Η Παναγία η Αναζήτησις των Απολωλότων

Μέσα σε ανελέητη χιονοθύελλα, την ημέρα των Θεοφανείων, ένας ευσεβής χωρικός από το χωριό Μπορ έπεσε ετοιμοθάνατος στο έλκηθρό του και τάχθηκε στην Παναγία. Λίγες ώρες αργότερα, ένας άγνωστος γείτονας άκουσε μια μυστηριώδη φωνή έξω από το παράθυρό του να λέει «πάρε τον», και έτρεξε να τον βρει μισοπαγωμένο. Έτσι ξεκινά μία από τις πιο συγκινητικές παραδόσεις γύρω από την ιερή εικόνα της Θεοτόκου που οι Ορθόδοξοι ονομάζουν Αναζήτησις των Απολωλότων.

Από τα παλαιότατα χρόνια ο ρωσικός λαός πίστεψε ακράδαντα στη βοήθεια της Υπεραγίας Θεοτόκου και έδωσε σε αυτήν την εικόνα ένα όνομα με βαθύ πνευματικό νόημα. Η λέξη απολωλότες δεν αναφέρεται μόνο σε όσους κινδυνεύουν να χάσουν τη βιολογική τους ζωή, αλλά κυρίως σε όσες ψυχές βρίσκονται στο χείλος του πνευματικού θανάτου. Δεν σώζονται αξιόπιστες μαρτυρίες για την πραγματική προέλευση της πρώτης εικόνας, ωστόσο η παράδοση γνωρίζει αρκετά θαυματουργά αντίγραφα.

Μέσα από αυτά η Παναγία φανέρωσε το έλεός της σε ανθρώπους που είχαν φτάσει στα όρια της απελπισίας και του χαμού. Η μνήμη της εικόνας τιμάται κάθε χρόνο στις πέντε Φεβρουαρίου, με ευλάβεια και κατάνυξη σε όλη την Ορθοδοξία. Στα μέσα του δεκάτου ογδόου αιώνα, στο χωριό Μπορ της επαρχίας Καλούγκα, ζούσε ένας ευλαβής χωρικός που ονομαζόταν Θεόδοτος Ομπούχοφ.

Την ημέρα της εορτής της Βαπτίσεως του Κυρίου, ξεκίνησε για ταξίδι, όμως ξαφνικά τον τύλιξε μια φοβερή χιονοθύελλα. Το άλογο εξαντλήθηκε εντελώς και σταμάτησε ακριβώς στην άκρη μιας απότομης και αδιάβατης χαράδρας. Ο Θεόδοτος, βλέποντας ότι δεν υπήρχε καμία ανθρώπινη δυνατότητα σωτηρίας, ξάπλωσε μέσα στο έλκηθρο και άρχισε σιγά σιγά να παγώνει.

Εκείνες τις τρομερές στιγμές προσευχήθηκε με όλη του την ψυχή στη Βασίλισσα των Ουρανών και ζήτησε τη βοήθειά της. Έδωσε υπόσχεση πως, αν σωθεί, θα παραγγείλει αντίγραφο της εικόνας Αναζήτησις των Απολωλότων και θα το χαρίσει στην ενοριακή του εκκλησία. Η Παναγία άκουσε την ικεσία του και επενέβη με τρόπο πραγματικά θαυμαστό και απροσδόκητο.

Ένας χωρικός σε γειτονικό χωριό άκουσε ξαφνικά μια φωνή έξω από το παράθυρό του που πρόσταζε να βγει και να τον πάρει. Βγήκε λοιπόν και είδε με έκπληξη τον μισοπαγωμένο Θεόδοτο πάνω στο έλκηθρο. Όταν ο Θεόδοτος συνήλθε πλήρως, εκπλήρωσε το τάμα του και παράγγειλε το αντίγραφο από τον ναό του Αγίου Γεωργίου στην πόλη Βόλχοφ.

Από τότε η εικόνα του Μπορ δοξάστηκε με πολλές φανερώσεις της θείας χάριτος και αμέτρητα θαύματα προς τους πιστούς. Υπάρχουν όμως και άλλες εικόνες με την ίδια ονομασία, που έγιναν γνωστές σε διάφορες γωνιές της ρωσικής γης. Μία από αυτές φανερώθηκε το χίλια επτακόσια εβδομήντα στο χωριό Μαλιζίνο της επαρχίας Χάρκοβο και έσωσε τον λαό από φοβερή επιδημία χολέρας τρεις διαφορετικές φορές.

Άλλη εικόνα φυλάσσεται στο χωριό Κράσνογιε της επαρχίας Τσερνίγκοφ, ενώ ακόμη μία τιμάται στο Βορόνεζ και στο Κοζλόφ της επαρχίας Ταμπόφ. Το έτος χίλια οκτακόσια τριάντα πέντε, στο Ορφανοτροφικό Ίδρυμα Αλεξάνδρου της Μόσχας, αφιερώθηκε ολόκληρος ναός στην προστασία αυτής της εικόνας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το αντίγραφο που φυλάσσεται στον Ναό της Ενδόξου Αναστάσεως, στην καρδιά της Μόσχας.

Η εικόνα αυτή είχε μεταφερθεί παλαιότερα από τον Ναό της Γεννήσεως του Χριστού, στο σοκάκι του Παλάσεφ. Ο τελευταίος ιδιοκτήτης της είχε χηρέψει και βρισκόταν στα πρόθυρα της απόλυτης φτώχειας και της απελπισίας. Η θερμή προσευχή στην Υπεραγία Θεοτόκο τον γλύτωσε από την απόγνωση και τακτοποίησε το μέλλον των κοριτσιών του.

Αισθάνθηκε τότε ανάξιος να φυλάσσει τη θαυματουργή εικόνα στο σπίτι του και την παρέδωσε με ευγνωμοσύνη στην εκκλησία. Το έτος χίλια οκτακόσια δώδεκα, ο ναός στο Παλάσεφ λεηλατήθηκε άγρια από τα γαλλικά στρατεύματα του Ναπολέοντα. Η ιερή εικόνα βεβηλώθηκε και βρέθηκε αργότερα ανάμεσα στα συντρίμμια, σπασμένη σε τρία κομμάτια.

Μετά την ανεύρεση και την αποκατάστασή της, άρχισαν να συμβαίνουν αμέτρητα θαύματα ιάσεων προς όσους κατέφευγαν στη χάρη της. Οι μέλλουσες νύφες προσέρχονται με ευλάβεια ενώπιόν της και προσεύχονται για να έχουν ευτυχισμένο γάμο και αρμονική οικογένεια. Έρχονται επίσης άνθρωποι που τους έχει κυριεύσει το πάθος της μέθης, άλλοι που χάνονται μέσα στη φτώχεια και άλλοι που υποφέρουν από βαριές αρρώστιες.

Όλοι αυτοί στρέφονται προς την εικόνα σαν παιδιά που χάνονται και ζητούν καταφύγιο στην αγκαλιά μιας στοργικής μητέρας. Η εικόνα αυτή είναι γνωστή με πολλά διαφορετικά ονόματα, ανάλογα με τον τόπο και τη γλώσσα των πιστών. Στη σλαβονική παράδοση ονομάζεται Βζισκάνιγιε Ποκίμπσιχ, που σημαίνει ανεύρεσις των απολεσθέντων ή αναζήτησις των χαμένων ψυχών.

Στην ελληνική παράδοση είναι γνωστή ως η των απολωλότων αναζήτησις και εκφράζει την ίδια βαθιά πνευματική αλήθεια. Είναι η Μητέρα που ψάχνει ακούραστα τα χαμένα της παιδιά και τα οδηγεί ξανά στην αγκαλιά του Υιού της.