώνεται. Στη συνέχεια ανέβηκε στο όρος Ναβώ, απέναντι από την Ιεριχώ, όπου είχε κοιμηθεί άλλοτε ο Μωυσής.

Σε μια απρόσιτη σπηλιά τοποθέτησε την κιβωτό της διαθήκης και έφραξε την είσοδο με μεγάλο λίθο. Πάνω στον βράχο χάραξε με το δάκτυλο το όνομα του Θεού, σαν να γράφει με σιδερένιο εργαλείο σε μαλακό κερί. Είπε στους ιερείς πως ο τόπος αυτός θα παραμείνει άγνωστος μέχρι τη συντέλεια του κόσμου.

Τότε νεφέλη φωτεινή σκέπασε τη σπηλιά και αφάνισε κάθε ίχνος. Ο προφήτης διαβεβαίωσε πως μόνο η μέλλουσα ανάσταση θα αποκαλύψει ξανά αυτό το μυστήριο. Μετά την απόκρυψη της κιβωτού, ο Ιερεμίας επέστρεψε στη Μασσηφά κοντά στον Γοδολία, τον νέο κυβερνήτη της κατεστραμμένης Ιουδαίας.

Σύντομα όμως ο Ισμαήλ δολοφόνησε δολίως τον Γοδολία και τους Ιουδαίους που είχαν συγκεντρωθεί γύρω του σε ένα δείπνο φιλίας. Ο φόβος της εκδίκησης του Βαβυλώνιου βασιλιά τάραξε τους εναπομείναντες αρχηγούς και ζήτησαν συμβουλή από τον προφήτη. Εκείνος, αφού προσευχήθηκε δέκα ημέρες, μετέφερε το θέλημα του Κυρίου να παραμείνουν στη γη των πατέρων τους.

Οι αρχηγοί όμως, με επικεφαλής τον Ιωανάν, τον κατηγόρησαν ψευδώς ότι συνωμοτούσε εναντίον τους με τον Βαρούχ. Παρά την αντίδραση του προφήτη, οι Ιουδαίοι κατέβηκαν στην Αίγυπτο και τον έσυραν βιαίως μαζί με τον πιστό γραμματέα του. Εγκαταστάθηκαν στην πόλη Τάφνα, όπου ο γέροντας προφήτης έζησε ακόμη τέσσερα χρόνια ανάμεσα στους εξόριστους συμπατριώτες του.

Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι τον σέβονταν, γιατί με τις προσευχές του εξολόθρευε φίδια και κροκοδείλους που μάστιζαν τις παρόχθιες περιοχές. Ωστόσο, οι ομογενείς του παραδόθηκαν και πάλι στην ειδωλολατρία και θύμωσαν με τους ελέγχους του. Στην Τάφνα ο Κύριος πρόσταξε τον Ιερεμία να κρύψει μεγάλους λίθους στο πηλώδες έδαφος μπροστά στο παλάτι του Φαραώ.

Ο προφήτης διακήρυξε στους Ιουδαίους ότι ο Ναβουχοδονόσορ θα στήσει εκεί τον θρόνο του και θα πατάξει την Αίγυπτο με μάχαιρα και αιχμαλωσία. Η αλήθεια των λόγων αυτών εξαγρίωσε τους ομογενείς του, που είχαν βαρεθεί τους συνεχείς ελέγχους. Έτσι τον λιθοβόλησαν με μανία, καταβρέχοντας με αίμα τα πέτρινα πλακόστρωτα του ναού του Φαραώ.

Στο ίδιο εκείνο έτος εκπληρώθηκε η προφητεία, καθώς ο βασιλιάς της Βαβυλώνας εισέβαλε στην Αίγυπτο, σκότωσε τον Φαραώ Ουαφρή και εξολόθρευσε τους εκεί Ιουδαίους. Πολλά χρόνια αργότερα ο Μέγας Αλέξανδρος μετέφερε τα ιερά λείψανα του προφήτη στην Αλεξάνδρεια. Τα κατέθεσε σε τόπο που ονομαζόταν Τετράπυλο και τιμώνταν ιδιαίτερα από τους κατοίκους της πόλης.

Η αγία Ελένη αργότερα ανήγειρε λαμπρό οικοδόμημα στο σημείο όπου ο προφήτης είχε ριχτεί στον λάκκο. Κατά την παράδοση, ο Ιερεμίας προφήτευσε ακόμη και την πτώση των αιγυπτιακών ειδώλων κατά την έλευση της Παναγίας με τον Χριστό. Ο Ιερεμίας υπήρξε ζωντανός τύπος του πάσχοντος Κυρίου, του αμνού που οδηγείται άκακος προς τη σφαγή.

Σε όλη του τη ζωή στάθηκε ακέραιος, ντυμένος με ένα απλό λινό περίζωμα, αποδεικνύοντας ότι το κάλλος του ήθους λάμπει χωρίς περιττά στολίδια. Ζητούσε από τους ομογενείς του εσωτερική μετάνοια και αληθινή στροφή της καρδιάς προς τον ζώντα Θεό. Δίδαξε ότι ο ναός χωρίς αρετή γίνεται σπήλαιο ληστών, ενώ η καρδιά του ανθρώπου αποτελεί τον πραγματικό τόπο της θείας λατρείας.

Έγραψε το προφητικό του βιβλίο και τους περίφημους Θρήνους για την ερήμωση της Ιερουσαλήμ, σελίδες ποτισμένες με δάκρυα και πόνο. Πολύ αργότερα, στα χρόνια του Ιούδα του Μακκαβαίου, εμφανίστηκε σε όραμα ο αείμνηστος προφήτης και παρέδωσε στον στρατηγό χρυσή ρομφαία ουράνια. Με αυτό το θείο δώρο ο Ιούδας συνέτριψε τον αλαζονικό Νικάνορα και τον στρατό των Σύρων.

Έτσι ο Ιερεμίας απέδειξε ότι οι άγιοι του Θεού πρεσβεύουν διαρκώς για τους πιστούς. Ακόμη και ο χώρος του τάφου του θεωρούνταν θαυματουργός, ιδίως κατά των δαγκωμάτων των φιδιών. Με τις πρεσβείες του ας αξιωθούμε να νικήσουμε τους ορατούς και αόρατους εχθρούς της σωτηρίας μας.