Η Παναγία η Γαυριώτισσα του Παρνασσού

Κάτω από πελώρια δέντρα γαύρους, στα ριζά ενός βράχου του Παρνασσού, βρέθηκε με θαυμαστό τρόπο η ιερή εικόνα της Παναγίας. Από εκείνο ακριβώς το σημείο άρχισε να αναβλύζει νερό σαν αγίασμα, εκεί όπου σήμερα στέκει ένα ταπεινό προσκυνητάρι. Στη βορειοανατολική πλαγιά του Παρνασσού απλώνεται η αρχαία πόλη που ο Ηρόδοτος ονόμαζε Οφιτεία και Αμφίκαια, ενώ ο Παυσανίας την ανέφερε ως Αμφίκλεια.

Το όνομα αυτό σημαίνει σπουδαία και δοξασμένη πόλη, μια ονομασία που μαρτυρά το βάρος της ιστορίας της μέσα στους αιώνες. Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας η πόλη πήρε το όνομα Δαδί ή Δαδίον, και το κράτησε για πολλούς αιώνες. Μετά το χίλια εννιακόσια δεκαπέντε ονομάστηκε ξανά Αμφίκλεια, επιστρέφοντας έτσι στην αρχαία της ταυτότητα.

Έξω από την πόλη, σε υψόμετρο οκτακοσίων μέτρων, βρίσκεται χωμένο μέσα σε πυκνό δάσος το ιστορικό Μοναστήρι. Πεύκα, κέδρα, βελανιδιές και γαύροι περιβάλλουν τον ιερό αυτό τόπο και του χαρίζουν μια σπάνια ομορφιά. Το όνομα της Παναγίας Γαυριώτισσας συνδέεται άμεσα με τα δέντρα αυτά, τους γαύρους, που κρατούν ζωντανή τη μνήμη της εύρεσης της εικόνας.

Το Μοναστήρι ήταν στο παρελθόν ανδρικό, όμως από το χίλια εννιακόσια πενήντα τέσσερα μετατράπηκε σε γυναικείο. Από τη στιγμή εκείνη δόθηκε στον χώρο νέα πνοή πνευματική, φιλανθρωπική και δημιουργική, που συνεχίζεται έως σήμερα. Πρώτη Ηγουμένη της νέας περιόδου υπήρξε η Μοναχή Παρθενία Τσαγκρώνη, μια μορφή που σφράγισε τη ζωή της αδελφότητας.

Μετά την κοίμησή της, την πρώτη Ιουλίου του δύο χιλιάδες ένα, ανέλαβε η Μοναχή Γαλήνη Παλαιοβράχα. Μαζί με τις υπόλοιπες αδελφές συνεχίζει το ίδιο έργο με αφοσίωση και πίστη στην Υπεραγία Θεοτόκο. Σκοπός τους είναι να διατηρούν τον χώρο ζωντανό τόπο τιμής και δόξας της Παναγίας.

Επιπλέον, το Μοναστήρι παραμένει καταφύγιο των πιστών, που έρχονται να βρουν παρηγοριά και να ενισχύσουν την ψυχή τους. Στη μεγάλη αυλή υψώνεται το Καθολικό, και γύρω από αυτό απλώνονται σε δύο επίπεδα οι κοινόχρηστοι χώροι. Εκεί βρίσκονται η τραπεζαρία των μοναχών και των ξένων, ο ξενώνας, το Δεσποτικό και το παρεκκλήσι της Μεταμορφώσεως.

Το παρεκκλήσι αυτό κάηκε το χίλια εννιακόσια πενήντα έξι και ανακαινίστηκε έναν χρόνο αργότερα με μεγάλη φροντίδα. Όλο το συγκρότημα έχει την κλασική μορφή των παλαιών Μοναστηριών, με κέντρο το Καθολικό και γύρω τα διάφορα κτίσματα. Θυμίζει τους πύργους των μεσαιωνικών χρόνων, καθώς το Μοναστήρι είναι ένα πραγματικό οχυρό με δύο πύλες, ανατολικά και δυτικά.

Από αυτές τις πύλες, άλλοτε ο πορτάρης επέτρεπε την είσοδο σε όποιον έκρουε το μάνταλο με τον γνωστό ρυθμικό τρόπο. Ο ήχος επαναλαμβανόταν έξι φορές με τη φράση «τον Αδάμ», ως υπενθύμιση της ανθρώπινης πτώσης και της ανάγκης για μετάνοια. Στην ίδια ακριβώς τοποθεσία υπήρχε παλαιότερο Μοναστήρι, που είχε την αρχή του στους βυζαντινούς χρόνους.

Τα σημερινά κτήρια όμως ανήκουν στον δέκατο όγδοο αιώνα, όπως μαρτυρεί η εντοιχισμένη επιγραφή πάνω από την παλιά είσοδο. Η επιγραφή αυτή αναφέρει ότι το παρόν κτίσμα ανηγέρθη το έτος χίλια επτακόσια πενήντα πέντε, στις είκοσι δύο Σεπτεμβρίου. Μέσα στα κτίσματα διακρίνονται εντοιχισμένα απομεινάρια της αρχαιότητας, ενσωματωμένα με σεβασμό στη νέα δομή.

Ξεχωρίζει ένα μεγάλο μαρμάρινο ανθέμιο κάτω από το Δεσποτικό και ένα μικρότερο πλάι στα τελευταία σκαλοπάτια της σκάλας. Υπάρχει επίσης μια αρχαία επιγραφή εντοιχισμένη εξωτερικά στον τοίχο του Πρόναου, που μαρτυρεί τη διαχρονικότητα του τόπου. Ο Ιερός Ναός του Μοναστηριού είναι αφιερωμένος στην Παναγία Γαυριώτισσα και πανηγυρίζει στις οκτώ Σεπτεμβρίου.

Η ημέρα αυτή συμπίπτει με τη μεγάλη εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου, που τιμάται από όλη την Ορθοδοξία. Στο παρελθόν γινόταν τότε μεγάλο πανηγύρι στο Μοναστήρι και στο Δαδί, που διαρκούσε πέντε ή έξι ημέρες. Με την εφαρμογή του Νέου Ημερολογίου, το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα, το πανηγύρι μεταφέρθηκε στις είκοσι Σεπτεμβρίου.

Έκτοτε αυτό γίνεται μέσα στην Αμφίκλεια, ενώ το μεγάλο πανηγύρι του Μοναστηριού τελείται στις έξι Αυγούστου. Η ημερομηνία αυτή συνδέεται με την εορτή του παρεκκλησίου της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, που βρίσκεται στον περίβολο. Στο Μοναστήρι μπορεί κάποιος να φιλοξενηθεί έως δύο ημερόνυχτα, όπως ορίζει ο παλαιός Κανονισμός του.

Η Ηγουμένη και οι μοναχές φροντίζουν με αγάπη τον χώρο, δροσίζοντας τόσο τα φυτά όσο και τις ψυχές των επισκεπτών. Το Καθολικό είναι ένας μεταβυζαντινός Ναός των μέσων του δέκατου όγδοου αιώνα, τρίκλιτος, με ψηλό τετραγωνικό τρούλο. Διακρίνονται καθαρά ο Νάρθηκας, ο κυρίως Ναός και το Ιερό, ενώ στις εσωτερικές επιφάνειες απλώνονται θαυμάσιες τοιχογραφίες.

Πάνω από την κύρια θύρα του Καθολικού υπάρχει επιγραφή που δηλώνει το έτος κατασκευής, ενώ ψηλότερα εικονίζεται η Γέννηση της Θεοτόκου. Μέσα στον Νάρθηκα προσέχει κανείς την πολύ στενή θύρα, η οποία οδηγεί στον κυρίως Ναό και φέρει μια συγκλονιστική επιγραφή. Το κείμενο καλεί τους φίλους να εισέλθουν χαίροντες, ενώ προτρέπει τους εχθρούς και βάσκανους να απομακρυνθούν μακριά από τον ιερό τόπο.

Πάνω από την επιγραφή απλώνεται σε όλη την πλευρά του Νάρθηκα η σπουδαία τοιχογραφία της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου. Είναι έργο δημιουργημένο κατά τα αρχαία πρότυπα, που χαρακτηρίζεται από την απλοϊκή και ευλαβική φαντασία του αγιογράφου. Ο Χριστός εικονίζεται μέσα σε νεφέλες, συνοδευόμενος από τους αγίους αγγέλους και περιστοιχισμένος από τους μαθητές Του.

Δεξιά Του φαίνεται ο Παράδεισος, ενώ αριστερά απεικονίζεται η Κόλαση με το πυρ το εξώτερον. Μπροστά Του στέκονται οι άνθρωποι, δίκαιοι και αμαρτωλοί, και ο Κύριος καλεί τους ευλογημένους να κληρονομήσουν τη βασιλεία Του. Από τα πόδια Του εξέρχεται ένας πύρινος ποταμός, γεμάτος αμαρτωλούς, που καταλήγει στο αριστερό ημιθόλιο του Νάρθηκα.

Δεξιά από την πύλη του Πρόναου σώζονται τοιχογραφίες του Χριστού και του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, αλλοιωμένες από βεβηλώσεις των Τούρκων. Αριστερά εικονίζεται η Παναγία η Δέσποινα, ενώ πλάι της φαίνονται ολόσωμοι Όσιοι και Μάρτυρες πίσω από τον Απόστολο Πέτρο. Από εσωτερική επιγραφή μαθαίνουμε ότι ο Ναός ιστορήθηκε με δαπάνες του Καθηγουμένου Γενναδίου, επί αρχιερατείας του Θεοκλήτου.

Ο χρόνος ανακαίνισης του Ναού τοποθετείται στο χίλια επτακόσια πενήντα έξι, οπότε κτίστηκε και ο περίβολος της Μονής. Ο τρούλος ξανακτίστηκε μετά τον σεισμό του χίλια οκτακόσια σαράντα δύο, επί του δραστήριου Ηγουμένου Ιωαννικίου Σαμαρτζή. Για την παλαιότητα του Μοναστηριού μιλά πατριαρχικό σιγίλιο του Αγίου Γρηγορίου του Πέμπτου, γραμμένο περίπου το χίλια επτακόσια ενενήντα οκτώ.

Το έγγραφο αναφέρει ότι το Μοναστήρι ήταν Σταυροπηγιακό και είχε αποτεφρωθεί από πυρκαγιά πολύ πιο νωρίς. Στη Μονή φυλάσσονται ακόμη ιερά λείψανα Αγίων, ασημένιες λειψανοθήκες, παλαιό Τριώδιο και Μηναίο του Νοεμβρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι. Πάνω από όλα όμως φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Γαυριώτισσας, τύπου Οδηγητρίας, που παραμένει ο πολύτιμος θησαυρός του Μοναστηριού.

**Filename:** `09_08_Παναγία_Γαυριώτισσα_Ελληνικά_Καθαρά.