Η Κυριακή του Ζακχαίου και η αρχή της πορείας προς το Πάσχα

Ένας πλούσιος τελώνης σκαρφάλωσε σε μια συκομουριά μόνο και μόνο για να δει τον Χριστό να περνά. Εκείνη η μικρή κίνηση της καρδιάς του άλλαξε τη ζωή του και άνοιξε τον δρόμο για ολόκληρη την πορεία της Εκκλησίας προς το Πάσχα. Η Κυριακή του Ζακχαίου σημαίνει την πρώτη ανεπαίσθητη κίνηση της ψυχής, πέντε ολόκληρες Κυριακές πριν ξεκινήσει η Μεγάλη Σαρακοστή.

Είναι το σημάδι ότι η Εκκλησία μάς προετοιμάζει σιγά σιγά για το μεγάλο ταξίδι της μετάνοιας. Το ευαγγελικό ανάγνωσμα μάς μεταφέρει στην Ιεριχώ, όπου ο Ιησούς συναντά έναν αρχιτελώνη πλούσιο και περιφρονημένο από τον κόσμο. Ο Ζακχαίος ζητούσε απλώς να δει ποιος ήταν αυτός ο Ιησούς, για τον οποίο μιλούσε όλος ο λαός.

Επειδή ήταν κοντός στο ανάστημα, έτρεξε μπροστά και ανέβηκε σε ένα δέντρο για να μπορέσει να τον αντικρίσει. Ο Χριστός όμως σήκωσε τα μάτια του, τον φώναξε με το όνομά του και ζήτησε να μείνει στο σπίτι του. Έτσι, η σωτηρία εισήλθε σε έναν άνθρωπο που ο κόσμος θεωρούσε χαμένο.

Η επιθυμία και η προσπάθεια του Ζακχαίου να δει τον Ιησού γίνονται το πρώτο βήμα κάθε σωτηρίας. Η πορεία της Σαρακοστής αρχίζει από εκεί ακριβώς που άρχισε και η αλλαγή του Ζακχαίου, δηλαδή από τη συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας. Εκείνος δεν δικαιολόγησε τον εαυτό του ούτε κρύφτηκε πίσω από τη θέση του και τα πλούτη του.

Στάθηκε μπροστά στον Κύριο και υποσχέθηκε να μοιράσει τα μισά του υπάρχοντα στους φτωχούς της πόλης. Όσους είχε αδικήσει με ψεύτικες κατηγορίες, υποσχέθηκε να τους αποζημιώσει στο τετραπλάσιο όσων είχαν χάσει εξαιτίας του. Με αυτόν τον τρόπο, ο Ζακχαίος ξεπέρασε ακόμη και τις αυστηρές απαιτήσεις του παλαιού νόμου περί επανόρθωσης.

Η μετάνοιά του δεν έμεινε στα λόγια, αλλά πήρε σάρκα μέσα στις πράξεις και στη ζωή του. Το παράδειγμα του τελώνη μάς διδάσκει ότι οφείλουμε να απομακρυνόμαστε ολοκληρωτικά από τα παλιά μας λάθη. Δεν αρκεί μια προφορική συγγνώμη ή ένα φευγαλέο αίσθημα τύψεων, για να μιλήσει κανείς αληθινά για μετάνοια.

Η αλήθεια της λύπης και της επιστροφής μας στον Θεό φαίνεται όταν διορθώνουμε τον εαυτό μας έμπρακτα. Φαίνεται επίσης όταν προσπαθούμε να επανορθώσουμε τις συνέπειες των κακών μας πράξεων προς τους ανθρώπους που πληγώσαμε. Η αληθινή μετάνοια μεταμορφώνει συμπεριφορές, σχέσεις, χρήμα και ολόκληρη την καθημερινή ζωή.

Μέσα στη συνάντηση εκείνη της Ιεριχούς, ο Χριστός βεβαιώνει για πάντα την Εκκλησία του για το έλεος και τη συγκαταβατική φιλανθρωπία του Θεού. Στρέφεται προς τον Ζακχαίο και ανακοινώνει με δύναμη ότι σήμερα ήρθε σωτηρία σε τούτο το σπίτι. Αυτό το λόγιο δεν αφορά μόνο έναν τελώνη της Ιεριχούς, αλλά κάθε ψυχή που στρέφεται με ειλικρίνεια προς τον Κύριο.

Γι' αυτό άλλωστε στον όρθρο της Κυριακής, μετά τη Μεγάλη Δοξολογία και το Τρισάγιο, η Εκκλησία ψάλλει το αναστάσιμο τροπάριο. Όταν ο ήχος της εβδομάδος είναι πρώτος, τρίτος, πέμπτος ή έβδομος, ακούγεται το γνωστό «Σήμερον σωτηρία τω κόσμω γέγονεν». Ο πιστός λαός υμνεί τον Αναστάντα εκ του τάφου, που είναι ο ίδιος ο Αρχηγός της ζωής μας.

Ο Κύριος κατέλυσε τον θάνατο διά του θανάτου του και χάρισε στους ανθρώπους νίκη και μέγα έλεος. Με αυτόν τον τρόπο, η μικρή ιστορία του Ζακχαίου ενώνεται με το μέγα γεγονός της Αναστάσεως. Η Εκκλησία θέλει να μας δείξει ότι κάθε προσωπική μετάνοια είναι ένα μικρό πάσχα μέσα στην ψυχή.

Έτσι μπαίνουμε σταδιακά στο κλίμα της Σαρακοστής, με ελπίδα και εμπιστοσύνη στο έλεος του Θεού. Ο ευαγγελιστής σημειώνει ένα φαινομενικά ασήμαντο στοιχείο, ότι ο Ζακχαίος ήταν μικρόσωμος και αναγκάστηκε να σκαρφαλώσει στο δέντρο. Πίσω όμως από αυτή τη λεπτομέρεια κρύβεται μια βαθύτερη πνευματική αλήθεια για κάθε άνθρωπο και κάθε εποχή.

Όλοι μας αμαρτήσαμε και υστερούμε από τη δόξα του Θεού, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή. Είμαστε δηλαδή μικροί και κοντοί στο πνευματικό μας ανάστημα μπροστά στο ύψος της κλήσεως μας. Γι' αυτό οφείλουμε να ανεβαίνουμε σιγά σιγά την κλίμακα των αρετών, σκαλοπάτι το σκαλοπάτι.

Η νηστεία, η προσευχή, η ελεημοσύνη και η ταπείνωση γίνονται τα κλαδιά της δικής μας συκομουριάς. Η Κυριακή του Ζακχαίου μάς προετοιμάζει ακριβώς για αυτόν τον πνευματικό κόπο και για την εσωτερική αύξηση. Μας καλεί να μη μείνουμε καθηλωμένοι στο ύψος της παλιάς μας ζωής και των συνηθειών μας.

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του αγίου Ζακχαίου επίσης στις είκοσι Απριλίου, παράλληλα με τη σημερινή του εορτή. Παραμένει για όλους μας ένας φωτεινός οδοδείκτης στην αρχή της πορείας προς το Πάσχα. Η επιθυμία μας να δούμε τον Χριστό αρκεί, αν την στηρίξουμε με μετάνοια και έργα αγάπης πραγματικά.