Όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, ο πετροφτερωτός ασκητής

Ένας νεαρός μοναχός σκαρφάλωσε κάποτε σε έναν βράχο της Θεσσαλίας, που τον είχαν πατήσει μόνο οι ακτίνες του ήλιου και τα κοράκια. Εκεί πάνω, στα Μετέωρα, θεμελίωσε με τα ίδια του τα χέρια το πρώτο οργανωμένο μοναστήρι μιας πολιτείας ασκητών που έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο. Το όνομά του ήταν Ανδρόνικος και γεννήθηκε στην Υπάτη, τη μεσαιωνική Νέα Πάτρα, γύρω στα χίλια τριακόσια δύο μετά Χριστόν.

Οι γονείς του ήταν επιφανείς και πλούσιοι, όμως η μητέρα του πέθανε στη γέννα και λίγο αργότερα έφυγε και ο πατέρας. Το ορφανό παιδί έμεινε στη φροντίδα του θείου του, που το αγάπησε σαν δικό του και του έμαθε γράμματα. Όταν οι Καταλανοί κυρίεψαν την πόλη του, ο μικρός Ανδρόνικος έπεσε στα χέρια του αρχηγού των Φράγκων.

Με την πρώτη ευκαιρία δραπέτευσε και έτρεξε να βρει τον θείο του, που είχε εξοριστεί μακριά. Οι δυο τους μπήκαν σε καράβι για τη Θεσσαλονίκη, μα ο ευλαβής θείος έπασχε από βαριά αρρώστια στις αρθρώσεις και μετά από καιρό κοιμήθηκε στη Μονή Ακαπνίου. Μετά τον θάνατο του θείου, ο Ανδρόνικος βρήκε καταφύγιο στο σπίτι ενός γραμματικού της αυτοκρατορικής στρατιωτικής διοίκησης.

Η δίψα του για μάθηση τον οδηγούσε στα προαύλια των σχολείων, όπου στεκόταν έξω και άκουγε τα μαθήματα, γιατί δεν είχε χρήματα για δασκάλους. Κάποιοι φιλόσοφοι πρόσεξαν τον πόθο του και τον δίδαξαν δωρεάν, ώσπου έγινε μορφωμένος και καλλιεργημένος νέος. Σε ηλικία δεκαεπτά ετών ξεκίνησε προσκύνημα στο Άγιον Όρος, για να ζητήσει την ευχή των αγίων Πατέρων.

Οι Αθωνίτες όμως δεν τον δέχτηκαν, γιατί ήταν ακόμη αγένειος και πολύ νέος για τη μοναχική ζωή. Τότε κατέβηκε στην Κωνσταντινούπολη, προσκύνησε τα ιερά λείψανα και συναναστράφηκε σπουδαίες μορφές της εποχής. Γνώρισε τον Γρηγόριο τον Σιναΐτη, τον μετέπειτα Πατριάρχη Ισίδωρο, που στήριξε τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, καθώς και τον ησυχαστή Δανιήλ.

Από τη συντροφιά τους μυήθηκε στα μυστικά της ησυχαστικής ζωής σαν φιλόπονη μέλισσα. Λίγο αργότερα ταξίδεψε στην Κρήτη, όπου έζησε για ένα διάστημα ως ασκητής κοντά σε έναν ενάρετο και φιλόξενο Κρητικό. Όταν κατάλαβε πως ο άνθρωπος αυτός ήθελε να τον παντρέψει με την κόρη του, αποφάσισε να αφήσει οριστικά τον κόσμο.

Γύρω στα χίλια τριακόσια τριάντα δύο επέστρεψε στο Άγιον Όρος, σε ηλικία περίπου τριάντα ετών, αποφασισμένος να ριζώσει στη μοναχική παλαίστρα. Στη θέση Μηλέα τον δέχτηκαν ως δόκιμο δύο ενάρετοι ασκητές, ο Γρηγόριος και ο Μωυσής, που είχαν φτάσει σε μεγάλα μέτρα αρετής. Ο ιερομόναχος Γρηγόριος τον έκειρε μοναχό με το όνομα Αντώνιος και ύστερα από λίγο τον αξίωσε του μεγάλου σχήματος.

Τότε πήρε το όνομα Αθανάσιος, με το οποίο έμελλε να γίνει γνωστός στους αιώνες. Οι τουρκικές επιδρομές και οι δύσκολες συνθήκες της εποχής τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει τον Άθω μαζί με τον γέροντά του Γρηγόριο και έναν άλλον μαθητή, τον Γαβριήλ. Στη Θεσσαλονίκη και στη Βέροια πολλοί επιφανείς άνθρωποι ήθελαν να τους κρατήσουν κοντά τους.

Οι δύο μοναχοί όμως δεν δέχτηκαν, γιατί ο Αθανάσιος είχε μεγάλη απέχθεια στον κοσμικό θόρυβο. Με τη συμβουλή του επισκόπου Σερβίων Ιακώβου στράφηκαν νοτιότερα, προς τους θεσσαλικούς βράχους των Σταγών. Ο βιογράφος τους περιγράφει εκείνους τους βράχους ως τους μεγαλύτερους και υψηλότερους που έπλασε ο Θεός από καταβολής κόσμου.

Όταν τους αντίκρισαν, μόνο γύπες και κοράκια ζούσαν εκεί. Ο ιερομόναχος Γρηγόριος και ο Αθανάσιος εγκαταστάθηκαν στον βράχο του Στύλου, που σήμερα ονομάζεται Βράχος του Αγίου Πνεύματος. Εκεί ο γέροντας έμεινε για μια ολόκληρη δεκαετία, ζώντας με νηστεία και προσευχή.

Μετά από καιρό ο Αθανάσιος αποσύρθηκε, με την ευλογία του γέροντά του, σε μια σπηλιά μέσα στον βράχο, για ακόμη πιο βαθιά μόνωση. Εκεί περνούσε τις ώρες του πλέκοντας καλάθια, για να μην μένει ποτέ αργός και να φυλάγεται από τους πειρασμούς. Με τον καιρό ζήτησε ακόμη μεγαλύτερη ησυχία και διάλεξε έναν άλλον βράχο, που ορθωνόταν ψηλά στους ουρανούς σαν τόπος αναχωρητών.

Ανέβηκε σε αυτόν γύρω στα χίλια τριακόσια σαράντα, αυτή τη φορά οριστικά. Ο βράχος ονομαζόταν Πλατύλιθος, αλλά ο ίδιος τον ονόμασε Μετέωρο, και το όνομα αυτό απλώθηκε στους αιώνες σε ολόκληρο το συγκρότημα των γύρω μοναστηριών. Η φήμη τους ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας και έγινε σύμβολο του ορθόδοξου μοναχισμού.

Ο ταπεινός μοναχός, με φτερά πίστης και ακλόνητη θέληση, πάτησε στον ηλιόλουστο εκείνον βράχο, που μέχρι τότε άγγιζαν μόνο οι ακτίνες του ήλιου και ο άνεμος. Στην κορυφή του Μετεώρου ο Αθανάσιος έχτισε το ασκητικό του καταφύγιο και οργάνωσε την πρώτη συστηματική κοινοβιακή αδελφότητα με αυστηρό κανόνα, που συνέταξε ο ίδιος. Η συνοδεία του αριθμούσε δεκατέσσερις μοναχούς, που μοιράζονταν την προσευχή, τον κόπο και τη φτώχεια.

Στην αρχή έχτισε ναό αφιερωμένο στη Μητέρα του Θεού, στην οποία παρέδωσε και τη μονή. Λίγο πριν κοιμηθεί είπε στους αδελφούς πως τους εμπιστευόταν στην προστασία της Παναγίας, στην οποία ήταν αφιερωμένο το μοναστήρι. Έχτισε και δεύτερον ναό προς τιμήν της Μεταμόρφωσης του Χριστού, που έγινε αργότερα το καθολικό και έδωσε στη μονή το οριστικό της όνομα, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα.

Έκανε εκείνον τον απρόσιτο βράχο μονοπάτι που οδηγούσε στον Χριστό, τον ακρογωνιαίο λίθο της Εκκλησίας. Όπως λέει και το συναξάρι, με κόπο πολύ μετέτρεψε τον σκληρό λίθο σε δρόμο προς τον λίθο τον ακρογωνιαίο. Σήμερα, καθώς ανεβαίνει κανείς τη βραχώδη σκάλα προς τη μονή, βλέπει αριστερά πριν από την είσοδο το ασκητήριο του αγίου.

Είναι μια φυσική σχισμή του βράχου, διαμορφωμένη σε ταπεινό κατοικητήριο με μικρό παρεκκλήσι, μάρτυρας της πρώτης ησυχαστικής του ζωής. Σε όλη του τη ζωή ο Αθανάσιος έμεινε απλός μοναχός και αρνήθηκε κάθε εκκλησιαστικό αξίωμα. Από βαθύτατη ταπείνωση δεν άφησε κανένα γραπτό κείμενο, αν και ήταν πολυμαθής και βαθιά καλλιεργημένος άνθρωπος.

Σύμφωνα με τον βιογράφο του, κοιμήθηκε ειρηνικά μετά από σύντομη αρρώστια στη χολή και στο συκώτι, σε ηλικία εβδομήντα οκτώ ετών. Η κοίμησή του τοποθετείται κατά πάσα πιθανότητα στα χίλια τριακόσια ογδόντα, στις είκοσι Απριλίου, ημέρα κατά την οποία τιμάται η μνήμη του. Λίγο πριν τον θάνατό του όρισε διάδοχό του τον ιερομόναχο Μακάριο ως πρώτο και πνευματικό πατέρα του Μεγάλου Μετεώρου.

Είπε στους αδελφούς ότι από την αρχή, πριν αρρωστήσει, του είχε εμπιστευτεί τη φροντίδα των καθημερινών αναγκών της μονής. Τώρα ήταν ωφέλιμο να ρυθμίζει και την πνευματική τους πορεία ως πατέρας και οδηγός. Η διακονία του Μακαρίου όμως κράτησε λίγο, καθώς τον Νοέμβριο του χιλίων τριακοσίων ογδόντα ενός ανέλαβε διάδοχος ο πρώην βασιλιάς Ιωάννης Ούρεσης.

Είχε γίνει πια μοναχός με το όνομα Ιωάσαφ και θεωρείται ο δεύτερος κτήτορας και οικοδόμος του Μεγάλου Μετεώρου.