Άγιος Μηνάς ο Μεγαλομάρτυρας του Κοτυαείου

Ένας πενηντάχρονος Αιγύπτιος αξιωματικός του ρωμαϊκού ιππικού πέταξε τη στρατιωτική του ζώνη και έφυγε στα βουνά, για να ζήσει με τα θηρία αντί με τους διώκτες του Χριστού. Όταν κατέβηκε ξανά στην πόλη του Κοτυαείου, στάθηκε καταμεσής σε ένα ειδωλολατρικό πανηγύρι και φώναξε μπροστά στο πλήθος πως ένας μόνο Θεός υπάρχει και πως τα είδωλά τους είναι κούτσουρα άψυχα. Ο Μηνάς γεννήθηκε στην Αίγυπτο κατά τα μέσα του τρίτου αιώνα, από γονείς ειδωλολάτρες, και βρήκε τον Χριστό ακόμη έφηβος.

Υπηρετούσε στα Ρουταλικά τάγματα της Φρυγίας υπό τον Αργυρίσκο και ξεχώριζε για την ανδρεία και τη σύνεσή του. Όταν οι αυτοκράτορες Διοκλητιανός και Μαξιμιανός εξέδωσαν διάταγμα διωγμού των χριστιανών, οι στρατιώτες κλήθηκαν να συλλαμβάνουν αδελφούς τους στην πίστη. Εκείνος δεν άντεξε αυτή την προδοσία της συνείδησής του και αρνήθηκε δημόσια την υπηρεσία του.

Ανέβηκε στο όρος πάνω από το Κοτυάειον και έζησε χρόνια με νηστεία, αγρυπνία και προσευχή. Καθάρισε την ψυχή του από κάθε πάθος και έθρεψε μέσα του τον θείο πόθο του μαρτυρίου. Όταν η καρδιά του γέμισε από τον έρωτα του Χριστού, δέχθηκε αποκάλυψη πως είχε φτάσει η ώρα της ομολογίας.

Κατέβηκε στην πόλη ημέρα γιορτής των ειδωλολατρών και στάθηκε ψηλά, για να τον δουν και να τον ακούσουν όλοι. Διακήρυξε με δυνατή φωνή πως μόνο ο Ιησούς Χριστός είναι αληθινός Θεός και πως τα αγάλματά τους είναι πέτρα, ξύλο και μέταλλο. Στην αρχή το πλήθος έμεινε άναυδο από την τόλμη του, μα ύστερα όρμησαν, τον χτύπησαν και τον έσυραν μπροστά στον έπαρχο της πόλεως, τον Πύρρο.

Ο Μηνάς αποκάλυψε χωρίς δισταγμό την καταγωγή του, το στρατιωτικό παρελθόν του και την αιτία της αναχωρήσεώς του. Είπε πως προτίμησε να ζήσει με τα άγρια θηρία παρά με ανθρώπους που λάτρευαν δαίμονες. Ο έπαρχος, οργισμένος, διέταξε να τον ρίξουν στη φυλακή μέχρι το επόμενο πρωί.

Όταν τον έφεραν ξανά μπροστά του, του υποσχέθηκε αποκατάσταση στον στρατό, αρκεί να θυσιάσει στα είδωλα. Ο μάρτυρας αρνήθηκε και υποβλήθηκε σε φοβερά μαρτύρια, χωρίς ποτέ να καμφθεί η ομολογία του. Οι δήμιοι τον μαστίγωσαν τόσο σκληρά, ώστε χρειάστηκε να αλλάξουν αρκετές φορές αυτοί που τον χτυπούσαν.

Τον κρέμασαν σε ξύλο και του ξέσχισαν τις σάρκες με σιδερένια νύχια, μέχρι που φάνηκαν τα σπλάχνα του. Ύστερα έτριψαν τις πληγές του με τραχύ τρίχινο ύφασμα και τον έκαψαν με αναμμένες λαμπάδες στο γυμνό του σώμα. Παλιοί συστρατιώτες του τον παρακαλούσαν να κάνει μια προσχηματική θυσία, για να γλιτώσει τη ζωή του, μα εκείνος τους έδιωξε με αυστηρά λόγια.

Είπε πως η αληθινή θυσία είναι ο ίδιος ο εαυτός του, που προσφέρεται ολόκληρος στον Χριστό. Ο τύραννος απόρησε με τη σοφία των απαντήσεών του και τον ρώτησε πώς ένας τραχύς στρατιώτης μιλά σαν διαβασμένος ρήτορας. Ο μάρτυρας απάντησε πως το Άγιο Πνεύμα διδάσκει την ίδια στιγμή τους ομολογητές του Χριστού.

Όταν τον έσυραν δεμένο πάνω σε σιδερένια αγκάθια, εκείνος δοξολογούσε τον Θεό, λέγοντας πως αποβάλλει τον δερμάτινο χιτώνα του Αδάμ. Ο Πύρρος, νικημένος από τη σταθερότητά του, εξέδωσε την τελική απόφαση του αποκεφαλισμού. Πριν τον οδηγήσουν στον τόπο της εκτελέσεως, ο Μηνάς ζήτησε από κάποιους κρυπτοχριστιανούς να μεταφέρουν τα λείψανά του στην Αίγυπτο, στην πατρική του γη.

Ο αποκεφαλισμός έγινε την ενδεκάτη Νοεμβρίου, στις αρχές του τέταρτου αιώνα, και η ψυχή του πέταξε χαρούμενη προς τον Σωτήρα. Οι δήμιοι άναψαν μεγάλη φωτιά για να κάψουν το σώμα του, μα οι πιστοί κατάφεραν να περισώσουν αρκετά λείψανα. Τα μετέφεραν στην Αίγυπτο και τα έθαψαν κοντά στη λίμνη Μαρεώτιδα, νοτιοδυτικά της Αλεξανδρείας.

Η παράδοση λέει πως η καμήλα που τα μετέφερε σταμάτησε εκεί και αρνήθηκε πεισματικά να προχωρήσει. Έτσι κατάλαβαν οι χριστιανοί πως αυτό ήταν θέλημα του Θεού. Σύντομα ο τόπος εξελίχθηκε σε σπουδαίο προσκυνηματικό κέντρο, όπου έσπευδαν πιστοί από όλη την οικουμένη.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος, στα χρόνια του Μεγάλου Αθανασίου, ανήγειρε ναό πάνω στον τάφο του αγίου. Γύρω από εκείνον τον ναό δημιουργήθηκε μεγάλο κτιριακό συγκρότημα με μοναστήρι, ξενώνες και άλλα οικοδομήματα. Ο άγιος μάρτυρας δεν έπαψε ποτέ να βρίσκεται κοντά στους πιστούς που τον επικαλούνται με αγάπη.

Πολλά είναι τα θαύματα που η παράδοση διασώζει για τον άγιο μεγαλομάρτυρα. Κάποτε ένας προσκυνητής από την Κωνσταντινούπολη, πηγαίνοντας στο πανηγύρι του αγίου, κατέλυσε σε ένα ξενοδοχείο με αρκετά χρήματα μαζί του. Ο άπληστος ξενοδόχος τον σκότωσε, τεμάχισε το σώμα του και το έκρυψε μέσα σε μια σπυρίδα.

Καθώς σκεφτόταν πού να θάψει τα μέλη, έφτασε στην πόρτα του ένας έφιππος στρατιώτης και ρωτούσε επίμονα για τον προσκυνητή. Ο φονιάς αρνιόταν, μα ο άγιος ξεπέζεψε, μπήκε στα ενδότερα του σπιτιού και έβγαλε στο φως τη σπυρίδα. Συναρμολόγησε τα μέλη του θύματος, προσευχήθηκε και τον ανέστησε από τους νεκρούς.

Επέστρεψε στον προσκυνητή τα κλεμμένα χρήματά του και τον έστειλε να συνεχίσει τον δρόμο του ειρηνικός. Έπειτα έδειρε τον φονιά για να τον σωφρονίσει, του χάρισε όμως συγχώρηση μετά τη μετάνοιά του. Καβάλησε το άλογό του και έγινε άφαντος, αφήνοντας τον ξενοδόχο να καταλάβει ποιος ήταν ο μυστηριώδης επισκέπτης.

Έτσι φανέρωσε ο άγιος τόσο τη δικαιοσύνη όσο και την ευσπλαχνία του απέναντι στους ανθρώπους. Άλλο θαύμα συνέβη με κάποιον πλούσιο χριστιανό της Αλεξανδρείας, ονόματι Ευτρόπιο, που έταξε στον άγιο έναν ασημένιο δίσκο. Παρήγγειλε δύο δίσκους, έναν για τον άγιο και έναν για τον εαυτό του, μα ο πρώτος βγήκε λαμπρότερος και ωραιότερος από τον δικό του.

Παρασυρμένος από φιλαργυρία, κράτησε για τον εαυτό του τον δίσκο που προοριζόταν για τον ναό. Ταξιδεύοντας στη θάλασσα, χρησιμοποίησε στο γεύμα του ασύδοτα τον αφιερωμένο δίσκο. Ο υπηρέτης του, καθώς τον έπλενε στο νερό, τον είδε να πέφτει στα βάθη του πελάγους.

Έπεσε κι ο ίδιος μέσα, προσπαθώντας να τον πιάσει, και χάθηκε από τα μάτια όλων. Ο κύριός του θρήνησε πικρά και υποσχέθηκε στον άγιο διπλάσια προσφορά, αν έβρισκε έστω το λείψανο του παιδιού. Όταν το πλοίο έφτασε στη στεριά, είδε με κατάπληξη τον υπηρέτη να βγαίνει ζωντανός από τα κύματα, κρατώντας στα χέρια του τον ασημένιο δίσκο.

Ο νεαρός διηγήθηκε πως τρεις φωτεινοί άνδρες, ο Μηνάς, ο Βίκτωρ και ο Βικέντιος, τον κράτησαν δύο μέρες και τον έφεραν με ασφάλεια στην ακτή. Ένα ακόμη μεγάλο θαύμα συνέβη στο Ηράκλειο της Κρήτης, πέντε χρόνια μετά την έκρηξη της μεγάλης ελληνικής επαναστάσεως. Οι Τούρκοι του νησιού σχεδίαζαν να κατασφάξουν τους χριστιανούς ανήμερα του Πάσχα, μέσα στον μητροπολιτικό ναό που ήταν αφιερωμένος στον άγιο Μηνά.

Έβαλαν φωτιές σε διάφορα σημεία της πόλεως, για να αποσπάσουν τις φρουρές, και περικύκλωσαν τον ναό περιμένοντας την ώρα του Ευαγγελίου. Μόλις άρχισε η ανάγνωση, εμφανίστηκε ξαφνικά ένας ασπρομάλλης γέροντας έφιππος, που έτρεχε γύρω από τον ναό κραδαίνοντας το ξίφος του. Κυνηγούσε τους επίδοξους σφαγείς, οι οποίοι τράπηκαν πανικόβλητοι σε φυγή προς όλες τις κατευθύνσεις.

Όταν διαμαρτυρήθηκαν αργότερα στον διοικητή τους, εκείνος τους διαβεβαίωσε πως δεν είχε στείλει κανέναν αξιωματικό. Τότε κατάλαβαν όλοι πως ο φοβερός καβαλάρης ήταν ο ίδιος ο άγιος Μηνάς, που υπερασπίστηκε το ποίμνιό του. Έκτοτε ακόμη και οι μουσουλμάνοι τιμούσαν τον άγιο και προσέφεραν δώρα στον ναό του.

Στο Ηράκλειο καθιερώθηκε να τιμάται αυτό το θαύμα κάθε χρόνο, την Τρίτη της Διακαινησίμου, με προσκύνηση του λειψάνου του αγίου. Το πιο πρόσφατο θαύμα του αγίου έγινε κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στα ερημικά χώματα της βόρειας Αφρικής. Οι ναζιστικές δυνάμεις υπό τον στρατηγό Ρόμμελ είχαν προελάσει σχεδόν ώς την Αλεξάνδρεια, απειλώντας ακόμη και τη Διώρυγα του Σουέζ.

Έφτασαν στην περιοχή που οι Άραβες ονόμαζαν Ελ Αλαμέιν, παραφθορά του ονόματος του αγίου Μηνά, όπου υπήρχαν τα ερείπια αρχαίου ναού και ίσως και ο ίδιος ο τάφος του. Απέναντι στους πανίσχυρους Γερμανούς στέκονταν οι αδύναμες συμμαχικές δυνάμεις, ανάμεσά τους και ελληνική στρατιωτική μονάδα με πολλούς ορθόδοξους πιστούς. Η έκβαση της μάχης φαινόταν εκ των προτέρων προδιαγεγραμμένη υπέρ των ισχυρότερων.

Όμως, μέσα στη νύχτα, στρατιώτες είδαν τον άγιο να βγαίνει από τα ερείπια του ναού του, οδηγώντας ένα μεγάλο καραβάνι από καμήλες. Ήταν ίδιος όπως εικονίζεται σε παλιά τοιχογραφία, και προχωρούσε προς το γερμανικό στρατόπεδο. Η εμφάνιση αυτή προκάλεσε τέτοιο πανικό στους Γερμανούς, ώστε τελικά οι Σύμμαχοι κέρδισαν τη μάχη.

Σε ανταπόδοση παραχωρήθηκε ο τόπος στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, για να ξαναχτιστούν ο ναός και ένα μικρό μοναστήρι του αγίου.