Όσιος Πλάτων, ο ηγούμενος της Μονής Στουδίου

Όταν ο μικρός Πλάτων έμεινε ορφανός από τη φοβερή πανώλη που ερήμωσε την Κωνσταντινούπολη το επτακόσια σαράντα επτά, τον παρέλαβε ένας θείος του που υπηρετούσε ως κύριος υπεύθυνος του αυτοκρατορικού θησαυρού. Αργότερα, ο ίδιος νέος αριστοκράτης απελευθέρωσε τους δούλους του και μοίρασε όλη την περιουσία του στους φτωχούς, για να ακολουθήσει τον Χριστό. Στο σπίτι του θείου του έλαβε λαμπρή μόρφωση, ώστε άνθρωποι υψηλής τάξης ζητούσαν τη συντροφιά και τη φιλία του.

Όμως ο νέος αισθανόταν αποστροφή για τις σχέσεις του κόσμου και την επιφανειακή ζωή της αυλής. Έφευγε όσο πιο συχνά μπορούσε και κατέφευγε στις εκκλησίες και στα μοναστήρια, για να προσευχηθεί με ησυχία. Στο τέλος, η αγάπη του Θεού νίκησε καθαρά μέσα του την έλξη του κόσμου και των ανθρωπίνων τιμών.

Φρόντισε πρώτα να εξασφαλίσει την προίκα των δύο αδελφών του και ύστερα διέλυσε με γενναιοδωρία τη μεγάλη πατρική του περιουσία. Συνοδευόμενος από έναν υπηρέτη, ξεκίνησε για το όρος Όλυμπο της Βιθυνίας, αναζητώντας τόπο μετανοίας. Φτάνοντας σε μια σπηλιά, έκοψε τα μαλλιά του και αντάλλαξε με τον σύντροφό του τα ακριβά ρούχα του.

Έπειτα παρουσιάστηκε στη Μονή των Συμβόλων με ένδυμα λιτό και ταπεινό. Ο ηγούμενος και κτήτορας της μονής Θεόκτιστος αρχικά δίστασε να δεχτεί στην αδελφότητα έναν αριστοκράτη συνηθισμένο στη χλιδή του παλατιού. Πολύ γρήγορα όμως κατάλαβε ότι λάθευε και παρακολουθούσε με θαυμασμό τις προόδους του νεαρού μοναχού.

Ο Πλάτων συνόδευσε την τέλεια αποταγή του από τα πράγματα του κόσμου με πλήρη υποταγή στον πνευματικό του πατέρα. Με την ευλογία του, ανέλαβε τις σκληρότερες ασκητικές δοκιμασίες και σήκωσε με χαρά τον σταυρό του, για να μιμηθεί τον Χριστό. Προόδευε καθημερινά στην ταπείνωση της σάρκας με τις αγρυπνίες, με τα δάκρυα και κυρίως με την ταπεινοφροσύνη, που είναι θεμέλιο κάθε αρετής.

Φυλασσόταν από τις παγίδες του δαίμονα της κενοδοξίας με την ταπεινή εξαγόρευση όλων των λογισμών του στον γέροντα. Φλεγόταν στην ψυχή από βαθιά επιθυμία να μιμηθεί απόλυτα την ταπείνωση του ίδιου του Χριστού. Εγκατέλειψε γι' αυτό την αγαπημένη του εργασία, την αντιγραφή χειρογράφων, για να υπηρετήσει διακριτικά τους αδελφούς.

Αναλάμβανε όλες τις ταπεινές δουλειές, όπως τη μεταφορά της κοπριάς ή το ζύμωμα του ψωμιού της κοινότητας. Ο Θεόκτιστος, για να τον δοκιμάσει, τον κατηγορούσε μερικές φορές μπροστά σε ξένους για σφάλματα που δεν είχε διαπράξει. Ο Πλάτων δεχόταν τις άδικες επιπλήξεις σαν κέρδος και δόξα, έσκυβε το κεφάλι και ζητούσε συγχώρηση με δάκρυα, χωρίς να προσπαθεί να δικαιολογηθεί.

Οι αρετές αυτές τράβηξαν την αγάπη του πνευματικού του πατέρα και όλων των ανθρώπων που φοβούνταν τον Θεό αληθινά. Όταν ο Θεόκτιστος έφυγε από αυτή τη ζωή, οι αδελφοί τον ανάγκασαν να αναλάβει τη διεύθυνση της μονής, αν και δεν το επιθυμούσε καθόλου, στα επτακόσια εβδομήντα. Αυτή η νέα ευθύνη έγινε για τον Πλάτωνα αφορμή νέων πνευματικών προόδων και βαθύτερης αυταπάρνησης.

Ζούσε απομονωμένος και τις καθημερινές τρεφόταν με άβραστα χόρτα, ενώ έπαιρνε κανονική τροφή μόνο τις Κυριακές με τους άλλους μοναχούς. Στο πιοτό φαινόταν εξαιρετικά εγκρατής και έπινε νερό μία φορά κάθε δύο ημέρες, μερικές φορές και μία φορά την εβδομάδα. Με αυτό τον τρόπο καθοδηγούσε την κοινότητά του και προηγούνταν στον ζήλο για την προσευχή.

Στεκόταν μπροστά από τους άλλους στην ανάβαση προς το όρος της πνευματικής θεωρίας και της ησυχίας. Τον χρόνο που δεν περνούσε στην προσευχή, ασχολούνταν με την αντιγραφή των έργων των αγίων Πατέρων, με γραφή ωραία και κομψή. Έτσι απέκτησε λαμπρή γνώση της εκκλησιαστικής παραδόσεως.

Στους χρόνους του διωγμού του Κωνσταντίνου του Πέμπτου του Κοπρωνύμου, γύρω στα επτακόσια ογδόντα, ο Πλάτων αναγκάστηκε να ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη για εκκλησιαστικές υποθέσεις. Οι συγγενείς τον υποδέχτηκαν σαν να είχε αναστηθεί από τους νεκρούς, τόσο ξεχωριστή ήταν η εμφάνισή του. Η ασκητική του όψη, η γλυκύτητα και η χάρη των λόγων του γέμιζαν την πρωτεύουσα από ευαγγελική διδασκαλία και ταπεινό παράδειγμα.

Γινόταν τα πάντα σε όλους, σαν νέος απόστολος, και διόρθωνε όσους είχαν παρασυρθεί σε αιρετικά φρονήματα. Δίδασκε στους έγγαμους τη σωφροσύνη, συμβούλευε στους νέους την παρθενία και παρηγορούσε όσους πενθούσαν με αληθινό πόνο. Συμφιλίωνε όσους είχαν χωριστεί και έγινε ιατρός των ψυχών και σύμβουλος των υπευθύνων της κοινωνίας.

Παρακίνησε στη μοναχική ζωή την αδελφή του Θεόκτιστη μαζί με τον σύζυγό της Φωτεινό και τα τρία παιδιά τους. Ανάμεσά τους ήταν ο μετέπειτα μεγάλος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Ιωσήφ και ο Ευθύμιος, και επιπλέον η αδελφή τους και άλλοι συγγενείς. Αρνήθηκε να αναλάβει τη διεύθυνση μοναστηριού της πρωτεύουσας και τον θρόνο της μητροπόλεως Νικομηδείας.

Αποσύρθηκε μαζί τους στο οικογενειακό κτήμα του Σακκουδίωνος, που μεταμόρφωσαν με κόπο σε κοινοβιακό μοναστήρι. Το μοναστήρι αυτό, στηριγμένο γερά στην παράδοση των αγίων Πατέρων, ξεπέρασε σε λίγο διάστημα τους εκατό μοναχούς και έγινε πρότυπο. Οι αδελφοί ζούσαν ενωμένοι στενά με τον ηγούμενό τους, σαν τα μέλη του σώματος με την κεφαλή του.

Ο Πλάτων όμως διατηρούσε μέσα του βαθιά την επιθυμία της ησυχίας και της απόλυτης πνευματικής μοναξιάς. Όταν διέκρινε τα εξαιρετικά χαρίσματα του ανιψιού του Θεοδώρου, τον προετοίμασε με αυστηρότητα για την υψηλή αυτή ευθύνη. Στη συνέχεια του παρέδωσε τη διεύθυνση της μονής, με πρόσχημα μια ασθένεια που είχε εμφανιστεί τότε, και αποσύρθηκε στην απόλυτη ησυχία.

Αργότερα ξέσπασε το σκάνδαλο του παράνομου γάμου του Κωνσταντίνου του Έκτου με τη Θεοδότη, μακρινή συγγενή των δύο αγίων. Οι δύο μοναχοί, παραμερίζοντας κάθε φόβο του κόσμου, αντιτάχθηκαν στη μοιχική αυτή ένωση του ηγεμόνα. Ο αυτοκράτορας κάλεσε τον Πλάτωνα στην πρωτεύουσα και προσπάθησε με κολακείες να τον πείσει να αποδεχτεί την απόφασή του.

Όμως ο γενναίος ομολογητής τού αποκρίθηκε δυνατά τον λόγο του Προδρόμου, ότι δεν επιτρέπεται να έχει τη γυναίκα του αδελφού του. Τον αλυσόδεσαν τότε και τον έκλεισαν σε στενή φυλακή, ενώ διέλυσαν τη μονή του Σακκουδίωνος και εξόρισαν τον Θεόδωρο στη Θεσσαλονίκη. Όταν μια συνωμοσία του παλατιού καθαίρεσε τον Κωνσταντίνο, η αυτοκράτειρα Ειρήνη απελευθέρωσε τον Πλάτωνα και επανέφερε τον Θεόδωρο από την εξορία.

Οι μοναχοί επέστρεψαν στο Σακκουδίωνα, αλλά οι αραβικές επιδρομές τους ανάγκασαν να καταφύγουν στην Κωνσταντινούπολη για ασφάλεια. Η αυτοκράτειρα τους παραχώρησε τη Μονή του Στουδίου, που είχε καταστραφεί κατά τους χρόνους της εικονομαχικής μανίας. Ο Πλάτων παρέδωσε ξανά τη διεύθυνση στον Θεόδωρο και έζησε απομονωμένος σε ένα ψυχρό κελί.

Η στέγη του ήταν επενδυμένη με μολύβι, κάτι που το έκανε παγωμένο τον χειμώνα και καυτό σαν καμίνι κατά το θέρος. Ο σκοτεινός αυτός τόπος έγινε για τον όσιο αρένα νέων αγώνων, δύο φορές δυσκολότερων από τους πρώτους. Φορούσε βαριά αλυσίδα δεμένη στα πόδια του, αλλά η ψυχή του ανέβαινε ελεύθερη προς τον ουρανό μέσα από τη θεωρία.

Δεχόταν πάντοτε τους αδελφούς με ανοιχτή καρδιά για να τους παρηγορήσει στις δοκιμασίες τους. Τους ενίσχυε στον πνευματικό αγώνα και στην υπομονή και τους δίδασκε με σαφήνεια τη διδασκαλία των αγίων Πατέρων. Μαζί με τον Θεόδωρο, σαν νέος Μωυσής και Ααρών, οδηγούσε με σταθερότητα τον λαό των μοναχών του Στουδίου.

Έδειξαν φλογερό ζήλο για την τήρηση των ιερών παραδόσεων της Εκκλησίας και των αγίων κανόνων, χωρίς προσωπικές εμπάθειες. Για τον λόγο αυτό αντιτάχθηκαν στην απευθείας ανάδειξη ενός λαϊκού στον πατριαρχικό θρόνο, του ιερού Νικηφόρου. Δεν είχαν εχθρότητα μαζί του, αλλά υπερασπίστηκαν την κανονική τάξη που είχε παραδώσει η Εκκλησία.

Οι στρατιώτες του αυτοκράτορα τους εκδίωξαν με βία από το μοναστήρι και επί έναν χρόνο υπέφεραν σκληρούς διωγμούς. Έπειτα καταδικάστηκαν από μια σύνοδο επισκόπων που είχαν υποταχθεί στις πιέσεις του ηγεμόνα. Ο Πλάτων παραδόθηκε σε μερικούς ψευδομοναχούς που τον έκλεισαν αναιδώς σε ένα κελί στο νησί της Οξείας.

Στο μέρος εκείνο τού αρνούνταν και την πιο στοιχειώδη φροντίδα για την κλονισμένη υγεία του. Όταν ο αυτοκράτορας Νικηφόρος ο Πρώτος έμαθε ότι ο όσιος βρισκόταν στα πρόθυρα του θανάτου, θέλησε να αλλάξει την απόφαση. Σκοτώθηκε όμως σε μάχη εναντίον των Βουλγάρων, προτού δώσει διαταγή για την απελευθέρωση των Στουδιτών μοναχών.

Με εντολή του νέου αυτοκράτορα Μιχαήλ του Πρώτου, οι κατάδικοι επέστρεψαν στο μοναστήρι τους με τιμή. Ο Πλάτων όμως δεν έζησε πια ως ησυχαστής, καθώς το ταλαιπωρημένο σώμα του χρειαζόταν πλέον αναγκαία ανάπαυση. Παρά την επιθυμία του για συνεχή άσκηση, αναγκάστηκε να μένει ξαπλωμένος στο κελί του και να στηρίζει την αδελφότητα με τις σοφές συμβουλές του.

Προσευχόταν και μελετούσε αδιάκοπα μέσα στην καρδιά του τον λόγο του Θεού, ακόμη και πάνω στο κρεβάτι της αρρώστιας του. Κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή του οκτακοσίων δεκατεσσάρων αρρώστησε βαριά και κατάλαβε ότι πλησίαζε το τέλος της ζωής του. Όταν τον οδήγησαν κοντά στον τάφο που είχε σκάψει ο ίδιος, φώναξε ανακουφισμένος ότι αυτός ήταν ο τόπος της αναπαύσεώς του.

Πολλοί επιφανείς άνθρωποι έσπευσαν να τον συναντήσουν, ανάμεσά τους και ο πατριάρχης άγιος Νικηφόρος ο ομολογητής. Είχαν συμφιλιωθεί από καιρό οι δύο τους και έτρεφαν τώρα βαθιά πνευματική αγάπη ο ένας για τον άλλον. Συγχώρησε με ειλικρίνεια όλους τους διώκτες του, σε μίμηση του ίδιου του Ιησού Χριστού πάνω στον σταυρό.

Ομολόγησε στον Θεόδωρο και στους μοναχούς πως δεν κράτησε ποτέ τίποτε δικό του, αλλά τα μοίρασε όλα. Παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο το Σάββατο του Λαζάρου, ψάλλοντας τον αναστάσιμο ύμνο της εγέρσεως των νεκρών. Ο πατριάρχης τέλεσε την εξόδιο ακολουθία και ο Θεόδωρος ο Στουδίτης εκφώνησε τον επιτάφιο λόγο για τον πνευματικό του πατέρα.